IV PR 385/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Knap (sprawozdawca). Sędziowie: S. Perestaj, E. Jachczyk.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Miejskich Zakładów Komunikacyjnych w m.st. Warszawie przeciwko Józefowi J. o 10.035,95 zł, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z dnia 28 czerwca 1975 r. i przedstawienia zagadnienia prawnego przez Sąd Wojewódzki w Warszawie postanowieniem z dnia 14 października 1975 r.przejął sprawę do rozpoznania, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu dla m.st. Warszawy do ponownego rozpoznania i orzeczenia w przedmiocie wniosku powoda o przyznanie zwrotu kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePozwany Józef J. na podstawie umowy z dnia 5.IX.1974 r. został przyjęty na szkolenie w Ośrodku Szkolenia Zawodowego Miejskich Zakładów Komunikacyjnych w W. i był słuchaczem 37 kursu kierowców kategorii Dm do dnia 26.X.1974 r. W tym dniu doręczono mu pismo kierownika Ośrodka tej treści, że "za zatajenie faktu karalności w ankiecie osobowej i podpisanie oświadczenia o niekaralności przy przyjęciu do pracy" rozwiązuje się z nim umowę o pracę z jego winy z upływem dnia 26.X.1974 r. na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 2 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy.W związku z tym Miejskie Zakłady Komunikacyjne wystąpiły z powództwem o zasądzenie od Józefa J. kwoty 10.035,95 zł tytułem zwrotu kosztów szkolenia i pobieranych przez pozwanego poborów z powołaniem się na § 9 umowy, zgodnie z którym słuchacz zobowiązuje się do zwrotu kosztów szkolenia poniesionych przez MZK m.in. w razie "zwolnienia dyscyplinarnego przez MZK".Pozwany wnosił o oddalenie powództwa.Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 28.VI.1975 r. oddalił powództwo. Sąd ten uznał, że sankcja, jaką zastosowano wobec pozwanego, była zbyt surowa, a decyzja rozwiązania z nim umowy o pracę podjęta została bez dostatecznego wyjaśnienia sprawy, przy czym powodowe Zakłady działały w błędnym przekonaniu, że pozwany był karany pięciokrotnie, gdy w rzeczywistości skazywany był on trzykrotnie, w tym dwa razy wyrokiem łącznym. W anamnezie psychosocjologicznej z dnia 7.VIII.1974 r. zamieszczona jest wzmianka o informacji pozwanego, że w 1966 roku był karany za paserstwo. Informacja ta dotarła do powoda dopiero 6.XI.1974 r. W dniu 30.X.1974 r. wpłynęła z Sekcji Szkolenia Służby Ruchu opinia stwierdzająca, że pozwany osiągał pozytywne wyniki podczas szkolenia, że nie opuścił ani jednego dnia zajęć na kursie i zdaniem kierownika Sekcji Szkolenia pozwany po ukończeniu kursu mógłby być dobrym kierowcą autobusu. Istotne jest również i to, że - jak wynika z pisma nadesłanego przez Wydział VI Penitencjarny Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 5.XI.1974 r. - pozwany w dniu 5.V.1970 r. został warunkowo przedterminowo zwolniony z zakładu karnego, do dnia 5.III.1972 r. pozostawał pod dozorem kuratora sądowego, wykonując w okresie próby bez zastrzeżeń obowiązki nałożone przez Sąd.Zdaniem Sądu Rejonowego, zachowanie się pozwanego po opuszczeniu w 1970 r. zakładu karnego uzasadnia przekonanie, że trwale zerwał on już z przestępczością i w interesie społecznym było umożliwienie pozwanemu zdobycia wartościowego zawodu.Niewątpliwie pozwany zachował się nagannie, nie ujawniając pełnej prawdy o swojej poprzedniej karalności. Uwzględniając jednak powołane wyżej okoliczności, Sąd Rejonowy uznał, iż wystarczyłoby zastosowanie przez MZK wobec pozwanego innych sankcji dyscyplinarnych, natomiast rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia było sankcją zbyt surową i w tej konkretnej sprawie sprzeczne z interesem społecznym. Na mocy art. 5 k.c. Sąd orzekł zatem jak w sentencji.W rewizji powodowe Przedsiębiorstwo domagało się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie zmiany tego orzeczenia przez uwzględnienie powództwa w całości.W dniu 14.X.1975 r. Sąd Wojewódzki w Warszawie postanowił przedstawić Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości:"Czy rozpoznając sprawę o zwrot kosztów szkolenia wobec treści § 9 pkt d umowy o szkolenie w Ośrodku Szkolenia Zawodowego MZK sąd powszechny upoważniony jest do badania zasadności zwolnienia dyscyplinarnego?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania i zważył, co następuje:Zasadność rozwiązania przez uspołeczniony zakład pracy umowy o pracę może być kwestionowana przez zainteresowanego pracownika wyłącznie na zasadach przewidzianych w obowiązujących przepisach prawa pracy i tylko przed organami powołanymi do rozstrzygania tego rodzaju spraw. Sprawy tego typu zostały wyłączone spod kompetencji sądów powszechnych. Jeżeli zatem na właściwej drodze nie uzyskano orzeczenia stwierdzającego sprzeczność rozwiązania umowy o pracę z prawem, sąd powszechny nie jest władny dojść do odmiennej oceny i dokonać ustalenia, że rozwiązanie takiej umowy nastąpiło z naruszeniem prawa.Inaczej natomiast rzecz przedstawiałaby się w razie przyjęcia, że chodzi o inny cywilnoprawny stosunek zobowiązaniowy. Odstąpienie od umowy cywilnej, z której taki inny stosunek wynika, i związane z tym skutki prawne sąd powszechny ocenia samodzielnie.Sąd Rejonowy uznał, że strony łączył stosunek pracy. Jednakże wyszedł z założenia przeciwstawnego wyżej wypowiedzianemu. Już dlatego orzeczenie tego Sądu nie mogło być utrzymane w mocy. Powołanie się na przepis art. 5 k.c. Sąd Rejonowy odniósł do faktu rozwiązania umowy, poczytując je za sprzeczne z interesem społecznym. Z podanej na wstępie przyczyny pogląd Sądu nie mógł być podzielony.Gdyby zaś określenie "na mocy art. 5 k.c.", użyte przez Sąd Rejonowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, miało oznaczać, że - zdaniem tego Sądu - strona powodowa, domagając się zwrotu wyłożonych kosztów szkolenia, czyni ze swego prawa użytek w sposób sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego, to w tym względzie nie przytoczono żadnych przekonywających przesłanek, zwłaszcza gdy ma się na uwadze, że stanowisko kierowcy autobusów miejskich, na które powód miał być po pomyślnym ukończeniu kursu zaangażowany, wymaga znacznego stopnia zaufania społecznego.Zawarta przez strony umowa jest umową o szkolenie w celu przygotowania zawodowego, w okresie którego słuchacz otrzymuje wynagrodzenie w stawce godzinnej. W § 9 mówi się o rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia. Momenty te wskazywałyby na to, że jest to umowa typu pracowniczego. Niemniej jednak trzeba jeszcze zbadać, co oznacza przyjęte w § 10 pkt d (w pytaniu paragraf ten, chyba błędnie, oznaczono literą 9) umowy sformułowanie "zwolnienie dyscyplinarne przez MZK". Nie ma bowiem w umowie stron bezpośredniego odwołania się do przepisów normujących rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia, a być może przyczyny owego "zwolnienia dyscyplinarnego" są wymienione gdzie indziej, w szczególności ewentualnie w regulaminie Ośrodka Szkolenia Zawodowego MZK (patrz § 6 umowy). Z tym wiąże się nie wyjaśniona kwestia, czy i w jakim trybie to zwolnienie może być przez słuchacza podważone i jaka w tym przedmiocie utarła się praktyka.Wreszcie wypada zwrócić uwagę, że w § 10 słuchacz przyjmuje na siebie zobowiązanie "zwrotu kosztów szkolenia poniesionych przez MZK". W odróżnieniu od § 11 umowy pisze się o zwrocie "całkowitych kosztów szkolenia" przez słuchacza w razie niedotrzymania przez niego umowy. Przy tym w § 11 zamieszczone jest wyjaśnienia, że przez całkowity koszt szkolenia rozumie się: a) koszt szkolenia teoretycznego i praktycznego i b) wynagrodzenie słuchacza w czasie trwania kursu.Na poszukiwaną przez powodowe Przedsiębiorstwo sumę 10.035,95 zł składają się dwie pozycje: jedna dotycząca kosztów szkolenia w wysokości 6.767,95 zł i druga - pobranego wynagrodzenia przez słuchacza.Na tle przedstawionego rozróżnienia wyłania się konieczność zdecydowania również co do tego, w jakiej wysokości miałby ewentualnie pozwany być zobowiązany do zwrotu kosztów.Gdy więc z naruszeniem przepisów art. 3 § 2, 233 § 1 i 316 § 1 k.p.c. sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona do stanowczego rozstrzygnięcia, należało z mocy art. 388 § 1 k.p.c. uchylić zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego i przekazać sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.Tak też orzekł Sąd Najwyższy.