3 CR 922/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia P. Stępień (sprawozdawca). Sędziowie: S. Białek, W. Bryl.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku wierzycieli Anny G., Jana J., Ireny P. i Juliana J. przeciwko dłużnikowi K. o nadanie klauzuli wykonalności aktom notarialnym, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 22 stycznia 1959 r.,uchylił zaskarżone postanowienie oraz zmienił postanowienie Sądu Powiatowego w Żywcu z dnia 8.XI.1958 r. i oddalił wniosek wierzycieli o nadanie klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu z dnia 13.IX.1938 r.Uzasadnienie faktyczneJak wynika z treści aktu notarialnego z dnia 13.IX.1938 r., małżonkowie J., właściciele parceli bliżej określonej w cytowanym akcie, zawarli ze Szczepanem K. umowę najmu na lat 20, przy czym Szczepan K. zobowiązał się wybudować na wspomnianej parceli piętrowy budynek murowany. Zgodnie z § 4 aktu wybudowany obiekt miał stanowić własność małżonków J., którzy zobowiązali się zwrócić Szczepanowi K. wydatki poniesione w związku z budową. Szczepan K. w § 9 powyższego aktu zobowiązał się oddać małżonkom J. - po wyekspirowaniu umowy - cały obiekt w stanie zdatnym do użytku, poddając się "pod względem obowiązku oddania" rygorowi egzekucji z art. 534 pkt 5 k.p.c.Na wniosek spadkobierców małżonków J. Sąd Powiatowy w Żywcu postanowieniem z dnia 8.XI.1958 r. CO 168/58 nadał klauzulę wykonalności aktowi notarialnemu, a to zgodnie z § 9 tego aktu. Zażalenie Szczepana K. Sąd Wojewódzki zaskarżonym postanowieniem oddalił.Postanowienie Sądu Wojewódzkiego zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, który zarzucając naruszenie interesu Państwa Ludowego oraz art. 534 k.p.c., wnosi o uchylenie tego postanowienia, jak również postanowienia Sądu Powiatowego w Żywcu z dnia 8.XI.1958 r. CO 168/58 i oddalenie wniosku o nadanie klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu z dnia 13.IX.1938 r. (...).Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Słusznie wywodzi rewizja nadzwyczajna, że Sąd w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności nie powinien ograniczyć się tylko do zbadania czysto formalnej strony tytułu egzekucyjnego, lecz zbadać, czy postanowienia tegoż tytułu nadają się do egzekucji. Obowiązkiem sądu było więc - przy rozpoznawaniu wniosku wierzycieli o nadanie klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu - rozważyć, czy dobrowolne poddanie się egzekucji nie pozostaje w związku z innymi postanowieniami aktu, które ograniczałyby to dobrowolne poddanie się egzekucji bądź uzależniały od wzajemnych świadczeń wierzyciela. Podobnie jak przepisu ustawy nie można interpretować w oderwaniu od innych przepisów, tak samo i poszczególnych postanowień umowy stron nie wolno było tłumaczyć w oderwaniu od pozostałych części umowy bez uwzględnienia całości jej treści.Słusznie więc wywodzi rewizja nadzwyczajna, że § 9 umowy nie można stosować w oderwaniu od pozostałej treści umowy, a w szczególności § 4, w myśl którego wierzyciele zobowiązani są do zwrotu dłużnikowi wydatków poniesionych w związku z budową domu. Zarzut wierzycieli, że strony z tego tytułu rozliczyły się, jest niezgodny z treścią aktu, gdyż nawet uwzględniając postanowienia § 7 umowy, trzeba stwierdzić, że rozliczenie stron nie było całkowite. Sąd powinien jednak rozważyć, czy postanowienia § 5 umowy można uznać za zgodne z przepisami prawa i zasadami współżycia społecznego w Państwie Ludowym. W razie oceny negatywnej, wyrażającej się w stwierdzeniu sprzeczności rozrachunku z § 7 umowy z przepisami prawa lub zasadami współżycia społecznego w Państwie Ludowym, wniosek wierzycieli o nadanie klauzuli wykonalności nie mógłby być uwzględniony.Pobieżne zaś nawet rozważenie postanowień § 7 umowy stron wskazuje na jej sprzeczność nie tylko z treścią § 4 umowy, ale również z przepisami prawa i zasadami współżycia społecznego w Państwie Ludowym.W myśl § 4 wierzyciele zobowiązali się zwrócić dłużnikowi wszelkie wydatki i nakłady, jakie on wyłoży i poniesie w związku z budową domu, według zasad niesłusznego wzbogacenia. W chwili więc zawierania aktu wierzytelność dłużnika nie była wymagalna. Nie była też wymagalna należność wierzycieli z tytułu czynszu najmu, skoro czynsz ten był płatny rocznie z dołu z końcem września każdego roku kalendarzowego.W tych warunkach z mocy art. 254 k.z. potrącenie obu wierzytelności było niemożliwe, potrącić bowiem można tylko wierzytelności wymagalne i zaskarżalne. Podkreślić nadto należy, że wierzytelność wynajmujących została skapitalizowana "na procent składany", według zaś art. 249 § 1 k.z. od zaległych odsetek wolno liczyć odsetki za spóźnienie dopiero od chwili wytoczenia o nie powództwa, chyba że z woli stron zaległe odsetki zostały skapitalizowane już po powstaniu zaległości. Tymczasem według § 7 umowy stron wierzyciele skapitalizowali swe odsetki przed powstaniem jakichkolwiek zaległości.Należy wreszcie podkreślić, że przy dość wysokim czynszu najmu dłużnik został obciążony wszelkimi podatkami i ciężarami publicznymi od wynajętej nieruchomości.Świadczenie wierzycieli przewidziane w § 4 aktu notarialnego jest niewątpliwie odpowiednikiem obowiązku dłużnika wydania nieruchomości wraz z domem, a świadczenia stron są świadczeniami wzajemnymi. Skoro nic innego nie wynika z umowy, powinny one być spełnione jednocześnie (art. 215 § 1 k.z.), przy czym dłużnik może się wstrzymać ze swym świadczeniem, dopóki wierzyciele nie spełnią należnego jemu świadczenia (art. 215 § 2 k.z.).Z tych względów, skoro z samej treści umowy wynika, że dłużnikowi przysługuje wzajemne roszczenie do wierzycieli i że to roszczenie nie zostało zaspokojone, gdyż postanowienia § 7 aktu notarialnego, jako sprzeczne z prawem i zasadami współżycia społecznego w Państwie Ludowym, nie mogą wiązać dłużnika, nadanie klauzuli wykonalności tylko na podstawie formalnego postanowienia § 9 aktu notarialnego uchybiało art. 534 pkt 5 k.p.c. w związku z art. 541 i 542 k.p.c. i było niedopuszczalne.Tylko w drodze sporu, w którym zostałyby rozważone i ustalone wzajemne ich obowiązki wobec dłużnika, mogą wierzyciele uzyskać tytuł egzekucyjny.Należy wreszcie podnieść, że klauzula wykonalności została nadana z istotnym uchybieniem przepisom postępowania egzekucyjnego, a w szczególności z uchybieniem art. 541 i 542 k.p.c. Z treści wniosku o nadanie klauzuli wykonalności wynikało, że uprawnienia wynikające z aktu przeszły na inne osoby, to jest na wnioskodawców.Sąd Powiatowy, nadając klauzulę wykonalności, przejścia tego w klauzuli nie zaznaczył, stwierdzając obowiązek świadczenia na rzecz osób nieżyjących. Nadto Sąd nie określił świadczenia, które ma być spełnione, ani też innych związanych z egzekucją szczegółów, jak tego wymaga art. 542 § 2 k.p.c. To uchybienie spowodowało niewątpliwie całkowite pominięcie wzajemnego roszczenia dłużnika.Nadanie klauzuli wykonalności w sposób tak oczywiście sprzeczny z przepisami k.p.c. stanowi nie tylko uchybienie przepisom, ale również naruszenie interesu Państwa Ludowego i dlatego należało orzec jak w sentencji postanowienia.