IV CR 560/57

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wandy Jadwigi C. i małoletniego Zbigniewa Alfreda C. przeciwko Skarbowi Państwa - Powszechnej Kasie Oszczędności w W. o 19.282,84 zł, po rozpoznaniu rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 14 grudnia 1956 r. uchylił zaskarżony wyrok i pozew odrzucił.Uzasadnienie faktyczneAlfred C. zmarły 2 lipca 1952 r., był w związku z prowadzonym przez siebie przedsiębiorstwem uczestnikiem Społecznego Funduszu Oszczędnościowego i posiadaczem książeczki Oszczędnościowej z wkładem w wysokości 19.282 zł 84 gr.Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo spadkobierców wyżej wymienionego o wypłatę przez Powszechną Kasę Oszczędności przedmiotowego wkładu. Podnoszony przez pozwaną zarzut niedopuszczalności drogi sądowej nie uznał Sąd za uzasadniony. Sąd Wojewódzki wprawdzie uznaje, że przepis art. 10 ustawy z dnia 30 stycznia 1948 r. o obowiązku społecznego oszczędzania (Dz. U. z 1948 r. Nr 10, poz. 74) i przepis § 34 rozporządzenia Ministra Skarbu z dnia 12 marca 1948 r. - o przesunięciu terminu powrotu do Kraju i zgłoszenia się do pracy pracowników publicznych przebywających za granicą (Dz. U. z 1948 r. Nr 14, poz. 100) ustalają administracyjny tryb postępowania dla spraw objętych tą ustawą, lecz wynikłych jedynie pomiędzy uczestnikami społecznego oszczędzania a dysponentem oszczędności. Gdy zaś chodzi o spadkobierców uczestnika, to przepis art. 21 cyt. ustawy stworzył im roszczenie cywilno-prawne o wypłatę oszczędności, dochodzone w myśl art. 2 k.p.c. na drodze sądowej. Również nie uznał Sąd Wojewódzki za uzasadniony drugiego zarzutu pozwanej utraty roszczenia o wypłatę wkładów z kont SFO w związku z wejściem w życie dekretu z dnia 25 czerwca 1951 r. w sprawie rozliczenia z uczestnikami Społecznego Funduszu Oszczędnościowego (Dz. U. z 1954 r. Nr 31, poz. 123), stojąc na stanowisku, że dekret ten dotyczy jedynie samych uczestników, a nie ich spadkobierców, żądających wypłaty w myśl art. 21 powołanej ustawy. Uważając wreszcie, że wkłady oszczędnościowe nie stanowią aktywów przedsiębiorstwa, Sąd Wojewódzki odmówił jakiegokolwiek znaczenia prawnego dla rozstrzygnięcia sprawy faktowi przejęcia w międzyczasie przedsiębiorstwa C. pod przymusowy zarząd państwowy.Powszechna Kasa Oszczędności zaskarżając wyrok w całości zarzuca w rewizji nieważność postępowania z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej i naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię powołanych w wyroku przepisów prawnych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z przepisem art. 2 k.p.c. sądy powszechne nie rozstrzygają spraw cywilnych, które z mocy ustaw szczególnych są przekazane innym sądom lub władzom. Okoliczność zatem, że z mocy powołanego w zaskarżonym wyroku art. 21 ustawy z dnia 30 stycznia 1948 r. o obowiązku społecznego oszczędzania, spadkobiercom uczestnika SFO służy roszczenie cywilnoprawne o wypłatę oszczędności, nie uzasadnia jeszcze drogi sądowej, jeżeli przepis szczególny roszczenie to przekazuje do rozpoznania innym władzom. Przepis art. 10 ustawy z dnia 30 stycznia 1948 r. jest właśnie taką szczególną ustawą, o której mowa w art. 2 k.p.c., przekazuje bowiem sprawy objęte ustawą o obowiązku społecznego oszczędzania do właściwości organów finansowych, mimo że niektóre z nich mają charakter cywilny. Szczegółowy tryb postępowania administracyjnego w tych sprawach określa § 34 rozporządzenia wykonawczego Ministra Skarbu z dnia 12 marca 1948 r. Przepis ten normuje administracyjny tryb postępowania również w sprawach, wymienionych w § 31 i 32 tego rozporządzenia, a więc w sprawach dotyczących roszczeń spadkobiercy uczestnika SFO o wypłatę wkładu.Z powyższego wynika błędność stanowiska Sądu Wojewódzkiego, gdy uznaje tryb administracyjny jedynie dla roszczeń uczestników SFO z wyłączeniem roszczeń spadkobierców tych ostatnich.Omawiane zagadnienie było już przedmiotem rozważań w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 26 października 1954 r. - wypowiedziano pogląd, że nie jest dopuszczalna droga sądowa o wydanie książeczki oszczędnościowo-inwestycyjnej Społecznego Funduszu Oszczędnościowego i o wypłatę sumy pieniężnej z tejże książeczki. Motywy powołanej uchwały nie uzasadniają - wbrew odmiennemu poglądowi wyrażonemu w zaskarżonym wyroku - zacieśnienia trybu administracyjnego jedynie do uczestników S.F.O. z pominięciem ich spadkobierców.Należy wreszcie podkreślić, że powoływanie się w wyroku na uznanie drogi sądowej za konieczną dla przeciwdziałania łamaniu praworządności wtedy, gdy droga ta jest ustawowo wyłączona, godzi właśnie w podstawowe zasady procesowe, postępowanie sądowe bowiem z pominięciem nakazanej ustawowo drogi administracyjnej ustawodawca uznaje za nieważne z mocy samego prawa, nakładając na sądy obowiązek badania w każdym stanie sprawy, czy zachodzi niedopuszczalność drogi sądowej (art. 228 § 1 k.p.c.).Gdy więc pozew w niniejszej sprawie podlegał od samego początku odrzuceniu, orzec należało z mocy art. 387 k.p.c., jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie w tym stanie rzeczy dalszych zarzutów rewizji stało się zbędne.Obowiązek zwrotu kosztów procesu za obie instancje uzasadniają przepisy art. 100, 109 i 390 § 1 k.p.c.