IV CR 722/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Kałamajski (sprawozdawca). Sędziowie: B. Łubkowski, W. Formański.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stanisława P. przeciwko Skarbowi Państwa (Kuratorium Okręgu Szkolnego P.) o zapłatę 15.840 zł, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu Ośrodek Zamiejscowy w Kaliszu z dnia 15 grudnia 1960 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód, z zawodu nauczyciel, na podstawie umowy stron z dnia 16 lipca 1955 roku był zatrudniony w liceum ogólnokształcącym w roku szkolnym 1955/56. Jeszcze przed wygaśnięciem umowy czynił starania o przyjęcie go do pracy na rok szkolny 1956/57, w związku z czym odbyła się w dniu 4 czerwca 1956 roku w Wydziale Oświaty Prezydium WRN w P. konferencja. Ostatecznie do zawarcia umowy o pracę na rok szkolny 1956/57 między stronami nie doszło.W dniu 28 sierpnia 1957 roku powód wytoczył przeciwko Skarbowi Państwa powództwo o 15.840 zł twierdząc, że strona pozwana zobowiązała się do zawarcia z nim umowy o pracę nauczyciela na rok szkolny 1956/57, ale ponieważ zobowiązania zawarcia umowy nie wykonała, powinna zapłacić odszkodowanie w wysokości poszukiwanej sumy, gdyż taką sumę (12 X 1.320 zł) zarobiłby, gdyby umowa o pracę została z nim zawarta i wykonana.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 11 marca 1958 r. powództwo oddalił, wychodząc z założenia, że nie zostało wykazane, iż strona pozwana zobowiązała się do zawarcia z powodem umowy o pracę.Na skutek rewizji powoda Sąd Najwyższy dnia 11 listopada 1958 roku wyrok Sądu Wojewódzkiego uchylił i na mocy art. 384 k.p.c. oraz w związku z. art. 6 § 1 ustawy z dnia 28 marca 1958 roku (Dz. U. poz. 75/58) przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu w Kaliszu. Sąd Najwyższy stwierdził, że sprawa została rozstrzygnięta w pierwszej instancji z naruszeniem art. 326 k.p.c. przed dostatecznym wyjaśnieniem istotnych okoliczności.Sąd Powiatowy w Kaliszu wyrokiem z dnia 6 maja 1960 roku zasądził na rzecz powoda roszczenie w całości. Sąd Powiatowy ustalił, że w dniu 14 czerwca 1956 roku strona pozwana zobowiązała się zawrzeć z powodem umowę o pracę nauczyciela na rok szkolny 1956/57, że jednak zobowiązania nie wykonała i wskutek tego powód - mimo starań o pracę - pozostał w roku szkolnym 1956/57 bez pracy. Sąd Powiatowy uznał, że przytoczone ustalenia faktyczne uzasadniają zasądzenie na rzecz powoda odszkodowania w wysokości sumy wynagrodzenia, jakie powód otrzymałby w razie zatrudnienia go, to znaczy wynagrodzenie za cały rok.Sąd Wojewódzki rewizję strony pozwanej wyrokiem z dnia 15 grudnia 1960 roku oddalił, podzielając pogląd Sądu Powiatowego.W dniu 21 września 1961 roku Minister Sprawiedliwości złożył w sprawie rewizję nadzwyczajną z wnioskiem o zmianę wyroku Sądu Wojewódzkiego z dnia 15 grudnia 1960 roku oraz wyroku Sądu Powiatowego z dnia 6 maja 1960 roku przez oddalenie powództwa w części przekraczającej kwotę 1.320 zł i stosunkowe rozdzielenie kosztów procesu.Rewizja nadzwyczajna zawiera zarzut naruszenia art. 6 ustęp 6 ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 roku o prawach i obowiązkach nauczycieli (Dz. U. poz. 63/56), art. 11 ustęp 2 i art. 15 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 roku o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy (Dz. U. poz. 11/56) w związku z art. 1 p.o.p.c. i wyraża pogląd, że stosownie do cyt. przepisów "niepodobna podzielić stanowiska zajętego przez sądy obu instancji, według którego pracownik, któremu jedynie przyrzeczono zawarcie umowy o pracę, otrzymałby pełne odszkodowanie za cały okres pozostawania bez pracy do momentu, w którym ewentualna umowa zawarta na czas oznaczony miałaby wygasnąć, a w analogicznej sytuacji pracownik, z którym umowę zawarto i następnie rozwiązano bez wypowiedzenia, otrzymałby jedynie odszkodowanie ograniczone do wysokości jednomiesięcznego uposażenia." W rewizji nadzwyczajnej przytoczono dalej, że interes Państwa Ludowego wymaga równego traktowania ludzi pracy. Zasada ta w zaskarżonych wyrokach została naruszona, skoro powód otrzymał odszkodowanie dwunastokrotnie wyższe od przewidzianego w art. 11 ust. 2 cyt. dekretu z dnia 18.I.1956 r. Zaskarżone orzeczenia pozostają ponadto w kolizji z należycie rozumianą zasadą racjonalnego dysponowania funduszami społecznymi przeznaczonymi na płace i inne świadczenia.Powód wniósł o oddalenie rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Podstawą powództwa jest przepis § 4 art. 62 i art. 157 k.z., przy czym słuszność żądania powoda co do zasady nie jest w rewizji nadzwyczajnej kwestionowana. W myśl przepisu § 4 art. 62 k.z. powodowi należy się od strony pozwanej wyrównanie szkody, jaką poniósł wskutek tego, że strona pozwana uchyliła się od zawarcia z nim umowy o pracę nauczyciela na rok szkolny 1956/57 stosownie do zawartej przez strony umowy przedwstępnej. Sąd Powiatowy prawidłowo ustalił, że powód wskutek uchylenia się strony pozwanej od zawarcia umowy pozostał - mimo starań o pracę - bez pracy przez cały rok szkolny 1956/57. Wobec tego zgodnie z art. 157 k.z. szkoda powoda równa się sumie zarobków nie osiągniętych przez powoda w roku szkolnym 1956/57 w kwocie: 1.320 zł X 12 = 15.840 zł.Czy zasądzenie na rzecz powoda odszkodowania w podanej wysokości na podstawie art. 62 § 4 k.z. narusza przepisy prawa przytoczone w rewizji nadzwyczajnej lub czy jest sprzeczne z zasadami powołanymi w rewizji nadzwyczajnej?Na pytanie to wypada odpowiedzieć przecząco. Przepisy dekretu z dnia 18 stycznia 1956 roku o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o ciągłości pracy (Dz. U. poz. 11/56) nie mogą być stosowane w sprawie już choćby dlatego, że między stronami nie doszło do zawarcia umowy o pracę, nie było więc zasadniczej przesłanki do stosowania przepisów cyt. dekretu. Nie mogą też być zastosowane odpowiednio przepisy art. 11 pkt 2 i art. 15 cyt. dekretu. Unormowany bowiem w tychże przepisach przedmiot jest co do umów o pracą nauczycieli uregulowany szczególnie, mianowicie w ustawie z dnia 27 kwietnia 1956 roku o prawach i obowiązkach nauczycieli (Dz. U. poz. 63/56), której art. 6 ust. 6 w zdaniu wstępnym odsyła wprawdzie w zakresie zawierania, zmiany i rozwiązywania umów do przepisów o umowie o pracę pracowników umysłowych, jednakże zawiera w punkcie pod lit. a) bardzo istotne zastrzeżenie w zakresie rozwiązywania umów o pracę nauczycielską bez winy nauczyciela lub bez przyczyn uzasadniających rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia. Przepis ten stanowi mianowicie, że umowy o pracę nauczycielską zawarte na czas nie określony, mogą być rozwiązane przez władze szkolne tylko z końcem roku szkolnego i z zachowaniem 3-miesięcznego terminu wypowiedzenia. Oznacza to, że w razie wypowiedzenia umowy sprzecznie z przytoczonymi przepisami art. 6 ustęp 6 lit. a) stosunek pracy trwa do końca roku szkolnego. Logiczny stąd wniosek, że umowa o pracę nauczyciela, która była zawarta na czas określony, na rok szkolny, nie może być rozwiązana przed końcem roku szkolnego, jeśli oczywiście nie zachodzą podstawy wymienione w cyt. art. 6 ust. 6. Dopóki zaś trwa stosunek pracy i nauczyciel gotów jest do świadczenia pracy, dopóty trwa także obowiązek i prawo do wynagrodzenia.Z wywodów powyższych wynika więc, że sytuacja nauczycieli jest według przepisu ust. 6 art. 6 cyt. ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 roku korzystniejsza od sytuacji innych pracowników, unormowanej w art. 11 ust. 2 i art. 15 cyt. ustawy z dnia 18 stycznia 1956 roku. Nie można tu jednak mówić o sprzeczności. Zachodzi jedynie inne unormowanie przedmiotu ze względu na specyfikę pracy nauczyciela, na społeczne znaczenie tej pracy i na rolę społeczną nauczyciela.W tych warunkach nie ma podstawy do odpowiedniego zastosowania w sprawie niniejszej przepisów dekretu z dnia 18 stycznia 1956 roku. Gdyby w ogóle stosować przepisy odpowiednie, to mogłoby się to odnosić do ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 roku, a wtedy wynik procesu byłby taki sam jak przy prawidłowym zastosowaniu prawa, tj. art. 62 § 4 k.z.Pozostaje do omówienia zarzut, że zaskarżone orzeczenie narusza zasady równego traktowania ludzi pracy. Otóż stwierdzić trzeba, że zasadzie równego traktowania ludzi pracy nie stoi na przeszkodzie uwzględnienie specyfiki pracy w określonym zawodzie. Wystarczy tu wskazać właśnie na omówione wyżej przepisy ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 roku (Dz. U. poz. 63/56).W tym stanie sprawy Sąd Najwyższy, nie znajdując uzasadnionych podstaw do rewizji nadzwyczajnej, rewizję tę oddalił.