IV CSK 343/17

Sygn. akt IV CSK 343/17 POSTANOWIENIE Dnia 22 grudnia 2017 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Władysław Pawlak w sprawie z powództwa W. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością Spółki komandytowej w W. przeciwko J. M. R., T. D., R. K. i B. N. R. o zwolnienie od egzekucji, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 22 grudnia 2017 r., na skutek skargi kasacyjnej pozwanych J. M. R. i B. N. R. od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 24 lutego 2017 r., sygn. akt I ACa […], odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE 2 W związku ze skargą kasacyjną pozwanych J. M. R. i B. N. R. od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 24 lutego 2017 r., sygn. akt I ACa […] Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC 2001, nr 4, poz. 53). Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147). W skardze kasacyjnej zarzucili naruszenie prawa materialnego, tj. art. 83 k.c. przez nie uznanie za nieważne umów przewłaszczenia na zabezpieczenie zawartych przez stronę powodową ze spółką T. (dłużnikiem 3 pozwanych), podczas gdy był to klasyczny przykład symulacji absolutnej, mającej na celu uniknięcie egzekucji z przedmiotów majątku objętych rzekomym przewłaszczeniem na zabezpieczenie; art. 65 § 1 i 2 k.c. przez dokonanie błędnej wykładni oświadczeń woli strony powodowej i spółki T., polegającej na przyjęciu, z całkowitym pominięciem kontekstu sytuacyjnego i powiązań tych podmiotów, że ich zgodnym zamiarem było rzeczywiste przeniesienie prawa własności jachtów na stronę powodową, podczas gdy okoliczności towarzyszące zawarciu spornych umów, przytoczone przez Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, wskazują na to, że z uwagi na prowadzone i spodziewane postępowanie egzekucyjne przeciwko spółce T., jedynym celem umów było stworzenie okoliczności, mających doprowadzić do zmylenia osób trzecich, przy jednoczesnym braku zamiaru wywołania skutków prawnych dokonanych czynności; art. 5 k.c. przez nieuzasadnione przyznanie ochrony prawnej dłużnikowi pozwanych; art. 841 § 1 k.p.c. przez przyjęcie, że stronie powodowej przysługiwała legitymacja do wytoczenia powództwa przeciwegzekucyjnego, w sytuacji gdy umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie, z których strona powodowa wywodzi swoje prawo własności, są nieważne, jako umowy pozorne, co w konsekwencji doprowadziło do oddalenia apelacji i zwolnienia jachtów spod egzekucji; naruszenie prawa procesowego, tj. art. 382 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c. przez oparcie wyroku na niepełnym i wybiórczo powołanym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku materiałem dowodowym, w szczególności w zakresie powiązań strony powodowej z dłużnikiem pozwanych, odnośnie do okoliczności wskazujących na celowe utrudnianie przez dłużnika pozwanych postępowania egzekucyjnego, a także bezcelowości i brak ekonomicznego uzasadnienia dla zabezpieczenia roszczenia strony powodowej o wypłatę dywidendy; art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez naruszenie zasady wszechstronnego i kompletnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparli na przesłankach uregulowanych w art. 398 9§ 1 pkt 1 i 4 k.p.c. Przesłanki te nie zostały jednak spełnione. Według ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego, przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na 4 przesłankę istotnego zagadnienia prawnego polega na sformułowaniu tego zagadnienia i wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz innych podobnych spraw (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001, II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz.11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, nie publ., z dnia 15 czerwca 2016 r., V CSK 4/16, nie publ.). Istotnych zagadnień prawnych skarżący upatrywali w konieczności rozstrzygnięcia, czy: 1) podmiot, który dokonał czynności prawnej, co do której istnieje zarzut nieważności na podstawie art. 83 § 1 k.c., może powołując się na tę czynność skutecznie wystąpić z powództwem na podstawie art. 841 § 1 k.p.c., jako osoba trzecia, jaki jest zakres upoważnienia Sądu do badania tej czynności prawnej, jej okoliczności i kauzy oraz jakimi zasadami powinien kierować się Sąd przy ich ocenie; 2) za kauzę uzasadniającą rzeczywisty, a nie pozorny, zamiar wywołania skutków prawnych przez umowę przewłaszczenia na zabezpieczenie, może zostać uznany zamiar zabezpieczenia roszczenia jedynego wspólnika spółki z o.o. o wypłatę dywidendy, podczas gdy spółka nie pozostawała w złej kondycji finansowej, a jedynym warunkiem jej wypłaty było podjęcie uchwały przez tego wspólnika; 3) w przypadku badania przez Sąd ważności czynności prawnej, określanej przez występującego z powództwem opartym na art. 841 § 1 k.p.c. jako przewłaszczenie na zabezpieczenie roszczenia jedynego wspólnika o wypłatę dywidendy, w przypadku zarzucanej przez pozwanych wierzycieli nieważności tej czynności na zasadzie art. 83 § 1 k.c., stwierdzenie przez Sąd, że „możliwe było wypłacenie dywidendy” jest wystarczające dla uznania czynności za ważną i zwalnia z obowiązku uwzględnienia okoliczności towarzyszących zawarciu umowy, w szczególności kapitałowych i osobowych powiązań jej stron; 4) i za pomocą jakich środków dowodowych pozwani wierzyciele mają możliwość wykazania zarzucanej przez nich nieważności czynności prawnej, na którą powołuje się osoba trzecia, występująca z powództwem na podstawie art. 841 § 1 k.p.c., w przypadku zarzutu symulacji absolutnej na podstawie art. 83 § 1 k.c., która ze swej 5 istoty dotyczy wewnętrznych motywacji stron umowy, jeżeli pozwani nie byli stronami umowy. Sformułowane przez skarżących wątpliwości nie odpowiadają założeniom przyjętym w orzecznictwie Sądu Najwyższego dla rozumienia przesłanki istotnego zagadnienia prawnego jako przesłanki uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Ze względu na sposób i treść przedstawionych przez nich pytań nie można uznać, że dotyczą kwestii o charakterze abstrakcyjnym, syntetycznym i uniwersalnym, lecz są osadzone w okolicznościach faktycznych w tej sprawie, których rozwiązania poprzez ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego skarżący oczekują od Sądu Najwyższego. Tymczasem, Sąd Najwyższy nie jest sądem faktu, lecz sądem prawa i zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c. jest związany ustaleniami faktycznymi sądów meriti, stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Wreszcie, w ramach postępowania kasacyjnego w konkretnej sprawie Sąd Najwyższy nie udziela odpowiedzi na pytania w zakresie środków dowodowych, jakie powinny zgłaszać strony procesu wywołanego powództwem przeciwegzekucyjnym, jak również nie wskazuje szczegółowych kryteriów, jakie należałoby zastosować przy ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Nadmienić należy, iż pozorność czynności prawnej jest okolicznością faktyczną i jako taka podlega ustaleniu przez sądy merytoryczne. Oznacza to, że w ramach podstawy kasacyjnej przewidzianej w art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c. ustalenie to nie podlega kontroli kasacyjnej (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 1997 r., I CKN 51/96, OSNC 1997 nr 6-7, poz. 79, z dnia 8 grudnia 2000 r., I CKN 1233/00, nie publ., z dnia 9 listopada 2007 r., V CSK 278/06, nie publ., z dnia 4 kwietnia 2014 r., II CSK 405/13, nie publ.). Przewidziana w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. oczywista zasadność skargi kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają uwzględnienie skargi. W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentacje prawną, wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie. 6 Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia prawa materialnego i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49, z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 75, z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, nie publ., z dnia 29 kwietnia 2015 r., II CSK 589/14, nie publ.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 nie publ. i przywołane tam orzecznictwo). Oczywistą zasadność skargi kasacyjnej skarżący wywodzą z rażącego ich zdaniem naruszenia przez Sąd drugiej instancji prawa materialnego. Zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Zatem zarzut oparty na naruszeniu art. 233 § 1 k.p.c. uchyla się spod kontroli kasacyjnej. Wbrew stanowisku skarżących Sąd drugiej instancji nie pominął okoliczności, o których mowa w uzasadnieniu zarzutu naruszenia art. 227 k.p.c. Wszystkie te okoliczności znalazły wyraz w podstawie faktycznej rozstrzygnięcia i były przedmiotem oceny Sądu drugiej instancji, co wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Jak wspomniano kwestia pozorności danej czynności prawnej, względnie brak uznania przez Sąd merytoryczny, iż w danej sprawie czynność prawna jest dotknięta wadą oświadczenia woli w postaci pozorności, stanowi element podstawy faktycznej rozstrzygnięcia i jako taka podlega ustaleniu właśnie przez sądy merytoryczne, co oznacza, że w ramach podstawy kasacyjnej przewidzianej w art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c. (chodzi w tej sprawie o treść sformułowanych przez skarżących zarzutów naruszenia art. 83 § 1 k.p.c. i 65 § 1 i 2 k.c.) ustalenie to nie podlega kontroli kasacyjnej. Poczynione w tej sprawie ustalenia faktyczne skutkują tym, iż nie może być też mowa o oczywistym naruszeniu art. 841 § 1 k.p.c. 7 Zgodnie z art. 5 k.c. nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno - gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Wykonywanie prawa podmiotowego w sposób sprzeczny z tymi kryteriami jest bezprawne i z tego względu nie korzysta z ochrony jurysdykcyjnej. Norma zawarta w tym przepisie ma charakter wyjątkowy i może być stosowana tylko po wykazaniu szczególnych okoliczności, w sytuacji, gdy w inny sposób nie można zabezpieczyć interesu osoby zagrożonej wykonaniem prawa podmiotowego przez inną osobę (zob. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 17 października 1969 r., III CRN 310/69, OSNCP 1970, nr 6, poz. 115). W sytuacji, gdy jak wynika z ustaleń faktycznych umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie nie były dotknięte wadliwością w postaci pozorności, gdyż strony tej czynności, tj. powodowa Spółka z jednej strony i dłużnik pozwanej z drugiej strony zawarły te umowy właśnie w celu zmierzającym do zabezpieczenia wyłącznie interesów strony powodowej, jako wspólnika dłużnika pozwanych, a zatem z pokrzywdzeniem pozostałych wierzycieli spółki T., w tym pozwanych, to pozwani mogli zrealizować swoją ochronę prawną poprzez instytucję skargi pauliańskiej. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. jw