IV CR 441/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Bielecki. Sędziowie SN: A. Gola (sprawozdawca), A. Józefowicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Zakładów Naprawczych Mechanizacji Rolnictwa w R. przeciwko Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w P. o 414.577 zł na skutek rewizji strony powodowej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Tarnobrzegu z siedzibą w Sandomierzu z dnia 28 maja 1984 r.uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej żądanie wyższych odsetek oraz orzekającej o kosztach procesu i opłatach sądowych i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Tarnobrzegu z siedzibą w Sandomierzu do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód, Zakład Naprawczy Mechanizacji Rolnictwa w R., domagał się w pozwie od pozwanej, Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w P., zapłaty kwoty 393.506 zł z 18% od dnia 1 lipca 1982 r. za wykonanie stacji paliw. Pismem procesowym z dnia 10 kwietnia 1984 r. rozszerzono to żądanie do kwoty 414.577 zł. Następnie jednak na rozprawie w dniu 28 maja 1984 r. pełnomocnik strony powodowej ograniczył powództwo do kwoty wymienionej w pozwie.Strona pozwana nie kwestionowała należności powoda do kwoty wynikającej z wyliczenia biegłego E.W., który zadłużenie strony pozwanej określił na kwotę 376.482 zł.Wyrokiem z dnia 28 maja 1984 r. Sąd Wojewódzki umorzył postępowanie co do kwoty 21.077 zł i zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 376.482 zł z 8% od dnia 19 maja 1983 r., a w pozostałej części powództwo oddalił.W rewizji powód wnosił o zmianę powyższego wyroku w części orzekającej o odsetkach przez ich oznaczenie na 18% od dnia 19 maja 1983 r., powołując się na przepis § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 czerwca 1982 r. w sprawie zasad rozliczeń pieniężnych jednostek gospodarki uspołecznionej (Dz. U. Nr 22, poz. 158).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przede wszystkim zauważyć należy, że Sąd Wojewódzki oddalając powództwo "w dalszej części", w czym upatrywać należy również oddalenia żądania odsetek przewyższających 8%, nie uzasadnił, wbrew nakazowi z art. 328 § 2 k.p.c., swego rozstrzygnięcia co do oddalenia tego żądania. Uchybienie to uniemożliwia Sądowi Najwyższemu ocenę trafności takiego rozstrzygnięcia, a niemożność poddania orzeczenia kontroli rewizyjnej pociąga za sobą konieczność jego uchylenia i przekazania sprawy w omawianym zakresie do ponownego rozpoznania.Rozpoznając ponownie sprawę Sąd Wojewódzki powinien mieć na uwadze, że choć wysokość odsetek ustawowych i maksymalnych stosownie do upoważnienia z art. 359 § 3 k.c. ustalona została przez Radę Ministrów w rozporządzeniu z dnia 23 grudnia 1964 r. w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych i maksymalnych (Dz. U. Nr 47, poz. 321) odpowiednio na 8% (§ 1) i 12% (§ 2 ust. 1) w stosunku rocznym, to tak określoną wysokość odsetek odnieść należy jedynie do osób fizycznych i prawnych nie będących jednostkami gospodarki uspołecznionej (§ 2 ust. 1 cyt. rozporządzenia). Natomiast zasady rozliczeń pieniężnych jednostek gospodarki uspołecznionej zawarte w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 28 czerwca 1982 r. (Dz. U. Nr 22, poz. 158) wydanym na podstawie delegacji z art. 23 ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. - prawo bankowe (Dz. U. Nr 7, poz. 56) przewidują za opóźnienie w uiszczeniu należności pieniężnych w stosunkach między jednostkami gospodarki uspołecznionej odsetki w wysokości 18% w stosunku rocznym, jeżeli przepisy szczególne, na które się w sprawie niniejszej nie powołano, nie stanowią inaczej.W tym ostatnim rozporządzeniu potwierdzone zostało (§ 6 ust. 2) wcześniejsze unormowanie, według którego wierzycielowi będącemu osobą fizyczną lub jednostką gospodarki nie uspołecznionej jednostka gospodarki uspołecznionej obowiązana jest zapłacić odsetki na zasadach określonych w kodeksie cywilnym.Uregulowanie stopy odsetek za opóźnienie w rozliczeniach pieniężnych w stosunkach między jednostkami gospodarki uspołecznionej nie wyłącza w zasadzie dopuszczalności miarkowania wysokości odsetek z przyczyn przewidzianych w art. 5 k.c. Brak jednak ustaleń i uzasadnienia oddalenia żądania wyższych odsetek (ponad 8%) nie pozwala Sądowi Najwyższemu na zajęcie stanowiska co do tego, czy żądanie przez stronę powodową od pozwanej Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej odsetek w wysokości przewidzianej dla rozliczeń pieniężnych między jednostkami gospodarki uspołecznionej sprzeczne jest ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa lub z zasadami współżycia społecznego w PRL. W szczególności zaś nie można było wykluczyć, że oddalenie żądania odsetek ponad 8% nastąpiło wskutek niedopatrzenia Sądu Wojewódzkiego.Gdy zatem zachodzi potrzeba ponownego rozstrzygnięcia o odsetkach przewyższających 8% w stosunku rocznym, Sąd Najwyższy na podstawie art. 388 § 1 i art. 108 § 2 k.p.c. orzekł jak wyżej.