IV CSK 10/18

Sygn. akt IV CSK 10/18 POSTANOWIENIE Dnia 30 maja 2018 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Paweł Grzegorczyk w sprawie z powództwa R. Z. przeciwko K. Z. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 30 maja 2018 r., na skutek skargi kasacyjnej pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 16 marca 2017 r., sygn. akt V ACa […], odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. 2 UZASADNIENIE Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującego od orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. W skardze kasacyjnej złożonej od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 16 marca 2017 r., skarżąca K. Z. powołała się na jej oczywistą zasadność; wskazała także na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie oraz występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych. Bliższa analiza wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie pozwalała stwierdzić żadnej z powołanych przez skarżącą przyczyn kasacyjnych. Jak przyjęto w judykaturze Sądu Najwyższego, przesłanka oczywistej zasadności skargi (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Jest tak w szczególności wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły uchybienia, na które powołuje się skarżący, lub gdy jest pewne, że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zarzuty oczywiście uzasadniają zasadność wniesionego środka zaskarżenia. Oczywiste jest przy tym tylko to, co można 3 dostrzec bez potrzeby głębszej analizy, czy przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań. Zarzucane uchybienia muszą zatem mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut oka (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001, nr 3, poz. 52, i z dnia 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr 10, poz. 156). Odnosząc te uwagi do okoliczności sprawy, dostrzec należało, że we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie wskazano żadnego przepisu prawa, którego naruszenie - w świetle przedstawionej we wniosku jurydycznej argumentacji - czyniłoby ją zasadną, a tym bardziej zasadną w stopniu ewidentnym i widocznym już prima vista. Wzmianka dotycząca dziennika budowy jako dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 244 § 1 k.p.c. nie została we wniosku rozwinięta, co zwalniało w tej mierze od potrzeby bliższych rozważań. W pozostałym zakresie trzeba przypomnieć, że według utrwalonego stanowiska Sądu Najwyższego Sąd drugiej instancji może oprzeć rozstrzygnięcie na ustaleniach faktycznych dokonanych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, bez potrzeby powtarzania tych ustaleń w uzasadnieniu (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 1938 r., C.II 2172/37, Przegląd Sądowy 1938, poz. 380, postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 1997 r., III CKN 80/97, OSNC 1997, nr 12, poz. 206 i z dnia 10 listopada 1998 r., III CKN 792/98, OSNC 1999, nr 4, poz. 83 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2003 r., II UK 156/03, niepubl., i z dnia 21 lipca 2017 r., I CSK 636/16, niepubl.), a treść art. 387 § 21 k.p.c. nie rzutuje na to zapatrywanie. In casu oparcie się przez Sąd Apelacyjny na ustaleniach faktycznych Sądu pierwszej instancji, po uprzednim uznaniu za nieuzasadnione zarzutów naruszenia art. 233 § 1 i art. 328 § 2 k.p.c., wynikało jednoznacznie z całokształtu uzasadnienia. W ustaleniach tych, wiążących dla Sądu Najwyższego (art. 39813 § 2 k.p.c.), wskazano przy tym wprost, że nakłady na nieruchomość pozwanej zostały poczynione w okresie narzeczeństwa, przed zawarciem związku małżeńskiego. W skardze nie wykazano również istnienia istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), za takie nie można było bowiem uznać „(…) dokonania wykładni art. 405 w zw. z art. 410 § 2 k.c. przez wyjaśnienie relacji podmiotowych pomiędzy tym, kto uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, a tym kto 4 je [nienależne świadczenie] spełnił.”. Według utrwalonego stanowiska judykatury, powołanie się na przyczynę kasacyjną określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga sformułowania określonego problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on znaczenie dla rozwoju prawa lub precedensowy charakter. Problem ten powinien odnosić się do konkretnych, powołanych we wniosku przepisów prawa, zostać ujęty w sposób abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą. Konieczne jest przy tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego rozbieżnych ocen, oraz możliwych wariantów interpretacyjnych (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 13 lipca 2007 r. III CSK 180/07, niepubl.; z dnia 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13, niepubl., z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl., z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl.). W skardze nie przytoczono takich argumentów, możliwych dróg interpretacji, poglądów piśmiennictwa ani doktryny, samo zaś „zagadnienie” nie zostało w istocie wysłowione. Brak było również podstaw do stwierdzenia przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., którą - w przekonaniu skarżącej - uzasadniały wątpliwości interpretacyjne w zakresie „(…) fragmentu art. 410 § 2 k.c., w którym ustawodawca odnosi się do »zamierzonego celu świadczenia«.”. W orzecznictwie i piśmiennictwie przyjmuje się, że kondykcja ob rem może mieć zastosowanie nie tylko w typowym przypadku tzw. przedświadczenia, lecz także w razie świadczenia celem skłonienia do określonego zachowania, względnie w związku z oczekiwaniem na zdarzenie, które nie następuje (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 1975 r., III CRN 479/74, niepubl., z dnia 22 grudnia 1977 r., II CR 474/77, OSNCP 1978, nr 9, poz. 165, z dnia 9 października 2015 r., IV CSK 772/14, niepubl., z dnia 21 kwietnia 2016 r., III CNP 18/15, niepubl., z dnia 16 czerwca 2016 r., V CSK 581/15, niepubl., z dnia 18 stycznia 2017 r., V CSK 198/16, niepubl., i z dnia 1 marca 2017 r., IV CSK 287/16, niepubl.). W skardze nie powołano racji, które skutkowałyby powstaniem poważnych wątpliwości, mogących skłaniać do rozważenia rewizji tej linii orzeczniczej. 5 Na marginesie należało zauważyć, że motywy wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ujawniały istotną sprzeczność argumentacyjną, zważywszy, że powołanie się na przesłankę w postaci oczywistej zasadności skargi jest zasadniczo wyłączone, gdy skarżący jednocześnie twierdzi, iż wykładnia znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawa skutkuje powstaniem istotnego zagadnienia prawnego lub poważnych wątpliwości interpretacyjnych wymagających rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy. Stan taki koliduje bowiem z twierdzeniem o oczywistej i kwalifikowanej wadliwości kwestionowanego rozstrzygnięcia (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2011 r., II UK 24/11, niepubl., z dnia 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14, niepubl., i z dnia 18 października 2016 r., I UK 466/15, niepubl.). Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. jw