IV PR 284/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Myślicki (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Brzeziński, K. Michaluk.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Turystycznej (...) w K. przeciwko Maciejowi P. o odszkodowanie na skutek rewizji powodowego Przedsiębiorstwa od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Koninie z dnia 3 czerwca 1985 r.uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o zasądzenie kwoty 122 000 zł z odsetkami, a także w części obciążającej powoda kosztami procesu i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Koninie do ponownego rozpoznania w innym składzie, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego; poza tym rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneWojewódzkie Przedsiębiorstwo Gospodarki Turystycznej (...) w K. wystąpiło o zasądzenie od pozwanego Macieja P. (prowadzącego na warunkach zlecenia restaurację w T.) kwoty 445.980 zł z 8% od dnia 27 czerwca 1984 r.Wyrokiem z dnia 3 czerwca 1985 r. Sąd Wojewódzki w Koninie zasądził od pozwanego na rzecz powodowego Przedsiębiorstwa kwotę 10.070 zł z 8% od dnia 27 czerwca 1984 r., oddalając powództwo w pozostałej części.Sąd ustalił, że umowa pomiędzy stronami zawarta została na okres do dnia 31 grudnia 1985 r. z możliwością wcześniejszego 3-miesięcznego jej wypowiedzenia przez strony w przypadkach określonych w § 24 umowy, a także rozwiązania ze skutkiem natychmiastowym przez agenta w przypadkach losowych (§ 25 pkt 5 umowy).Pismem z dnia 29 lutego 1984 r. pozwany zwrócił się do powoda z prośbą o rozwiązanie umowy z dniem 31 maja 1984 r. Następnie zaś pismem z dnia 27 marca 1984 r. zawiadomił powoda o rozwiązaniu umowy z dniem 31 marca 1984 r. z uwagi na stan zdrowia, załączając zaświadczenie lekarskie z dnia 2 marca 1984 r. stwierdzające reakcje nerwicowe sytuacyjne i zalecające zmianę miejsca pracy.Powód pismem z dnia 29 marca 1984 r. zawiadomił pozwanego, że rozwiązanie umowy ze skutkiem na dzień 31 marca 1984 r. uważa za bezskuteczne i umowa ulegnie rozwiązaniu z dniem 31 maja 1984 r., wobec jej wypowiedzenia przez pozwanego pismem z dnia 29 lutego 1984 r. Pozwany podtrzymał swą decyzję o rozwiązaniu umowy ze skutkiem na dzień 31 marca 1984 r. (pismo z dnia 31 marca 1984 r.), twierdząc, że jego choroba jest zdarzeniem losowym w rozumieniu § 25 pkt 5 umowy, oraz załączył drugie zaświadczenie lekarskie stwierdzające, że przedłużająca się w czasie sytuacja stresująca może doprowadzić do wystąpienia zaburzeń psychicznych.Sąd przyjął, że stan zdrowia pozwanego określony w zaświadczeniu lekarskim z dnia 2 marca 1984 r., a zwłaszcza w zaświadczeniu z dnia 31 marca 1984 r., był przypadkiem losowym w rozumieniu § 25 pkt 5 umowy, uzasadniającym rozwiązanie umowy przez pozwanego ze skutkiem natychmiastowym. Wyłączenie restauracji z działalności w okresie od 1 do 8 kwietnia 1984 r. nastąpiło z przyczyn leżących po stronie powoda, który bezzasadnie uznawał za bezskuteczne oświadczenie pozwanego z dnia 27 i z 31 marca 1984 r. o rozwiązaniu umowy, motywując swoje stanowisko nie brakiem następcy pozwanego, lecz odmową traktowania stanu zdrowia pozwanego jako przypadku losowego. Pozwany bowiem zaproponował już w pierwszych dniach marca 1984 r. prowadzenie restauracji Tadeuszowi G., który złożył powodowi deklarację zawarcia umowy, ale powód bezzasadnie zwlekał początkowo z jej zawarciem, rzekomo ze względu na brak kwalifikacji kandydata. Sąd uznał za bezpodstawne żądanie odpłatności za okres wyłączenia restauracji z działalności od dnia 1 do 8 kwietnia 1984 r.Dalej Sąd ustalił, że zgodnie z § 18 pkt 3 umowy odpłatność za okresy po dniu 31 grudnia 1983 r. powinna być ustalona na miesiąc przed rozpoczęciem nowego roku. Dopiero w grudniu 1983 r. powód przygotował kalkulację obrotów i wezwał wszystkich agentów do zapoznania się z ich treścią do podpisania. Pozwany podpisał kalkulację przewidującą odpłatność za 1984 r. w kwocie 5.711.000 zł. Odmiennie jednak od 1983 r., kiedy agenci podpisywali kalkulacje oraz załączniki do nich stanowiące procentowe rozbicie odpłatności na poszczególne miesiące, przy podpisywaniu kalkulacji obrotów za 1984 r. nie przedstawiono agentom do zapoznania się i podpisania załączników zawierających wykaz odpłatności w poszczególnych miesiącach 1984 r. Przedstawiono je dopiero w styczniu 1984 r. Pozwany zaprzeczył, aby kiedykolwiek lub w styczniu 1984 r. przedstawiono mu załącznik do kalkulacji celem podpisania, gdyż jeśliby przedstawiono mu załącznik określający odpłatność za styczeń 1984 r. - 8,5%, a za luty i marzec 1984 r. - po 8% rocznej odpłatności, nie tolerowano by uiszczenia przez pozwanego odpłatności za te miesiące w wysokościach określonych w załączniku do kalkulacji za 1983 r., tj. po 6% za styczeń i luty oraz 7% za marzec, bez bieżącego wzywania pozwanego, zgodnie z treścią § 18 pkt 1 umowy, do uregulowania zaległości.Sąd przyjął, że pozwany nie zobowiązał się płacić powodowi za czas od stycznia do marca 1984 r. łącznie 24,5% odpłatności za 1984 r. określonej w kalkulacji na 5.711.000 zł. Wobec braku szczegółowej umowy stron w tym zakresie pozwany zasadnie zapłacił powodowi 19% tej odpłatności, tj. wg załącznika do kalkulacji obrotów za 1983 r., pomniejszone o kwotę 10.070 zł uznaną przez pozwanego.Od tego wyroku powodowe Przedsiębiorstwo złożyło rewizję w części oddalającej powództwo o zapłatę 445.980 zł, która zarzuciła sprzeczność ustaleń Sądu z treścią zebranego materiału dowodowego przez: 1) ustalenie, że stan zdrowia pozwanego był przypadkiem losowym uzasadniającym rozwiązanie umowy przez pozwanego ze skutkiem natychmiastowym, a tym samym, że bezzasadne było żądanie zapłaty odpłatności za wyłączenie restauracji z działalności w okresie od dnia 1 do 8 kwietnia 1984 r., 2) przyjęcie, że pozwany słusznie zapłacił powodowi 19% odpłatności, podczas gdy faktycznie pozwany zobowiązany był zapłacić za okres od stycznia do marca 1984 r. łącznie 24,5% odpłatności od kwoty określonej kalkulacją. W związku z tym rewizja wnosiła o zmianę lub uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania z zasądzeniem kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Aneksem nr 76 do umowy, obowiązującym od dnia 15 września 1983 r., wprowadzono postanowienia zezwalające agentowi na rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia w przypadkach losowych. Zarówno przedstawione przez pozwanego zaświadczenie lekarskie z dnia 2 marca 1984 r., jak i drugie zaświadczenie z dnia 31 marca 1984 r. stwierdzały reakcje nerwicowe sytuacyjne związane z miejscem pracy. Zawarte w nich zalecenia zmiany miejsca pracy oraz informacja, że przedłużająca się w czasie sytuacja stresująca może doprowadzić do wystąpienia zaburzeń psychicznych, wymagały bliższych wyjaśnień, w szczególności, czy z uwagi na wynikającą z tych zaświadczeń diagnozę dopuszczalne jest pogorszenie stanu zdrowia, które by mogło przed dniem 8 kwietnia 1984 r., tj. przed datą powierzenia placówki gastronomicznej następnemu agentowi, uniemożliwić pozwanemu jego dotychczasową działalność agencyjną.Za przypadek losowy uzasadniający w świetle wiążącej strony umowy niezwłoczne rozwiązanie przez agenta umowy zawartej na warunkach zlecenia może być uznana tylko taka choroba, która swym stopniem nasilenia uniemożliwia mu kontynuowanie działalności nawet w ciągu okresu przewidzianego do daty rozwiązania tej umowy. Nie bez znaczenia przy takim ustaleniu jest uwzględnienie wszystkich warunków związanych ze sposobem wykonywania umowy od strony praktycznej, a więc charakteru typowych czynności i odpowiadających im okoliczności stresujących.Jak wynika z zawartej z pozwanym w dniu 1 stycznia 1983 r. umowy o prowadzenie na warunkach zlecenia zakładu gastronomicznego, załączniki do umowy stanowią jej integralną część (§ 13 pkt 2 lit. a). Z tytułu prowadzenia zakładu agent zobowiązał się wpłacić (w określonych w umowie terminach) kwotę wynikającą z corocznie opracowywanego załącznika nr 1 do kalkulacji z tej umowy (§ 18 pkt 1). Pierwszy okres odpłatności agenta zawarty został w kalkulacji stanowiącej załącznik do tejże umowy i dotyczył okresu od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia 1983 r., przy czym odpłatność za następne okresy miała być ustalana na miesiąc przed rozpoczęciem nowego roku (§ 18 pkt 1 i pkt 3). Wszelkie zmiany lub uzupełnienia do tej umowy mogły być dokonywane za obopólną zgodą stron, jedynie w formie pisemnej (§ 27).Aneks nr 7 do umowy podpisany został zarówno przez przedstawicieli Dyrekcji Przedsiębiorstwa, jak i przez pozwanego w dniu 29 lutego 1984 r. Podobnie przez obie strony podpisany został (w dniu 15 września 1983 r.) aneks nr 6 oraz załącznik nr 1 i in.Z powyższych danych należy wnioskować, że dla nadania mocy obowiązującej aneksy (załączniki) do umowy stanowiące jej integralną część musiały być podpisane przez obie strony uczestniczące w umowie. Tymczasem zeznania świadków wskazują, że pozwany załączników zawierających wykaz odpłatności za poszczególne miesiące 1984 r. istotnie nie podpisał. Ustalenia w tym zakresie Sądu znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym, a ponieważ rewizja nie wskazała nowych argumentów, które by w sposób przekonywający podważyły to stanowisko, nasuwa się pogląd, że pozwany nie zobowiązywał się płacić powodowemu Przedsiębiorstwu za okres od stycznia do marca 1984 r. łącznie 24,5% odpłatności za 1984 r. określonej kalkulacją w kwocie 5 711 000 zł. Dlatego był obowiązany wpłacić 19% odpłatności.W tej sytuacji pozostaje do rozważenia w ponownym rozpoznaniu jedynie kwestia ewentualnego zobowiązania pozwanego za okres sporny od dnia 1 do 8 kwietnia 1984 r. z uwagi na treść wyżej wymienionych zaświadczeń lekarskich, co do których potrzebna jest opinia biegłego lekarza o właściwej specjalności lub ośrodka zdrowia, po uprzednim zebraniu dokumentacji z dotychczasowego leczenia pozwanego oraz wyjaśnieniu charakteru typowych czynności związanych z wykonywaniem działalności agencyjnych, które mogły u pozwanego wywoływać sytuacje stresujące.Wobec powyższego, należało orzec jak w sentencji (art. 387 i 388 § 1 k.p.c.).