IV PP 8/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska, Z. Stypułkowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z powództwa Dyrektora i Rady Pracowniczej Miejskiego Przedsiębiorstwa Robót Instalacyjnych w W. przeciwko Prezydentowi Miasta W. o uchylenie decyzji na skutek rewizji uczestnika postępowania Prezydenta Miasta W. od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 27 grudnia 1985 r.postanowił zmienić zaskarżone postanowienie i oddalić wniosek.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawcy: Dyrektor i Rada Pracownicza Przedsiębiorstwa Robót Instalacyjnych w W. wnieśli o uchylenie zarządzenia nr 12/85 Prezydenta Miasta W. z dnia 15 lipca 1985 r. w sprawie przekształcenia wymienionego Przedsiębiorstwa z działającego na zasadach ogólnych w przedsiębiorstwie użyteczności publicznej. Twierdzili, że art. 7 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych nie stanowi podstawy dla takiego przekształcenia oraz, że przedmiot działalności Przedsiębiorstwa, wykonującego roboty ogólnomontażowe na rzecz gospodarki komunalnej i mieszkaniowej oraz budownictwa mieszkaniowego nie mieści się w definicji przedsiębiorstwa użyteczności publicznej, zawartej w art. 8 tej ustawy.Uczestnik postępowania Prezydent Miasta W. nie podziela powyższego zarzutu i wysunął argument, że decyzja o przekształceniu Przedsiębiorstwa Robót Instalacyjnych w przedsiębiorstwo użyteczności publicznej została podjęta zgodnie z obowiązującymi w tym przedmiocie przepisami. Stosownie do art. 25 ust. 2 ustawy o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego zasięgnął opinii rady pracowniczej oraz uzyskał zgodę Miejskiej Rady Narodowej w W., przewidzianą w § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1981 r. w sprawie wykonania ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 170) co do przekształcania przedsiębiorstw. Podjęta zaś przez Miejską Radę Narodową uchwała jest aktem władzy i może być uchylona tylko w trybie przewidzianym ustawą o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego. Uchwała ta została utrzymana w mocy przez Wojewódzką Radę Narodową.Sąd Wojewódzki, po przejęciu sprawy przekazanej przez Sąd Rejonowy, uchylił przedmiotowe zarządzenie Prezydenta Miasta W. oraz następująco uzasadnił swoje rozstrzygnięcie.Przepisy ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 24, poz. 122 ze zm.) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1981 r. w sprawie wykonania ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 170) zawierają przesłanki, których spełnienie warunkuje łączenie, podział, likwidację przedsiębiorstwa. Nie zawierają natomiast unormowania przewidującego zmianę statusu przedsiębiorstwa w drodze przekształcenia. Zmiana taka nie może być utożsamiana z pojęciem tworzenia nowego przedsiębiorstwa, w rozumieniu art. 7 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych i § 1 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1981 r.Z aktu erekcyjnego i statutu Przedsiębiorstwa wynika, że przedmiotem jego działalności jest wykonywanie robót ogólnomontażowych na rzecz gospodarki komunalnej i mieszkaniowej oraz budownictwa, co nie jest wymienione w art. 8 ust. 1 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych. Wprawdzie przepis ten wymienia przykładowo przedmioty działania przedsiębiorstwa użyteczności publicznej, ale w powiązaniu z wymaganiem, że ma być to bieżące i nieprzerwane zaspokajanie potrzeb ludności. Wymagania takiego nie spełnia Przedsiębiorstwo Robót Instalacyjnych, które działa na rzecz budownictwa, a nie bezpośrednio na rzecz ludności.Jak wynika z materiału dowodowego sprawy, Przedsiębiorstwo to osiągnęło w ostatnim roku pozytywne wyniki ekonomiczne i przyjmowało wszystkie zlecenia na roboty ogólnomontażowe.Jeżeli zaś - twierdzi Sąd Wojewódzki - zmiana statusu przedsiębiorstwa przez jego przekształcenie nie została w ustawie uregulowana, a względy społeczno-gospodarcze przemawiają przeciwko takiemu przekształceniu, należało orzec jak w sentencji postanowienia.Prezydent Miasta W. w rewizji wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Podstawowe dane o przedsiębiorstwie państwowym zawarte są w akcie o jego utworzeniu, w tym także dane o utworzeniu przedsiębiorstwa jako przedsiębiorstwa użyteczności publicznej (art. 9 ust. 2 i ust. 3 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych). W myśl bowiem art. 7 tej ustawy przedsiębiorstwa państwowe mogą być tworzone jako przedsiębiorstwa działające na zasadach ogólnych lub przedsiębiorstwa użyteczności publicznej.Prawidłowe funkcjonowanie gospodarki narodowej, jak również względy natury społecznej mogą stwarzać konieczność dokonywania przekształceń organizacyjno-prawnych przedsiębiorstwa państwowego, powodujących zmiany w akcie o jego utworzeniuUstawa o przedsiębiorstwach państwowych nie zawiera przepisów o przekształceniu przedsiębiorstwa z działającego na zasadach ogólnych w przedsiębiorstwo użyteczności publicznej. W związku z tym, Sąd Wojewódzki przychylił się do poglądu, że przekształcenie takie jest niedopuszczalne. Poglądu tego nie można podzielić. Występującą bowiem w tym przedmiocie lukę w prawie należy usunąć stosując wykładnię opartą na rozumowaniu, że jeżeli organ założycielski wydaje akt o utworzeniu przedsiębiorstwa, to może zmienić ten akt, dokonując odpowiednich przekształceń w charakterze przedsiębiorstwa. Dopuszczalność takich zmian uwzględniona została przez ustawodawcę w art. 25 ust. 2 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (Dz. U. Nr 24, poz. 123 ze zm.), gdyż przepis ten zobowiązuje właściwy organ do zasięgnięcia opinii rady pracowniczej w sprawach zmian, między innymi aktu o utworzeniu przedsiębiorstwa.Uchwała Miejskiej Rady Narodowej w W. o przekształceniu przedmiotowego Przedsiębiorstwa z działającego na zasadach ogólnych w przedsiębiorstwo użyteczności publicznej powołuje się na przepis art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 41, poz. 185 ze zm.) oraz na przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1981 r. w sprawie wykonania ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 31 poz. 170).Przepis art. 57 ust. 1 ustawy stanowi, że na podstawie uchwały rad narodowych terenowe organy administracji państwowej o właściwości ogólnej tworzą przedsiębiorstwa państwowe służące realizacji zadań związanych ze społecznym i gospodarczym rozwojem terenu oraz zaspokajaniem potrzeb ludności, zwane dalej "przedsiębiorstwami terenowymi".Stosownie zaś do przepisu § 1 ust. 1 powołanego rozporządzenia przedsiębiorstwa użyteczności publicznej tworzone są przez terenowe organy administracji państwowej z inicjatywy lub za zgodą właściwej rady narodowej.Z przepisów tych więc wynika, że nadanie przedsiębiorstwu terenowemu charakteru przedsiębiorstwa użyteczności publicznej może być dokonane przez organ założycielski tylko na podstawie uchwały właściwej rady narodowej. Wymaganie takie wiąże się z funkcją tego typu przedsiębiorstwa, powołanego do zaspokajania szczególnie ważnych potrzeb ludności, co stwarza po stronie terenowego organu administracji państwowej, jako organu założycielskiego, obowiązki finansowe w postaci dotowania nierentownej działalności przedsiębiorstwa, ale koniecznej z punktu widzenia tych potrzeb (art. 8 ust. 3 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych).Sąd Najwyższy podziela stanowisko prezentowane przez Prezydenta Miasta W., do którego nie ustosunkował się Sąd Wojewódzki, iż uchwała Miejskiej Rady Narodowej jako uchwała przedstawicielskiego organu władzy (art. 1 powołanej ustawy o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego) może być uchylona przez Radę Państwa, w ramach sprawowanego przez nią zwierzchniego nadzoru nad działalnością rad narodowych, jeżeli jest sprzeczna z prawem lub zasadniczą linią polityki państwa (art. 143 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 tej ustawy).Z takiego charakteru uchwały wynika, że jest ona wiążąca dla terenowego organu administracji państwowej jako organu wykonawczego i zarządzającego rad narodowych (art. 124 ust. 1 ustawy), toteż decyzja tego organu - podjęta w ramach uchwały - nie podlega kontroli Sądu Wojewódzkiego także co do jej celowości ekonomicznej czy społecznej.Bezprzedmiotowy więc jest wniosek zawarty w rewizji Prezydenta Miasta W. o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania dla zbadania rozmiaru potrzeb występujących na terenie miasta W. w zakresie remontów obiektów mieszkalnych oraz niewystarczającego stopnia ich zaspokajania przez przedsiębiorstwa powołane do wykonywania tych robót. Ocena bowiem w tym przedmiocie - jak to wykazano - należy do kompetencji terenowego organu władzy.Zauważyć przy tym należy, że przepis art. 8 ust. 1 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych wskazujący cele, jakim ma służyć przedsiębiorstwo użyteczności publicznej, wymienia je tylko przykładowo, używając sformułowań "przede wszystkim" lub "w szczególności".Wykładnia tego przepisu więc pozwala na uwzględnienie takich szczególnie ważnych potrzeb ludności, które mogą być prawidłowo zaspokojone tylko przez przedsiębiorstwo państwowe, o takim charakterze jak przedsiębiorstwo użyteczności publicznej.Uzasadniony jest też zarzut skarżącego, iż spełnił on wymaganie z art. 25 ust. 2 ustawy o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego, zasięgając opinii rady pracowniczej. Jakkolwiek opinia ta nie jest wiążąca, to odgrywa ona istotną rolę w zakresie wszechstronnego zbadania i oceny zasadności nadania przedsiębiorstwu charakteru przedsiębiorstwa użyteczności publicznej.Reasumując powyższe rozważania Sąd Najwyższy wyraża zapatrywanie, że w sprawie o uchylenie decyzji organu założycielskiego o przekształceniu terenowego przedsiębiorstwa państwowego działającego na zasadach ogólnych w przedsiębiorstwo użyteczności publicznej zakres kognicji Sądu ogranicza się tylko do badania, czy decyzja ta została podjęta na podstawie uchwały właściwej rady narodowej (§ 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1981 r. w sprawie wykonania ustawy o przedsiębiorstwach państwowych - Dz. U. Nr 31, poz. 170) po zasięgnięciu opinii rady pracowniczej (art. 25 ust. 2 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego - Dz. U. Nr 24, poz. 123 ze zm.).Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia.