IV CSK 538/20

Sygn. akt IV CSK 538/20 POSTANOWIENIE Dnia 28 września 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Joanna Misztal-Konecka w sprawie z powództwa A.K. przeciwko W.K. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 28 września 2021 r., na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 28 maja 2020 r., sygn. akt I ACa […], 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. nie obciąża skarżącego kosztami postępowania kasacyjnego; 3. zasądza od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w […] na rzecz adwokat J.K. kwotę 1800 zł (tysiąc osiemset złotych) powiększoną o należną kwotę podatku od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu powodowi w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE 1. Wyrokiem z 28 maja 2020 r. Sąd Apelacyjny w (…) oddalił apelację powoda A.K. od wyroku Sądu Okręgowego w O. z 25 października 2019 r. w sprawie przeciwko W.K. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli oraz orzekł o kosztach procesu. 2 2. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiódł powód, powołując się na naruszenie art. 260 § 1 w zw. z art. 302 § 2 k.c., art. 898 § 1 k.c., art. 316 k.p.c., art. 98 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 3. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek (art. 3984 § 2 k.p.c.), gdyż tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których mowa w art. 3989 § 1 k.p.c. Dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne jest zawarcie w skardze kasacyjnej odrębnego wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania, zawierającego profesjonalny wywód prawny nawiązujący do wskazanych w art. 3 3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z nich występują w sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego (postanowienie Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06). Ze względu na odmienny cel instytucji przedsądu i jej odrębne oraz kwalifikowane przesłanki, wskazanie i uzasadnienie okoliczności decydujących o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie może polegać na odwołaniu się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. W prawidłowo sporządzonej skardze kasacyjnej oba powyższe elementy muszą pojawić się oddzielnie i autonomicznie. Sąd Najwyższy nie jest bowiem trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę kasacyjną, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia, wnoszonym i rozpoznawanym nie tylko w interesie skarżącego, ale przede wszystkim w interesie publicznym. 4. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się na występowanie w sprawie przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Podał, że skarga kasacyjna jest oczywiście zasadna z uwagi na to, że dotychczasowe ugruntowane orzecznictwo sądów powszechnych oraz Sądu Najwyższego, a także sama treść przepisów, pozostaje w całkowitej opozycji do stanowiska przyjętego przez Sąd Apelacyjny w zaskarżonym orzeczeniu. Zdaniem skarżącego prawidłowe zastosowywanie w sprawie norm art. 302 § 2 k.c. i art. 260 k.c. powinno prowadzić do wniosku, że pozwany zobowiązany był do wykonania remontu nieruchomości będącej przedmiotem darowizny, a uporczywie uchylając się od tego obowiązku, dopuścił się rażącej niewdzięczności wobec powoda jako darczyńcy, a ten brak działania pozwanego godził w dobro powoda i realnie zagrażał zdrowiu i życiu powoda i jego rodziny. 5. Dla skutecznego powołania w skardze przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. konieczne jest wykazanie przez skarżącego kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego mającej charakter oczywisty, widoczny prima facie przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 lipca 2015 r., IV CSK 17/15; z 16 czerwca 2016 r., IV CSK 729/14; z 5 kwietnia 2019 r., IV CSK 412/18; z 9 kwietnia 2018 r., I CSK 725/17). Nie wystarcza przy tym oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, jeżeli nie 4 spowodowało ono wydania oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi zatem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (np. postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 2015 r., IV CSK 189/05). 6. Skarga kasacyjna powoda nie zawiera przekonujących argumentów świadczących o występowaniu w sprawie tak rozumianej oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. Sąd Apelacyjny wskazał, że skarżący domagał się zobowiązania pozwanego do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu na jego rzecz prawa własności nieruchomości, położonej w obrębie miejscowości W., darowanej pozwanemu. W ocenie Sądu drugiej instancji w okolicznościach niniejszej sprawy nie została spełniona przesłanka rażącej niewdzięczności, o której mowa w art. 898 § 1 k.c. W oświadczeniu o odwołaniu darowizny złożonym przez powoda wskazano, że dom będący przedmiotem darowizny ulegał zniszczeniu oraz brak jest działań pozwanego, aby go wyremontować. Przeprowadzone w sprawie dowody nie uzasadniają oceny, że wskazane przyczyny odwołania darowizny dowodzą rażącej niewdzięczności pozwanego. Działania czy zaniechania pozwanego nie były nacechowane złą wolą, a wynikały z niedostatecznych środków finansowych, aby przeprowadzić remont domu. Pozwany dokonywał napraw i remontów na przedmiotowej nieruchomości, a jako brat powoda nie jest i nie był zobowiązany do zapewnienia powodowi mieszkania, ani też nie ciążył na nim obowiązek zapewnienia powodowi odpowiednich warunków życia. Skarga kasacyjna ogranicza się w istocie do zanegowania oceny Sądu drugiej instancji, że w sprawie nie została wykazana przesłanka rażącej niewdzięczności obdarowanego i przedstawienia własnej oceny sprawy przez skarżącego. Poza podaniem własnej oceny rozstrzygnięcia powód nie wskazał jednak obiektywnych okoliczności wskazujących, że w sprawie doszło do kwalifikowanego, widocznego bez konieczności głębszej analizy, naruszenia przepisów prawa, które prowadziło w konsekwencji do wydania oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Skarżący podał, że poglądy przedstawione przez Sąd Apelacyjny są rozbieżne z ugruntowanym orzecznictwem sądów powszechnych i Sądu 5 Najwyższego oraz poglądów doktryny. Powyższe nie przekonuje jednak o występowaniu w sprawie przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., ponieważ skarga kasacyjna - w ramach wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania z uzasadnieniem - nie zawiera wskazania na żadne rozbieżne orzeczenia sądów ani przykładów wypowiedzi w doktrynie. Nie jest natomiast rolą Sądu Najwyższego samodzielna analiza orzecznictwa i doktryny prawniczej i poszukiwanie okoliczności świadczących o konieczności przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. 7. Z tych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.), a o kosztach postępowania kasacyjnego orzec zgodnie z art. 102 k.p.c. O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu powoda za pomoc prawną udzieloną w postępowaniu kasacyjnym orzeczono zgodnie z art. 29 § 1 ustawy z 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze w zw. z § 8 pkt 6 w zw. z § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. ke