IV CZ 93/61

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Andrzeja S. przeciwko Spółdzielni Pracy Drukarzy w P. o unieważnienie uchwały walnego zgromadzenia, po rozpoznaniu zażalenia powoda na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 12 sierpnia 1961 r., uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki zaskarżonym postanowieniem oddalił wniosek powoda o zwolnienie od kosztów sądowych i w uzasadnieniu podał dwie podstawy: oczywista bezzasadność powództwa (art. 113 § 2 k.p.c.) oraz brak wykazania przez powoda, że nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść kosztów procesu.Uzasadnienie prawneRozpoznając zażalenie powoda Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Wojewódzki uzasadnił zastosowanie art. 113 § 2 k.p.c. tym, że powód nie uzasadnił dostatecznie powództwa. Uzasadnienie przytoczone przez Sąd Wojewódzki wykazuje wadliwe zastosowanie cyt. przepisu.Sąd Najwyższy już wielokrotnie wyjaśnił, że oczywistą bezzasadność powództwa w rozumieniu art. 113 § 2 k.p.c. zachodzi tylko wtedy, gdy dla każdego prawnika jest, bez potrzeby analizowanie sprawy pod względem faktycznym lub prawnym, zupełnie oczywiste, że powództwo nie może być uwzględnione. W sprawie niniejszej sytuacja konieczna dla zastosowania art. 113 § 2 k.p.c. nie zachodzi. Jeżeli Sąd stwierdził, iż powództwo jest oczywiście bezzasadne dlatego, że nie jest dostatecznie umotywowane, to tym samym stwierdził, iż w razie szczegółowszego uzasadnienia powództwo mogłoby nie być bezzasadne. Stwierdzenia takie wskazują, iż rozstrzygnięcie jest wynikiem analizowania sprawy pod względem faktycznym i prawnym, a jeżeli takie analizowanie było potrzebne, to zgodnie z wyżej podaną wykładnią art. 113 § 2 k.p.c. nie można mówić o oczywistej bezzasadności powództwa.W świetle powyższych wywodów pierwsza z podstaw zaskarżonego postanowienia jest błędna, co oczywiście w najmniejszym stopniu nie znaczy, że powództwo w sprawie niniejszej jest zasadne.Drugą podstawę zaskarżonego postanowienia Sąd Wojewódzki przyjął przedwcześnie. Chcąc prawidłowo ocenić, czy osoba domagająca się zwolnienia od kosztów sądowych jest lub nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść koszty procesu, nie można ograniczyć się do uwzględnienia wysokości zarobków i stanu majątkowego wnioskodawcy. Uwzględnić trzeba również wysokość przewidywanych kosztów sądowych. Dopiero zestawienie tych dwóch pozycji - sytuacja majątkowa i przewidywalne koszty - da podstawę do oceny, czy zachodzą warunki wymagane w art. 111 § 1 k.p.c. Nie można wszak stwierdzić, że osoba domagająca się zwolnienia od kosztów sądowych i mająca takie czy inne warunki majątkowe jest w stanie lub nie jest w stanie ponieść koszty procesu bez uszczerbku utrzymania koniecznego, jeżeli nie jest wyjaśniona choćby w przybliżeniu wysokość owych kosztów. W sprawach o roszczenia niemajątkowe, w których określenie sumy wpisu następuje z urzędu dopiero przy wydaniu orzeczenia kończącego postępowanie w pierwszej instancji i w których przy wniesieniu pozwu przewodniczący obowiązany jest określić wpis tymczasowy (art. 29 ustęp 2 przep. o k. sąd.), rozstrzygnięcie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych złożonego równocześnie z wniesieniem pozwu powinno nastąpić po określeniu tymczasowego wpisu. Wysokość tymczasowego wpisu będzie tym czynnikiem, który sąd powinien uwzględnić przy rozstrzygnięciu wniosku na podstawie art. 111 § 1 k.p.c. Gdy zaś wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożono przed wniesieniem pozwu i przewodniczący nie ma podstawy do określenia tymczasowego wpisu, sąd powinien uwzględnić tymczasowy wpis w wysokości przypuszczalnej.W sprawie niniejszej o roszczenie niemajątkowe, powód złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych równocześnie z pozwem. Wobec tego przed rozstrzygnięciem wniosku powoda powinno było nastąpić określenie tymczasowego wpisu zgodnie z art. 29 ustęp 2 przep. o k. sąd. To się nie stało i wobec tego Sąd Wojewódzki rozstrzygnął wniosek powoda bez wyjaśnienia przesłanki niezbędnej dla stwierdzenia, czy powód jest w stanie lub nie jest w stanie ponieść koszty procesu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie.W takim stanie sprawy Sąd Najwyższy zaskarżone postanowienie uchylił i przekazał sprawę do ponownego rozstrzygnięcia w pierwszej instancji zgodnie z podanymi wytycznymi.