III PZP 36/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Formański. Sędziowie: M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca), J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Państwowej Komunikacji Samochodowej - Oddział w B. przeciwko Aleksandrowi L. o zapłatę 4.500 zł, po rozpoznaniu następującego zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 19 listopada 1973 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 § 1 k.p.c.:"Czy Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej, do którego działalności nie należy w zasadzie szkolenie kierowców, może w drodze egzekucji administracyjnej (§ 1 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 września 1966 r. w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Dz. U. Nr 45, poz. 279) dochodzić zwrotu kosztów wyłożonych za pracownika na podniesienie jego kwalifikacji jako kierowcy?",postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Należności pieniężne Przedsiębiorstwa Państwowej Komunikacji Samochodowej z tytułu poniesionych kosztów związanych ze szkoleniem pracownika, do których zwrotu zobowiązał się pracownik, podlegają egzekucji administracyjnej na podstawie § 1 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 września 1966 r. w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 45, poz. 279). Jednakże wymienione należności są wyłączone spod egzekucji administracyjnej, jeżeli zobowiązany w terminie dni siedmiu od dnia doręczenia upomnienia zakwestionuje istnienie lub wysokość tych należności (§ 1 ust. 2 pkt 2 cyt. rozporządzenia). Uzasadnienie faktycznePrzedstawione w trybie art. 391 § 1 k.p.c. do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wynikło na tle następującego stanu faktycznego:Pozwany zawarł umowę z Przedsiębiorstwem Państwowej Komunikacji Samochodowej. Na podstawie tej umowy Przedsiębiorstwo zobowiązało się pokryć koszty związane ze szkoleniem pozwanego jako kierowcy, a pozwany zobowiązał się przepracować w Przedsiębiorstwie trzy lata po ukończeniu kursu. Zgodnie z § 4 cytowanej umowy pozwany - w razie wcześniejszego rozwiązania stosunku pracy - zobowiązał się zwrócić Przedsiębiorstwu wydatki poniesione na jego szkolenie według taryfy stosowanej przez Polski Związek Motorowy. Pozwany rozwiązał stosunek pracy przed upływem trzech lat od ukończenia kursu. W związku z tym Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej wytoczyło przeciwko niemu powództwo o zwrot kwoty 4.500 zł, stanowiącej równowartość kosztów poniesionych przez Przedsiębiorstwo na szkolenie pozwanego.Sąd Powiatowy odrzucił pozew, wychodząc z założenia, że w niniejszej sprawie droga procesu cywilnego jest niedopuszczalna (art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c.). To przekonanie oparł Sąd Powiatowy na treści § 1 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 września 1966 r. w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 45, poz. 279), który należności z tytułu zwrotu kosztów związanych ze szkoleniem przekazał do egzekucji administracyjnej.Sąd Wojewódzki, przedstawiając przytoczone na wstępie zagadnienie prawne jako budzące wątpliwości, zwrócił uwagę, że treść § 1 ust. 1 pkt 16 cytowanego rozporządzenia nie wyjaśnia jednoznacznie, jakie należności z tytułu zwrotu kosztów szkolenia poddane zostały egzekucji administracyjnej. Nadmienił jednocześnie, że sformułowanie omawianego przepisu może wskazywać na objęcie egzekucją administracyjną jedynie zwrotu kosztów związanych ze szkoleniem systematycznym, z wyłączeniem spod tej egzekucji kosztów szkolenia o charakterze sporadycznym. Ponieważ kursy szkoleniowe organizowane przez Przedsiębiorstwo Państwowej Komunikacji Samochodowej mają charakter sporadyczny, przeto wspomniana okoliczność może przemawiać za uznaniem w niniejszej sprawie dopuszczalności drogi procesu cywilnego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, udzielając odpowiedzi jak w sentencji uchwały, kierował się następującymi przesłankami:I. Zgodnie z § 1 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 września 1966 r. egzekucji administracyjnej podlegają m.in. należności pieniężne, przypadające Skarbowi Państwa lub państwowym jednostkom organizacyjnym z tytułu podlegających zwrotowi z mocy umowy stypendiów, zasiłków oraz kosztów wykształcenia i innych kosztów związanych ze szkoleniem.Wbrew sugestiom wysuniętym przez Sąd Wojewódzki, wykładnia gramatyczna powołanego § 1 ust. 1 pkt 16 nie upoważnia do przyjęcia wniosku, że egzekucji administracyjnej zostały poddane jedynie koszty związane ze szkoleniem systematycznym. Przeciwnie, dosłowne brzmienie omawianej dyspozycji, a w szczególności zawarta w niej wzmianka "innych kosztów związanych ze szkoleniem", wskazuje na konieczność stosowania szerokiej wykładni tego przepisu. W związku z tym należy dojść do wniosku, że zakresem § 1 ust. 1 pkt 16 objęte zostały wszelkie koszty związane ze szkoleniem, bez względu na charakter szkolenia (systematyczne czy doraźne). Ograniczenie stosowania § 1 ust. 1 pkt 16 wyłącznie do kosztów łączących się ze szkoleniem systematycznym pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z wyraźnym brzmieniem cytowanego § 1 ust. 1 pkt 16.Przytoczonego poglądu nie podważa fakt, że do zwykłego zakresu działania Przedsiębiorstwa Państwowej Komunikacji Samochodowej nie należy szkolenie kierowców, lecz jedynie usługi transportowe i komunikacyjne, i że wobec tego zwrot należności za szkolenie nie został objęty z mocy § 1 ust. 1 pkt 16 egzekucją administracyjną. Tego rodzaju wątpliwość wysunęło powodowe Przedsiębiorstwo w zażaleniu na postanowienie odrzucające pozew o zwrot kosztów wyłożonych na szkolenie pozwanego. Wysunięta wątpliwość jest bezprzedmiotowa, ponieważ - w odróżnieniu od § 1 ust. 1 pkt 1 omawianego rozporządzenia - przepis § 1 ust. 1 pkt 16 nie uzależnia poddania egzekucji administracyjnej należności związanych ze szkoleniem od tego, aby szkolenie należało do zwykłego zakresu działania państwowej jednostki organizacyjnej.Nie można też przypisać istotnego znaczenia wątpliwości podniesionej przez Sąd Wojewódzki, że za dochodzeniem w drodze sądowej należności związanych ze szkoleniem kierowców przemawia okoliczność, iż kierowca kosztem powodowego Przedsiębiorstwa osiągnął wyższe kwalifikacje zawodowe i przez zaprzestanie pracy w Przedsiębiorstwie uniemożliwił Przedsiębiorstwu zrekompensowanie poniesionych kosztów. Wysuwając tę wątpliwość, Sąd Wojewódzki pomija, że przekazanie niektórych należności do egzekucji administracyjnej nastąpiło właśnie w interesie wierzyciela, gdyż ten tryb postępowania z reguły zapewnia szybsze zrealizowanie należności niż tryb postępowania sądowego.Poddanie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych państwowych jednostek organizacyjnych, dotyczących zwrotu kosztów związanych ze szkoleniem, znalazło również wyraz w wykazie zamieszczonym w okólniku nr PO 21/66 Ministra Finansów z dnia 15 listopada 1966 r. w sprawie należności pieniężnych podlegających egzekucji administracyjnej (Dz. Urz. Min. Fin. z dnia 14 grudnia 1966 r. Nr 12/7 gr. poz. 38).II. Z treści § 1 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 września 1966 r. wynika, że objęte tym przepisem należności wyłączone zostały spod egzekucji administracyjnej, jeżeli zobowiązany w terminie dni siedmiu od dnia doręczenia upomnienia zakwestionuje istnienie lub wysokość należności. W ten sposób przepisy omawianego rozporządzenia dały wyraz temu, że tylko należności niesporne, wymienione w tym przepisie, podlegają egzekucji administracyjnej i że samo zakwestionowanie przez dłużnika istnienia należności lub jej wysokości uzasadnia przekazanie sprawy na drogę postępowania cywilnego. Zakwestionowanie należności przed wierzycielem ma ten skutek, że wierzyciel obowiązany jest wówczas wytoczyć przed sądem powszechnym powództwo o zasądzenie należności. Dopuszczalność zatem drogi sądowej w zakresie dochodzenia należności Przedsiębiorstwa Państwowej Komunikacji Samochodowej, dotyczącej zwrotu poniesionych kosztów szkolenia, uzależniona jest - zgodnie z § 1 ust. 2 pkt 2 - od uprzedniego stwierdzenia, czy dłużnik w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia mu upomnienia zakwestionował istnienie lub wysokość należności.Z tych przyczyn należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji uchwały.