IV CZ 286/90

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Skarbu Państwa - Naczelnika Miasta S. przeciwko "ABI" Wielobranżowemu Przedsiębiorstwu Usługowo-Produkcyjno-Badawczo-Handlowemu Spółka z o.o. w K. o wydanie rzeczy na skutek zażalenia pozwanego na nadanie w dniu 23 maja 1990 r. wyrokowi zaocznemu Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 9 marca 1990 r. I C 152/90 klauzuli wykonalności - postanowił oddalić zażalenie.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem zaocznym z 9 marca 1990 r. Sąd Wojewódzki zobowiązał Wielobranżowe Przedsiębiorstwo "ABI" - Sp. z o.o. w K. do wydania Skarbowi Państwa - Naczelnikowi Miasta S. wolnego od wad skanera graficznego "Canon" i zainstalowania go w terminie jednego miesiąca od chwili uprawomocnienia się wyroku, a w wypadku niewykonania tego w zakreślonym terminie - zobowiązał Przedsiębiorstwo do zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kwoty 13.800.000 zł z odsetkami. Wyrok zaoczny doręczony został stronie pozwanej w dniu 14 marca 1990 r., nie został zaskarżony i uprawomocnił się po upływie tygodnia od daty doręczenia.W dniu 21 maja 1990 r. wierzyciel wystąpił o nadanie powyższemu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności, a Sąd Wojewódzki wniosek uwzględnił, nie zaznaczając w klauzuli ograniczenia wykonalności do jednego tylko z przewidzianych tytułem świadczeń Sąd ten ustalił, że dłużnik nie dokonał w zakreślonym terminie wyboru świadczenia, stąd uprawnienie to, bez potrzeby wyznaczania terminu dodatkowego, przeszło na wierzyciela.Nadanie klauzuli wykonalności dłużnik zaskarżył zażaleniem z wnioskiem o jej uchylenie i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W uzasadnieniu zażalenia wywodzi, że z treści tytułu egzekucyjnego wynika zobowiązanie dłużnika tylko do wykonania świadczenia "właściwego", to jest do wydania i zainstalowania skanera, a orzeczenie o zapłacie wymienionej w tytule kwoty stanowi jedynie jego uprawnienie prowadzące do zwolnienia go z obowiązku świadczenia "właściwego".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sformułowanie tytułu egzekucyjnego jest wyraźne i jednoznaczne: nakazano nim wykonanie w określonym czasie świadczenia niepieniężnego, a w razie niewykonania - zasądzono należność pieniężną. Tego rodzaju sformułowanie nie stanowi orzeczenia uwzględniającego żądanie spełnienia zobowiązania przemiennego (alternatywnego) lub upoważniającego dłużnika do zwolnienia się od spełnienia zasądzonego świadczenia przez wykonanie innego (facultas alternativa). Jest ono natomiast zbliżone do orzeczenia uwzględniającego żądanie ewentualne. Żądanie takie jest dopuszczalne jeżeli przewiduje się możliwość oddalenia roszczenia zgłoszonego na pierwszym miejscu i występuje się z nim najczęściej obok windykacyjnego, gdyby okazało się, że dana rzecz została zniszczona lub utracona w okolicznościach uzasadniających zasądzenie odszkodowania.Stosownie do poglądów powszechnie przyjętych w doktrynie, orzeczenie o żądaniu ewentualnym nastąpić może jedynie po oddaleniu roszczenia zgłoszonego jako pierwsze.Jednakże w praktyce sądowej często spotyka się żądanie jednoczesnego zasądzenia obu świadczeń, przy czym drugiego ("ewentualnego") w razie nieściągalności lub niewykonania w zakreślonym terminie pierwszego z nich, a sądy uwzględniają w całości roszczenia; formułując orzeczenia w sposób taki, jak w sprawie niniejszej.Jeżeli tytuł egzekucyjny zobowiązuje dłużnika do jednego świadczenia, a w razie nieściągalności lub niewykonania w zakreślonym terminie - do spełnienia innego, to nadając takiemu tytułowi klauzulę wykonalności sąd nie może nadać jej jednocześnie co do świadczenia głównego i określonego jako ewentualne, lecz tylko co do głównego, a co do ewentualnego dopiero po wykazaniu zaistnienia wskazanych w tytule warunków. Dłużnik zobowiązany jest bowiem do spełnienia tylko jednego z obu zasądzonych od niego świadczeń, z tym że drugiego tylko po bezskutecznym upływie terminu wykonania lub bezskuteczności egzekucji pierwszego. Jednoczesne więc nadanie klauzuli wykonalności co do obu świadczeń jest niedopuszczalne, jako mogące prowadzić do przedwczesnej egzekucji świadczenia ewentualnego.Jak już wspomniano, Sąd Wojewódzki nadał klauzulę wykonalności co do całości swego wyroku, bez zaznaczenia, że dotyczy ona wyłącznie zobowiązania ewentualnego. Uchybienie to jednak, jak również częściowo błędne uzasadnienie, nie może skutkować uwzględnienia zażalenia. Jest bowiem poza sporem, że dłużnik nie wykonał w zakreślonym terminie zobowiązania głównego, czyli montażu niewadliwego skanera.Wynika to też z załączonego do akt dokumentów, w tym także pochodzących od dłużnika (m.in. jak k. 50-51). Wierzyciel - po bezskutecznym upływie terminu do uzyskania świadczenia niepieniężnego - uprawniony był do żądania klauzuli wykonalności co do zasądzonej należności ewentualnej i tego tylko w istocie rzeczy się domagał (vide m.in. dokument k. 34 akt). Zaskarżona klauzula w części obejmującej zobowiązanie ewentualne nadana więc została w pełni - w myśl wywodów jak wyżej - prawidłowo, a w części dotyczącej żądania głównego dłużnik wyraźnie przyznaje jej dopuszczalność.Z tych względów i z mocy art. 795 oraz art. 397 i - odpowiednio - art. 387 k.p.c. zażalenie oddalono, jak w sentencji.