I CR 59/61

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Zofii S. o dział spadku po Szymonie i Józefie małż. S. na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 20 lipca 1960 r., uchylił zaskarżone postanowienie, o ile dotyczy ono oddalenia rewizji uczestniczki, Katarzyny D. w części odnoszącej się do oznaczenia terminów uiszczenia spłat zasądzonych od niej postanowieniem Sądu Powiatowego w Lublinie z dnia 28 kwietnia 1959 r. na rzecz: Antoniny B., Zofii S., Tadeusza M., Stanisława-Michała M. i Wojciecha M. (p. II lit. b i c postanowienia), i przekazał sprawę w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu w Lublinie do ponownego rozpoznania nakazując temuż Sądowi ściągnięcie od Katarzyny D. na rzecz Skarbu Państwa wpisu od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni domagała się dokonania działu spadku, pozostałego po Szymonie i Józefie małż. S. składającego się z gruntu o powierzchni 4 ha 419 m kw. w kolonii S. oraz z budynków - domu, stodoły i obory. Ponadto wnioskodawczyni domagała się zwrotu pobranych dochodów z części spadku od uczestniczki postępowania Katarzyny D., która posiadała spadkową osadę.Sąd Powiatowy postanowieniem z dnia 28 kwietnia 1959 r. przyznał cały majątek spadkowy po Szymonie S., tj. powołaną wyżej nieruchomość wraz budynkami, uczestniczce postępowania Katarzynie D., zasądzając od niej tytułem spłat na rzecz Anny N. i Antoniny B. po 22.964 zł 25 gr oraz na rzecz Zofii S., Tadeusza M. i Stanisława-Michała M. po 7.176 zł 30 gr dla każdego z nich, jak również na rzecz Wojciecha M. kwotę 1.435 zł wszystkie te kwoty z 8% od dnia 28 kwietnia 1959 r., przy czym zapłatę powyższych kwot rozłożył na dwie równe raty każda, płatne - pierwsza po upływie 6 miesięcy a druga po upływie roku, licząc od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia. Ponadto zasądził od Katarzyny D. tytułem zwrotu części pobranych dochodów na rzecz Anny N. i Antoniny B. po 2.200 zł i na rzecz Zofii S., Tadeusza M., Stanisława-Michała M. po 687 zł 50 gr dla każdego z nich a na rzecz Wojciecha M. 137 zł 50 gr, wszystkie te kwoty z 8% od dnia 28 kwietnia 1959 r. Rewizję Katarzyny D. oraz rewizję wnioskodawczyni Zofii S., Antoniny B., Stanisława M. i Tadeusza M. Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 20 lipca 1960 r. oddalił, zaznaczając ubocznie w uzasadnieniu, że kwestii ewentualnego zawieszenia spłat spadkowych z mocy ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o zawieszeniu niektórych spłat spadkowych (Dz. U. z 1959 r. Nr 36, poz. 227) żaden z uczestników nie poruszał, i że wniosek w tym przedmiocie zainteresowani uczestnicy będą mogli złożyć w trybie postępowania niespornego (art. 4 ustawy) przy uwzględnieniu rozporządzenia wykonawczego Rady Ministrów z dnia 17 września 1959 r. - w sprawie szczegółowych zasad spłaty należności spadkowych nie objętych zawieszeniem (Dz. U. z 1959 r. Nr 56, poz. 337).Powyższe postanowienie Sądu Wojewódzkiego zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, wnosząc o jego uchylenie, o ile dotyczy ono oddalenia rewizji uczestniczki postępowania Katarzyny D. w części, odnoszącej się do oznaczenia terminów uiszczenia spłat, zasądzonych od niej postanowieniem Sądu Powiatowego w Lublinie z dnia 28 kwietnia 1959 r. na rzecz Antoniny B., Zofii S., Tadeusza M., Stanisława-Michała M. i Wojciecha. M. (p. II lit. b i c postanowienia) i o przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu w Lublinie do ponownego rozpoznania i zarzucając naruszenie art. 1 i 4 ust. 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o zawieszeniu niektórych spłat spadkowych (Dz. U. z 1959 r. Nr 36, poz. 227).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że nie zachodziła potrzeba orzekania o zawieszeniu spłat, skoro nikt z uczestników postępowania wniosku takiego nie zgłosił, jest błędne.Przepisy ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o zawieszeniu niektórych spłat spadkowych (Dz. U. z 1959 r. Nr 36, poz. 227) nakładają na sąd obowiązek rozważenia z urzędu kwestii zastosowania tych przepisów co do zawieszenia spłat spadkowych, na co wskazuje przepis art. 4 ust. 1 tejże ustawy, który stanowi, że o zastosowaniu zawieszenia obowiązku zapłaty w sprawach będących przedmiotem rozpoznania Sądu rozstrzyga w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie sąd, przed którym sprawa się toczy. Ust. 2 art. 4, przewidujący orzekanie w tej kwestii w trybie postępowania niespornego, odnosi się do wypadków, w których już poprzednio zapadło prawomocne orzeczenie sądowe, względnie do należności wynikających z innych tytułów, niż orzeczenia sądu (np. akt działowy).Skoro ustawa z dnia 18 czerwca 1959 r. wydana została po rozpoznaniu sprawy przez Sąd Powiatowy, lecz przed rozstrzygnięciem jej przez Sąd Wojewódzki, ten ostatni Sąd obowiązany był orzec o jej zastosowaniu.Na to, że cytowana ustawa powinna być w sprawie niniejszej zastosowana, wskazywały ustalenia, poczynione przez Sąd Powiatowy (uzasadnienie k. 240), z których wynika, że większość spadkobierców, na rzecz których zasądzono spłaty, z wyjątkiem jedynie Anny N., nie trudni się rolnictwem, bowiem Antonina B. jest wdową po dozorcy i mieszka w L., Zofia S. jest żoną robotnika rolnego, Tadeusz M. jest robotnikiem w G.S., Stanisław-Michał M. pracuje w fabryce samochodów, wreszcie Wojciech M. jest pracownikiem PKP.Sąd Wojewódzki obowiązany był dokonać we własnym zakresie niezbędnych ustaleń, które były potrzebne dla rozstrzygnięcia w stosunku do których spadkobierców spłaty ulegają zawieszeniu w całości, a w stosunku do których będą miały jedynie zastosowanie przepisy § 8 rozporządzenia z dnia 17 września 1959 r. - w sprawie szczegółowych zasad spłaty należności spadkowych nie objętych zawieszeniem (Dz. U. z 1959 r. Nr 56, poz. 337), ograniczające tylko wysokość miesięcznych rat spłaty.Z tych względów i z mocy art. 398 k.p.c. należało orzec, jak w sentencji postanowienia.