I PZP 17/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Szymanek (sprawozdawca).Sędziowie SN: W. Dębicka, Z. Stypułkowska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Sztein, w sprawie z powództwa Jerzego O. przeciwko Miejskiemu Przedsiębiorstwu Komunikacyjnemu w B. o ustalenie nieistnienia obowiązku zwrotu kosztów szkolenia po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Białymstoku postanowieniem z dnia 27 lutego 1979 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy sąd powszechny jest właściwy do rozpoznawania sprawy pracownika przeciwko jego pracodawcy o ustalenie nieistnienia lub wysokości należności z tytułu poniesionych przez pracodawcę kosztów szkolenia pracownika?"podjął następującą uchwałę:Do rozpoznania sprawy o ustalenie nieistnienia lub wysokości należności z tytułu poniesionych przez zakład pracy kosztów szkolenia pracownika właściwy jest sąd powszechny.Uzasadnienie faktyczneMiędzy stronami została zawarta w maju 1976 r. umowa o wyuczenie pozwanego zawodu kierowcy autobusowego, w której to umowie powód zobowiązał się do pracy u pozwanego przez okres 3 lat od ukończenia kursu, a w przypadku przerwania nauki lub zaprzestania pracy - do zwrotu pozwanemu kosztów szkolenia.Przed upływem 3-letniego okresu zastrzeżonego w umowie powód wypowiedział umowę o pracę, a pozwane Przedsiębiorstwo obciążyło go 1/3 częścią kosztów szkolenia i skierowało do egzekucji administracyjnej tytuł wykonawczy z wnioskiem o ściągnięcie należności.W następstwie tych czynności powód wytoczył powództwo przed Sądem Rejonowym w Białymstoku o ustalenie, że nie istnieje po jego stronie obowiązek zwrotu kosztów szkolenia.Sąd Rejonowy uznał się za niewłaściwego i przekazał sprawę zakładowej komisji rozjemczej.Powyższe postanowienie powód zaskarżył zażaleniem.Przy rozpoznawaniu zażalenia przez Sąd Wojewódzki powstało zagadnienie prawne sformułowane w sentencji uchwały, budzące poważne wątpliwości, które Sąd ten przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, udzielając odpowiedzi jak w sentencji uchwały, kierował się następującymi przesłankami:Zgodnie z § 1 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 września 1966 r. w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 45, poz. 279 z późniejszymi zmianami) oraz uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 1974 r. III PZP 36/73 (OSNCP 1974, z. 7-8, poz. 128) przypadające pozwanemu Przedsiębiorstwu z mocy umowy należności z tytułu szkolenia powoda podlegają egzekucji administracyjnej, jeżeli zobowiązany w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia upomnienia nie zakwestionuje istnienia lub wysokości tych należności.Zakwestionowanie należności przed wierzycielem ma ten skutek, że wierzyciel obowiązany jest wówczas wytoczyć przed sądem powszechnym powództwo o zasądzenie należności (art. 123 k.p.). Nie są natomiast właściwe do rozpatrywania roszczeń zakładów pracy przeciwko pracownikom komisje rozjemcze i komisje odwoławcze do spraw pracy oraz okręgowe sądy pracy i ubezpieczeń społecznych. Rozpatrują one tylko spory o roszczenia pracowników ze stosunku pracy (art. 242 k.p.). Oznacza to, że w zakresie dochodzenia roszczeń przez zakład pracy pozostaje nadal właściwa droga postępowania sądowego przed sądami rejonowymi i wojewódzkimi. Znajduje to wyraźne potwierdzenie w odniesieniu do roszczeń zakładów pracy o naprawienie szkód wyrządzonych przez pracowników (art. 123 k.p.).Identyczny tryb postępowania - zdaniem Sądu Najwyższego - należy przyjąć również w sytuacji, gdy pracownik, który zgodnie z treścią § 1 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 września 1966 r. nie zakwestionował należności w terminie siedmiu dniu od doręczenia mu upomnienia, wytacza powództwo przeciwegzekucyjne o ustalenie nieistnienia lub wysokości należności z tytułu poniesionych przez pracodawcę kosztów szkolenia pracownika.Powództwo oparte na powyższym przepisie stanowi środek obrony sądowej dłużnika przed egzekucją administracyjną oraz pozwala przywrócić w razie konfliktu naruszoną przy dochodzeniu należności w trybie administracyjnym zasadę równouprawnienia stron, stwarza także warunki do ochrony praworządności przez zagwarantowanie dłużnikowi wymiaru sprawiedliwości przed sądem powszechnym.Nie zmierza ono jednak do dochodzenia roszczenia pracownika ze stosunku pracy i dlatego art. 248 § 1 k.p. nie ma w niniejszej sprawie zachowania. Przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby do tego, że w zależności od tego, która strona spornego stosunku wszczyna postępowanie, do rozstrzygnięcia sprawy o to samo roszczenie właściwy byłby sąd powszechny lub organy rozpatrujące spory o roszczenia pracowników ze stosunku pracy. Sąd Najwyższy w niniejszej składzie opowiada się przeciwko takiemu poglądowi z przyczyn wyżej wymienionych.