IV CSK 524/20

Sygn. akt IV CSK 524/20 POSTANOWIENIE Dnia 15 grudnia 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tomasz Szanciło w sprawie z powództwa H. O. przeciwko M. O. o ustalenie nieważności umowy, ewentualnie o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli, ewentualnie o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 15 grudnia 2020 r., na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 10 stycznia 2020 r., sygn. akt V ACa (…), 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od H. O. na rzecz M. O. kwotę 5.400 zł (pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym; 3. przyznaje adw. A. K. od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w (…) wynagrodzenie w kwocie 3.600 zł (trzy tysiące sześćset złotych), podwyższoną o kwotę podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE 2 W związku ze skargą kasacyjną powoda H. O. od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 10 stycznia 2020 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. W judykaturze już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakteru skargi kasacyjnej (zob. np. postanowienie SN z dnia 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano m.in., że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony - co należy podkreślić - wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Przesłanka te nie została jednak spełniona. W ocenie skarżącego skarga jest oczywiście uzasadniona, ponieważ w toku postępowania apelacyjnego i podejmowanych czynności decyzyjnych związanych 3 z wydaniem zaskarżonego orzeczenia nie została zrealizowana zarówno funkcja rozpoznawcza, jak i kontrolna sądu odwoławczego. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa niepodlegającymi różnej wykładni (zob. postanowienie SN z dnia 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16) i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji orzeczenie oczywiście wadliwe (zob. postanowienia SN: z dnia 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, z dnia 2 czerwca 2016 r., III CSK 113/16; z dnia 27 października 2016 r., III CSK 217/16; z dnia 29 września 2017 r., V CSK 162/17; z dnia 7 marca 2018 r., I CSK 664/17; z dnia 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17; z dnia 5 października 2018 r., V CSK 168/18). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie SN z dnia 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 i przywołane tam orzecznictwo). Natomiast skarżący, przedstawiając - jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie skargi kasacyjnej - „oczywiste naruszenie prawa”, powinien wykazać kwalifikowany charakter tego naruszenia (zob. postanowienia SN: z dnia 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004, nr 6, poz. 100; z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49). Skarżący nie wykazał, aby zaskarżone orzeczenie było dotknięte tego rodzaju nieprawidłowością. Wiążąc ją z zarzutem naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., pominął, że zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów, a w orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, iż dotyczy to m.in. zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. (zob. np. postanowienie SN z dnia 23 listopada 2005 r., III CSK 13/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 76; wyroki SN: z dnia 26 kwietnia 2006 r., V CSK 11/06; z dnia 8 maja 2008 r., V CSK 579/07; z dnia 16 listopada 2012 r., III CSK 73/12; z dnia 14 lutego 2013 r., II CSK 292/12; z dnia 23 czerwca 2016 r., V CSK 536/15; z dnia 13 kwietnia 2017 r., I CSK 93/17; z dnia 1 grudnia 2017 r., I CSK 84/17; 4 z dnia 11 marca 2020 r., I CSK 688/18; z dnia 27 sierpnia 2020 r., I CSK 411/19). Skonstruowany w ramach podstawy art. 3983 § 1 k.p.c. zarzut kasacyjny oparty na wykazywaniu przez skarżącego wadliwej oceny dokonanej przez sąd II instancji zgromadzonych dowodów, ze względu na treść art. 3983 § 3 k.p.c., nie może prowadzić do uwzględnienia skargi kasacyjnej, a tym samym nie może być również oczywiście uzasadniony. Argumentacja zawarta w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania koncentruje się wokół zarzutów, których zgłaszanie w postępowaniu kasacyjnym jest niedopuszczalne. Skarga kasacyjna jest bowiem instrumentem prawidłowości stosowania prawa przez sądy, a nie instrumentem kontroli ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.). O oczywistej zasadności skargi nie świadczy też zarzut naruszenia art. 382 i 378 § 1 k.p.c. Przede wszystkim, wbrew twierdzeniu skarżącego, Sąd Apelacyjny poświęcił pierwszą część swych rozważań szczegółowemu i merytorycznemu ustosunkowaniu się do zawartego w apelacji powoda zarzutu wadliwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, jak również odniósł się do jego zarzutów dotyczących opinii pisemnej biegłej z dziedziny psychiatrii M. J. G. oraz jej ustnych wyjaśnień. Wskazał, że ww. dowody były rzetelne, spójne i dostatecznie wyjaśniły kwestię świadomości powoda w momencie dokonywania umowy darowizny z dnia 24 czerwca 1996 r. Podał, że biegła na rozprawie w dniu 16 maja 2019 r. w sposób niepozostawiający wątpliwości wyjaśniła, że powód miał możliwość świadomego i swobodnego wyrażenia woli, zawierając przedmiotową umowę darowizny. Powód w tamtym okresie zażywał leki, które nie mogły spowodować u niego braku świadomości w wyrażeniu woli przy zawieraniu przedmiotowej umowy. Co istotne, ta opinia nie była jedynym dowodem, na którym oparły się Sądy meriti. Przedstawiona przez skarżącego alternatywna ocena materiału dowodowego, podważająca wiążące Sąd Najwyższy ustalenia faktyczne, nie wypełnia podstawy skargi kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W związku z tym wymaga podkreślenia, że weryfikacja ustaleń faktycznych na etapie postępowania kasacyjnego – do czego w istocie zmierza skarżący, kwestionując przeprowadzoną przez Sąd Apelacyjny ocenę dowodów, w oparciu o którą Sąd ten przyjął, że nie ma podstaw do kwestionowania podstawy faktycznej 5 rozstrzygnięcia Sądu I instancji, jest niedopuszczalna i jako taka usuwa się spod kontroli Sądu Najwyższego. Dodatkowo w podstawach skargi kasacyjnej, nie respektując zasady związania Sądu Najwyższego podstawą faktyczną zaskarżonego orzeczenia, skarżący wprost stawia zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. A jak wielokrotnie wyjaśniał Sąd Najwyższy, ten przepis może jedynie wyjątkowo stanowić skuteczną podstawę kasacyjną, gdy dokonana przez sąd II instancji ocena dowodów jest rażąco wadliwa, sprzeczna z zasadami logicznego rozumowania. W ramach kontroli kasacyjnej Sąd Najwyższy nie kontroluje samej oceny dowodów, a jedynie jej legalność. Skarżący może zatem zakwestionować stanowiącą podstawę ustaleń faktycznych ocenę dowodów, gdy oparta jest na materiale dowodowym zebranym z naruszeniem przepisów regulujących postępowanie dowodowe, w takim wypadku jednak obowiązkiem skarżącego jest przytoczenie tych przepisów i wyjaśnienie, jaki wpływ na treść rozstrzygnięcia miało to naruszenie (zob. np. wyrok SN z dnia 8 listopada 2005 r., I CK 178/05, niepubl.). Taka wyjątkowa sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie potwierdza również tezy, że Sąd II instancji nie zrealizował funkcji rozpoznawczej i kontrolnej. Skarżący pomija, że w sytuacji, gdy sąd II instancji - jak w rozpoznawanym przypadku - nie uzupełnia postępowania dowodowego, ani po rozważeniu zarzutów apelacyjnych, nie znajduje podstaw do zakwestionowania oceny dowodów i ustaleń faktycznych orzeczenia sądu I instancji, może te ustalenia przyjąć za podstawę faktyczną swojego rozstrzygnięcia. Konkludując, skonfrontowanie zaskarżonego orzeczenia z uzasadnieniem wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie pozwala na stwierdzenie, by spełniona została przesłanka oczywistej zasadności skargi, o której mowa wyżej. Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu. O kosztach postępowania kasacyjnego strony pozwanej, jako wygrywającej w całości, orzeczono na podstawie § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.). O kosztach pełnomocnika z urzędu orzeczono na podstawie § 8 pkt 7 w zw. z § 16 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 18), zgodnie z wnioskiem zawartym w skardze kasacyjnej. Zasadne byłoby uwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2020 r. (SK 66/19, Dz.U. z 2020 r., poz. 769), a więc zastosowanie § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.), ale wskazany wniosek pełnomocnika był dla Sądu Najwyższego wiążący. jw