IV CZ 66/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Strzępek.Sędziowie SN: T. Bielecki, Z. Świeboda (sрr.).SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 15 maja 1987 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa J. K. przeciwko Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "Ł." w Ł. o zapłatę na skutek zażalenia powoda - wierzyciela na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w B. z dnia 22 października 1986 r., sygn. akt (...), o zmianę postanowienia nadającego ugodzie klauzulę wykonalności,postanawia:uchylić zaskarżone postanowienia i przekazać sprawę zmiany postanowienia nadającego klauzulę wykonalności ugodzie Sądowi Wojewódzkiemu w R. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania zażaleniowego.Uzasadnienie faktycznePostanowienie z dnia 22 października 1986 r. Sąd Wojewódzki w B. zmienił postanowienie nadające klauzulę wykonalności ugodzie zawartej w Sądzie Wojewódzkim w B. dnia 20 marca 1986 r. w ten sposób, że nadał tejże ugodzie klauzulę wykonalności do kwoty 500.000 zł. Sąd Wojewódzki ustalił, że w dniu 20 marca 1986 r. pozwana Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna "Ł." w Ł. oraz powód J. K. zawarli ugodę, której osnowa wpisana została do protokołu, o treści następującej: "Strona pozwana Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna "Ł." w Ł. zobowiązuje się do zapłaty powodowi J. K. na zaspokojenie całkowitych roszczeń objętych niniejszym sporem kwotę 1.000.000 zł (milion złotych) z tym, że kwota 500.000 zł jako pierwsza rata płatna będzie w terminie 14-dni, natomiast pozostała kwota w wysokości 500.000 zł po uruchomieniu maszyny, "przeciągarki pręta" i ocenie technicznej po wykonaniu 30 tys. sztuk". Sąd Wojewódzki przyjął, że nie jest sporne między stronami, że wierzyciel nie przystąpił do uruchomienia maszyny i nie została na niej wyprodukowana objęta ugodą ilość prętów, wobec czego nie mogła być nadana ugodzie klauzula wykonalności co do płatności drugiej raty, tj. 500.000 zł i dlatego zmienił postanowienie o nadanie ugodzie klauzuli wykonalności co do 1.000.000 zł.W zażaleniu wierzyciel wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zarzuca, że Sąd Wojewódzki bezzasadnie przywrócił dłużnikowi termin do wniesienia zażalenia na nadanie ugodzie klauzuli wykonalności oraz podniósł okoliczności dotyczące uruchomienia maszyny. Do zażalenia dołączył pismo dłużnika skierowane do Zespołu Adwokackiego z dnia 8 października 1985 r. (...), z którego wynika, że Spółdzielnia nie jest obecnie zainteresowana kupnem maszyny, bowiem w 1985 r. uruchomiła inną technologię obróbki pręta.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Nie jest uzasadniony zarzut wierzyciela, że Sąd Wojewódzki bezprawnie przywrócił Spółdzielni termin do wniesienia zażalenia na nadanie ugodzie klauzuli wykonalności w zakresie całej kwoty objętej ugodą. Okoliczności faktyczne sprawy przemawiają za zasadnością postanowienia Sądu o przywróceniu terminu.Ugoda zawarta przed Sądem może być tytułem egzekucyjnym (art. 777 pkt 1 k.p.c.), a po zaopatrzeniu jej w klauzulę wykonalności tytułem wykonawczym (art. 776 k.p.c.). Zamieszczenie w ugodzie sądowej warunku nie pozbawia jej przymiotu tytułu egzekucyjnego (por. orzeczenie SN sygn. akt 4 CO 20/60, OSPiKA 1964, poz. 181).Treść zawartej przed Sądem Wojewódzkim w B. ugody wskazuje, że zapłata drugiej raty ugodzonej sumy pieniężnej, tj. kwoty 500.000 zł miała nastąpić przez Spółdzielnię na rzecz J. K. po uruchomieniu maszyny do obróbki prętów metalowych i ocenie technicznej po wykonaniu 30.000 sztuk prętów. Oznacza to, że w ugodzie postanowiono, iż wykonanie tytułu egzekucyjnego w zakresie zapłaty kwoty 500.000 zł jest uzależnione od równoczesnego świadczenia wzajemnego. Sposób udowodnienia zdarzenia, od którego uzależnione jest wykonanie tytułu egzekucyjnego reguluje art. 786 k.p.c. Przepis ten stanowi, "jeżeli wykonanie tytułu egzekucyjnego jest uzależnione od zdarzenia, które udowodnić powinien wierzyciel, sąd nada klauzulę wykonalności po dostarczeniu dowodu tego zdarzenia w formie dokumentu urzędowego lub prywatnego z podpisem urzędowo poświadczonym. Nie dotyczy to wypadku, gdy wykonanie jest uzależnione od równoczesnego świadczenia wzajemnego, chyba że świadczenie dłużnika polega na oświadczeniu woli".W stanie faktycznym sprawy chodzi o sytuację objętą pierwszym członem zdania drugiego art. 786 k.p.c. Jeżeli w zdaniu pierwszym tego przepisu postanowiono, że zdarzenia tam wymienione można udowodnić dowodem z dokumentu, o tyle w pierwszym członie zdania drugiego od tego odstąpiono. W nauce prawa podkreśla się, że w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności dopuszczalne są tylko dowody z dokumentów.W orzecznictwie Sądu Najwyższego zaś co do świadczenia wzajemnego wierzyciela, a więc sytuacji objętej pierwszym członem zdania drugiego art. 786 k.p.c. w postaci uiszczenia sumy pieniężnej przyjęto, że ustalenie, czy suma wpłacona przez wierzyciela na pokrycie świadczenia wzajemnego dłużnika jest wystarczająca, należy do komornika sądowego i jego postanowienie podlega tylko kontroli Sądu w drodze skargi na czynności komornika (OSPiKA 1960, poz. 107). Jednakże późniejsza nowelizacja kodeksu postępowania cywilnego w części dotyczącej postępowania o nadanie niektórym tytułom egzekucyjnym klauzuli wykonalności ewoluuje w kierunku zmiany dotychczasowego stanu, dopuszczając w postępowaniu klauzulowym także inne, poza dowodem z dokumentu, środki dowodowe. Przykładem może być art. 787 k.p.c.Można zatem stwierdzić, że jeżeli wykonanie tytułu egzekucyjnego jest uzależnione od (...) wzajemnego wierzyciela (art. 786 zdanie odrębne (...)) w postępowaniu o nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności wierzyciel może wykazać spełnienie świadczenia wzajemnego wszelkimi środkami dowodowymi. W pierwszym członie zdania drugiego art. 786 k.p.c. brak jest bowiem - w przeciwieństwie do zdania pierwszego tego przepisu - określenia środków dowodowych. Poza tym przerzucanie na komornika ustalenia spełnienia przez wierzyciela świadczenia, zwłaszcza gdy chodzi o wykonanie czynności, mija się z celem. Komornik jest pozbawiony możliwości dokonania ścisłych ustaleń, a w końcu i tak sprawa znajdzie się w sądzie w trybie skargi na czynności komornika. Stąd bardziej uzasadnione jest - z punktu widzenia ekonomii procesowej - dokonanie w postępowaniu klauzulowym ustaleń w kwestii spełnienia przez wierzyciela świadczenia wzajemnego.Sąd Wojewódzki, dokonując zaskarżonym postanowieniem zmiany swego postanowienia o nadanie klauzuli wykonalności ugodzie także w części dotyczącej drugiej raty świadczenia pieniężnego nie zbadał, czy wykonane zostały świadczenia wzajemne przez wierzyciela, od którego uzależniono zapłatę sumy pieniężnej przez dłużnika.Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji (art. 388 § 1, 397 § 2 i 13 § 2 k.p.c. oraz art. 795 k.p.c.).