IV PR 290/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Stypułkowska (sprawozdawca).Sędziowie SN: T. Kasiński, J. Sokołowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Stefana R., Jana P. i Adama Sz. przeciwko Kopalni Węgla Kamiennego "R." w R.-N. o wynagrodzenie za wynalazek na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 19 lipca 1979 r.,uchylił zaskarżony wyrok z wyjątkiem zawartego w nim orzeczenia o kosztach procesu i odrzucił pozew.Uzasadnienie faktycznePowodowie domagali się zasądzenia od pozwanej Kopalni Węgla Kamiennego "R." kwoty 293.000 zł wynagrodzenia za stosowanie ich wynalazku pod tytułem "Przekaźnik przystosowany zwłaszcza do sterowania w układach automatyki górniczej". Twierdzili, iż należne im wynagrodzenie wynosi kwotę 500.000 zł. W toku postępowania administracyjnego ustalono i wypłacono im wynagrodzenie w wysokości 207.000 zł. W innym procesie, w którym powództwo zostało oddalone, dochodzili wynagrodzenia z tytułu efektów antyimportowych oraz z zakresu b.h.p. W niniejszej sprawie domagają się wynagrodzenia za efekty, występujące u odbiorców wyrobu wytworzonego wedle wynalazku, w postaci oszczędności w kosztach produkcji (zmniejszenie zatrudnienia).Pozwana Kopalnia podniosła zarzut powagi rzeczy osądzonej, gdyż sprawa o wynagrodzenie za wymieniony wyżej wynalazek została już prawomocnie osądzona wyrokiem Sądu Wojewódzkiego z dnia 9.XI.1977 r. oraz wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 5.IV.1978 r.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo, gdyż uznał, iż za stosowanie tego samego wynalazku twórcom przysługuje jedno wynagrodzenie.Sprawa o to wynagrodzenie została prawomocnie osądzona. Wypłacone zaś powodom wynagrodzenie obejmowało także efekty, uzyskane przez użytkowników wyrobu wytworzonego wedle wynalazku, w postaci poprawy jego jakości w dziedzinie b.h.p.Powodowie w rewizji wnoszą o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Prawomocny wyrok w sprawie o wynagrodzenie twórcy pracowniczego projektu wynalazczego z tytułu efektów ekonomicznych, uzyskanych przez stosowanie tego projektu w jednostce gospodarki uspołecznionej, ma w rozumieniu art. 366 k.p.c. powagę rzeczy osądzonej co do wysokości należnego twórcy od tej jednostki wynagrodzenia za całokształt tych efektów.Twórcy nie przysługuje prawo do odrębnych wynagrodzeń z tytułu poszczególnych efektów ekonomicznych, stanowiących w myśl przepisów prawa wynalazczego podstawę do ustalenia wysokości jednego wynagrodzenia (zał. do uchwały nr 74 Rady Ministrów z dnia 5 lutego 1963 r. - M.P. z 1968 r. Nr 4, poz. 26, obecnie zarządzenie Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki z dnia 20 marca 1973 r. - M.P. Nr 16, poz. 98),Zasady obliczenia tych efektów oparte są na takim rachunku ekonomicznym, który uwzględnia korzyści uzyskane przez stosowanie oraz nakłady niezbędne w tym celu, a także wzajemne należności między wynikami dodatnimi i ujemnymi (np. podwyższenie jakości wyrobu przy wzroście niektórych kosztów jego wytwarzania).Suma efektów netto stanowi dopiero podstawę do ustalenia wysokości należnego twórcy wynagrodzenia w określonym procentowo stosunku do wielkości tych efektów (zał. nr 1 do wymienionej wyżej uchwały nr 74 Rady Ministrów oraz obecnie zał. nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych - Dz. U. Nr 54, poz. 351).Podstawę sporu w rozpoznawanej sprawie, jak i w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem stanowiły efekty ekonomiczne, uzyskane przez tę samą jednostkę gospodarki uspołecznionej w wyniku zastosowania tego samego wynalazku.W poprzedniej sprawie podstawę tę stanowiły efekty osiągnięte na skutek uruchomienia produkcji nowego wyrobu oraz efekty związane z poprawą jakości tego wyrobu w dziedzinie b.h.p. W rozpoznawanej zaś sprawie powodowie domagają się podwyższenia wynagrodzenia z tytułu oszczędności w zakresie zatrudnienia, jakie miały wystąpić u użytkownika wyrobu wytworzonego wedle wynalazku. Są to też efekty ekonomiczne, które mogą być rozpatrywane tylko w ramach poprawy jakości wyrobu, wytworzonego przez producenta, jeśli spełnione zostaną przesłanki przewidziane w § 10 ust. 6 w związku z art. 15 załącznika do uchwały nr 74 Rady Ministrów. Poprawa jakości wyrobu oceniana jest w stosunku do tzw. wyrobu porównywalnego - zarówno pod względem rozwiązań konstrukcyjnych, jak i funkcji użytkowej. Wynalazek powodów dotyczy wytworu, a nie sposobu korzystania z niego, toteż wynagrodzenie przysługuje im tylko od producenta, jako stosującego ten wynalazek (por. uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 23 czerwca 1977 r. V PZP 1/77, OSNCP 1978, nr 1, poz. 173).Z przytoczonych względów należało uchylić zaskarżony wyrok i na podstawie art. 199 § 1 pkt. 2 pozew odrzucić.