IV CR 915/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Kałamajski. Sędziowie; B. Łubkowski, W. Formański (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Franciszka G. i Stanisława K. przeciwko Państwowemu Przedsiębiorstwu Krawiecko-Kuśnierskiemu w P. o 30.515,46 zł, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w P. z dnia 27 września 1960 r. i zażalenia powodów na zawarte w wymienionym wyroku orzeczenie o kosztach procesu (pkt III c), zmienił zaskarżony wyrok w części dotyczącej kosztów procesu w ten sposób, że zasądzoną od pozwanego na rzecz powodów tytułem zwrotu kosztów procesu kwotę 1.350 zł podwyższył do kwoty 2.520 zł (...); oddalił rewizję pozwanego. (...).Uzasadnienie faktycznePowodowie jako wspólnicy Spółki Jawnej w P., w związku z otrzymaniem wezwania do opróżnienia zajmowanych lokali handlowych, zaproponowali pozwanemu Przedsiębiorstwu w piśmie z dnia 7 maja 1950 r. nabycie urządzenia sklepowego. Strona pozwana pismem z dnia 12 maja 1950 r. wyraziła gotowość przejęcia na własność urządzenia sklepowego, prosząc o złożenie oferty, z zastrzeżeniem jednak, aby cena nie była wygórowana, a to wobec konieczności uzyskania zgody na to kupno od władz nadrzędnych oraz potrzebnych na to funduszów. Powodowie złożyli orzeczenie biegłego T., który oszacował urządzenia sklepowe na 734.700 zł według ówczesnych relacji pieniądza. Powołana przez pozwane Przedsiębiorstwo komisja szacunkowa ustaliła wartość tego urządzenia na 770.590 zł. Przejęcie lokali wraz z urządzeniem sklepowym nastąpiło w dniu 15 czerwca 1950 r., przy czym powodowie przedstawili pozwanemu formalny rachunek z daty 2 września 1950 r. na kwotę ustaloną przez wymienioną komisję.Według twierdzeń pozwu zapłata należności z tego rachunku nie nastąpiła wobec trudności w uzyskaniu przez pozwanego zgody władz swoich na to kupno i pokrycie finansowe, umowa zaś kupna doszła do skutku dopiero w dniu 3 czerwca 1954 r., w myśl której pozwany zobowiązał się zapłacić powodowi tytułem ceny kupna i używania urządzenia przez okres czterech lat łącznie kwotę 30.515 zł 46 gr.Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa twierdząc, że umowa została zawarta w roku 1950, a należność powodowa według ówczesnego szacunku w wysokości 769.700 zł, zmniejszona o trzy pozycje do sumy 599.700 zł, wynosi - po przeliczeniu zgodnie z ustawą z dnia 28 października 1950 r. o zmianie systemu pieniężnego w stosunku 100:1 - złotych 5.997, która to kwota została złożona do depozytu sądowego na rzecz jednego ze wspólników.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 24 grudnia 1955 r. zasądził kwotę 6.000 zł 90 gr z 8% od dnia 15 czerwca 1950 r. Sąd ustalił, że umowa kupna-sprzedaży urządzenia sklepowego doszła do skutku w roku 1950, i to według ceny wynikającej z oszacowania. Sąd Wojewódzki podzielił jednak słuszność stanowiska pozwanego Przedsiębiorstwa co do tego, że obudowanie okna wystawowego, okratowanie siatkowe i okratowanie drzwi wejściowych stanowią część składową nieruchomości nie mogącą być przedmiotem odrębnych praw rzeczowych, wobec czego umowa kupna-sprzedaży co do nich dotknięta jest nieważnością. Wartość tych urządzeń podlega zatem odliczeniu od ogólnej należności, w związku z czym roszczenie powodów uzasadnione jest tylko do wysokości 6.000 zł 90 gr i sumę tę Sąd Wojewódzki zasądził z 8% od dnia 15 czerwca 1950 r.Na skutek rewizji powodów Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 7 czerwca 1957 r. uchylił powyższy wyrok Sądu Wojewódzkiego w części oddalającej powództwo oraz orzekającej o kosztach procesu i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, wskazując na potrzebę dokładniejszego rozważenia treści szeregu dokumentów znajdujących się w aktach, które mogą przemawiać za tym, że sprawa ceny za przejęte ruchomości nie była uzgodniona między stronami ani w grudniu 1950 r. ani jeszcze w listopadzie 1951 r., jak również na błędność poglądu, że obudowanie okna wystawowego, jego zabezpieczenie siatkowe i okratowanie drzwi wejściowych stanowią część składową nieruchomości, skoro przedmioty te połączone są z rzeczą tylko do chwilowego użytku i mogą być odłączone od rzeczy bez jej uszkodzenia lub istotnej zmiany oraz bez uszkodzenia lub istotnej zmiany odłączonego przedmiotu (art. 4 i art. 7 prawa rzeczowego).Sąd Wojewódzki, po ponownym rozpoznaniu sprawy, postanowieniem z dnia 10 grudnia 1958 r. umorzył postępowanie na podstawie przepisów art. 10 i art. 13 w związku z art. 17 ust. 2 lit. b) ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, ustalił bowiem, że między stronami nie doszło do zawarcia umowy sprzedaży będącego przedmiotem sporu urządzenia, że zatem pozwane Przedsiębiorstwo użytkuje je wbrew woli powodów bez tytułu prawnego.Po uchyleniu przez Sąd Najwyższy powyższego postanowienia, jako wydanego z oczywistym naruszeniem przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1958 r., Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 27 września 1960 r. zasądził solidarnie na rzecz powodów kwotę 17.099,10 zł, oddalając powództwo w pozostałej części. Sąd Wojewódzki ustalił tymże wyrokiem, że strony zawarły umowę sprzedaży urządzenia sklepowego już w dniu 15 czerwca 1950 r., a co do ceny uzgodniły, że podstawą jej ustalenia będzie orzeczenie biegłego i opinia władz nadrzędnych pozwanego. Ponieważ strony mimo trwających od grudnia 1950 r. pertraktacji nie zdołały uzgodnić swych stanowisk co do ceny ustalonej przez władze nadrzędne strony pozwanej, Sąd Wojewódzki z mocy art. 297 k.z. ustalił cenę na 23.100 zł, kierując się danymi zawartymi w protokole szacunkowym sporządzonym przez komisję powołaną przez pozwane Przedsiębiorstwo. Zasądzona kwota 17.099,10 zł jest wynikiem odliczenia od ustalonej przez Sąd ceny w wysokości 23.100 zł kwoty 6.000,90 zł, zasądzonej prawomocnym wyrokiem z dnia 24 grudnia 1955 r. Roszczenie powodów co do kwoty 7.397,76 zł z tytułu używania przez pozwanego urządzenia w latach 1950-1954 Sąd Wojewódzki uznał za nieuzasadnione w związku z ustaleniem, że pozwany był już od 15 czerwca 1950 r. właścicielem urządzenia sklepowego.Strona pozwana zaskarżyła wyrok w części zasądzającej ponad kwotę 1.705 zł i, nie kwestionując zawartych w wyroku ustaleń faktycznych, zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 297 k.z. oraz przez błędną wykładnię przepisu art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 28 października 1950 r. o zmianie systemu pieniężnego.Powodowie wnieśli zażalenie na zawarte w wyroku orzeczenie o kosztach i żądali zasądzenia na ich rzecz tytułem kosztów procesu kwoty 2.520 zł zamiast zasądzonych 1.350 zł.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Ponieważ obie strony, jak wynika z treści rewizji i odpowiedzi na rewizję, nie kwestionują ustaleń faktycznych zaskarżonego wyroku i zgodne są co do tego, że doszło między nimi w dniu 15 czerwca 1950 r. do zawarcia umowy sprzedaży urządzenia sklepowego, przeto pozostało jeszcze sporne jedynie zagadnienie, czy do zobowiązania z tej umowy mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 28 października 1950 r. o zmianie systemu pieniężnego (Dz. U. Nr 50, poz. 459). W tej kwestii należy zauważyć, że nawet w świetle własnych twierdzeń skarżącego w rewizji jest niewątpliwe, iż ze względu na obowiązujące w czasie zawarcia umowy przepisy prawne, regulujące zasady nabywania ruchomości od jednostek nie uspołecznionych, cena za nabyte urządzenia wymagała zatwierdzenia przez organ nadzorczy nad pozwanym. Strona pozwana przejęła urządzenia już w roku 1950 i uważała się za jego właściciela, czego już obecnie nie kwestionuje. Co do ceny natomiast strony były zgodne, że nie powinny one odbiegać od cen przyjętych powszechnie w obrocie, lecz ostateczną decyzję w tej sprawie pozostawiły organowi nadrzędnemu nad pozwanym, jak to niewadliwie ustalił Sąd Wojewódzki na podstawie dowodów wymienionych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Nie kwestionowane przez skarżącego ustalenie, że umowa sprzedaży została zawarta już w roku 1950, nie dowodzi - wbrew odmiennym twierdzeniom skarżącego - wadliwości wniosku Sądu Wojewódzkiego, że w dniu zawarcia umowy nie doszło do ustalenia ceny. Za prawidłowością bowiem takiego wniosku przemawiają długotrwałe pertraktacje stron, w czasie których nie doszło do ugodowego ustalenia wysokości ceny, m.in. z powodu odmowy zapłaty za niektóre przedmioty wchodzące w skład przejętego urządzenia, które pozwany błędnie uważał (na to wskazał już Sąd Najwyższy w swym wyroku z dnia 7 czerwca 1957 r.) za części składowe nieruchomości, co w konsekwencji prowadziłoby do obniżenia ceny do około 2/3 jej wysokości, a na co powodowie nie chcieli wyrazić zgody. Właśnie ta ostatnia okoliczność przeczy twierdzeniu skarżącego, że cena za urządzenie sklepowe została w sposób definitywny ustalona w roku 1950 na 770.590 zł w dawnej walucie.Skoro powodowie nie uznali za możliwe zgodzić się na cenę określoną przez pozwanego bądź jego organ nadrzędny, który miał ostatecznie zadecydować o wysokości ceny, przy czym strony upatrywały orientacyjne podstawy w określeniu jej wysokości w oszacowaniach dokonanych przez biegłego T. i przez komisję powołaną przez pozwane Przedsiębiorstwo (nie wykazujących zresztą znaczniejszych różnic), to słusznie Sąd Wojewódzki uznał się za właściwy - wobec powstałego sporu między stronami - do ustalenia ceny za sprzedane urządzenie sklepowe w trybie przewidzianym w przepisie art. 297 k.z. Ponieważ Sąd, określając cenę z mocy art. 297 k.z., mógł ją określić - jak to trafnie podkreślono w zaskarżonym wyroku - jedynie w walucie obowiązującej w chwili orzekania, przeto nie może mieć do niej zastosowania ustawa z dnia 28 października 1950 r. o zmianie systemu pieniężnego nakazująca w art. 8 ust. 1 dokonać przeliczenia tylko takich zobowiązań, które opiewają na złote dotychczasowe, czyli na złote będące jednostką pieniężną w Polsce przed 30 października 1950 r.Skoro więc rewizja skarżącego oparta była na błędnej przesłance, że do ceny za urządzenie sklepowe mają zastosowanie przepisy ustawy z 28 października 1950 r. o zmianie systemu pieniężnego, podlega ona w całości oddaleniu (art. 383 k.p.c.).Natomiast nie można odmówić słuszności zarzutom błędnego obliczenia wysokości wynagrodzenia należnego powodom tytułem zwrotu kosztów procesu, jeśli się zważy, że sprawa była trzykrotnie rozpoznawana w pierwszej instancji i dwukrotnie w instancji rewizyjnej oraz wymagała znacznego nakładu pracy, a żądanie powodów mieści się w granicach normalnych stawek przewidzianych w § 9 rozporządzenia w sprawie wynagrodzenia adwokatów za wykonywanie czynności zawodowych i uwzględnia proporcjonalne ich umniejszenie w związku z uwzględnieniem roszczeń dochodzonych przez powodów nie w pełnej wysokości. Z tego względu orzeczenie o kosztach należało zmienić jak w sentencji.Przyznanie powodom zwrotu kosztów postępowania rewizyjnego i zażaleniowego uzasadniają przepisy art. 100, art. 109, art. 390 § 1 i art. 394 § 3 k.p.c.