IV PRN 10/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Filcek: Sędziowie SN: S. Rejman, T. Szymanek (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Państwowego Ośrodka Maszynowego w C. przeciwko Albinie S. o zapłatę na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 24 lutego 1977 r.uchylił zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Rejonowego w Choszcznie z dnia 23 listopada 1976 r. i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w Choszcznie do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód wniósł o zasądzenie od pozwanej kwoty 25.200 zł z 8% od dnia 1 marca 1975 r. tytułem zwrotu udzielonej jej pożyczki z zakładowego funduszu mieszkaniowego.Sąd Rejonowy w Choszcznie wyrokiem z dnia 23.XI.1976 r. powództwo oddalił.Na skutek rewizji powoda Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 24.II.1977 r. zaskarżony wyrok zmienił i zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 25.200 zł z odsetkami i kosztami procesu. Sąd ten wyraził przy tym pogląd, że pozwana otrzymała pożyczkę, nie zaś zapomogę bezzwrotną, której spłata została zawieszona na okres 5 lat, natomiast zastrzeżenie zawarte w § 3 i § 4 umów ma tylko takie znaczenie, że zastrzeżony tam sposób rozwiązania umowy z pozwaną decydował o tym, że pożyczka jest natychmiast płatna.Pożyczki udzielone na uzupełnienie wkładu mieszkaniowego - twierdzi Sąd Wojewódzki - nie ulegają umorzeniu z mocy prawa, o umorzeniu decyduje rada zakładowa, która nie podjęła w tej materii żadnej decyzji, a zatem Sąd Rejonowy nie miał podstaw do oddalenia powództwa.Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prokurator Generalny i zarzucając zaskarżonemu wyrokowi rażące naruszenie prawa, w szczególności przepisów art. 3 § 2, art. 390 § 1 k.p.c. w związku z art. 720 k.c., § 3 ust. 1 pkt 2 i § 5 ust. 6 uchwały nr 124 Rady Ministrów z dnia 22 maja 1965 r. w sprawie zakładowych funduszów mieszkaniowych (M. P. Nr 27, poz. 135) oraz naruszenie interesu PRL, wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i oddalenie rewizji powoda od wyroku Sądu Rejonowego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wbrew twierdzeniom skarżącego Sąd Wojewódzki niewadliwie ustalił, że powodowy Ośrodek Maszynowy udzielił pozwanej pożyczki, a nie zapomogi bezzwrotnej.Za takim zapatrywaniem przemawia treść zawartych przez strony umów. Wprawdzie postanowienia tych umów pod względem redakcyjnym nie są precyzyjne, ale użycie w tych umowach określeń "pożyczka", "pożyczkobiorca" przesądza o charakterze pomocy udzielonej pozwanej przez powoda. Zresztą postanowienia tych umów nie pozostają w kolizji z przepisami uchwały nr 124 Rady Ministrów. Zgodnie bowiem z § 3 ust. 1 pkt 2 tej uchwały udzielenie przez zakład pracy pracownikowi pomocy na uzupełnienie wkładów mieszkaniowych do spółdzielni budownictwa mieszkaniowego może nastąpić w formie pożyczki lub pomocy bezzwrotnej. Udzielenie pomocy bezzwrotnej powinno jednak wynikać z dosłownego brzmienia umowy. Tymczasem z treści załączonych do niniejszej sprawy umów zapatrywania takiego wprowadzić nie można. Natomiast z treści tych umów wynika, że pożyczka udzielona została z zawieszeniem spłaty na 5 lat, pod warunkiem przepracowania przez pozwaną tego okresu u powoda. Po upływie tego okresu, zgodnie z § 6 wymienionej wyżej uchwały nr 124 Rady Ministrów, pożyczka podlega częściowemu lub całkowitemu umorzeniu, ale o tym decyduje zakład pracy, który udzielił pożyczki (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 1976 r. IV PRN 11/76).Pożyczkodawca może jednak w okolicznościach wymienionych w § 3 i § 4 umów (w razie wypowiedzenia umowy o pracę przez pracownika, rozwiązania przez zakład pracy umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika oraz wygaśnięcia umowy o pracę na skutek porzucenia pracy lub z powodu tymczasowego aresztowania) domagać się od pożyczkobiorcy zwrotu udzielonej pomocy przed upływem terminu określonego w § 6 wymienionej wyżej uchwały nr 124 Rady Ministrów, tj. przed upływem zawieszenia spłaty pożyczki.Między stronami bezsporny jest fakt nieprzepracowania przez pozwaną od momentu udzielenia jej pożyczki okresu pięcioletniego, ponieważ powód rozwiązał z nią umowę o pracę przez wypowiedzenie.W związku z tym skarżący twierdzi, że sposób rozwiązania stosunku pracy z pozwaną nie mieści się w katalogu ustalonym w § 3 jednej i § 4 drugiej umowy; wobec tego brak jest podstawy prawnej do przyjęcia, że pozwana zobowiązana jest zwrócić wkład mieszkaniowy wpłacony przez pracodawcę na jej konto w spółdzielni mieszkaniowej.Rzeczywiście sposób rozwiązania umowy o pracę z pozwaną nie mieści się w katalogu przyczyn wymienionych w umowach, ale - jak niewadliwie ustalił Sąd Wojewódzki - § 3 i 4 umów pożyczki udzielonej wnioskodawczyni mają tylko takie znaczenie, że zastrzeżony w nich sposób rozwiązania umowy o pracę decyduje o tym, iż pożyczka jest płatna natychmiast, a nie po upływie 5 lat, na który to okres spłata została zawieszona. Natomiast § 6 wymienionej wyżej uchwały Rady Ministrów określa, w jakich okolicznościach mimo rozwiązania stosunku pracy okres powyższy nie ulega przerwie, co w konsekwencji prowadzić może do powstania przesłanek do umorzenia pożyczki. W świetle zaś tego przepisu - jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 września 1970 r. (OSNCP 1971, z. 6, poz. 99) - zawieszenie spłaty pożyczki udzielonej przez zakład pracy pracownikowi z zakładowego funduszu mieszkaniowego zostaje także przerwane wskutek rozwiązania przez zakład pracy umowy o pracę przez wypowiedzenie przed upływem 5 lat od przyznania pożyczki, jeżeli do rozwiązania umowy doszło na skutek winy pracownika.Ponieważ okoliczności tej sądy obu instancji nie wyjaśniły przeto Sąd Najwyższy, uchylając zaskarżony wyrok, przekazał sprawę do ponownego rozstrzygnięcia.Dla przerwania zawieszenia spłaty pożyczki udzielonej pracownikowi z zakładowego funduszu mieszkaniowego decydujące znaczenie ma motyw rozwiązania umowy o pracę, a nie jego tryb. W świetle przepisów kodeksu pracy wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas określony ma również charakter przyczynowy.Jako zawinione może być jednak traktowane tylko wypowiedzenie, przy którym naruszenie obowiązków przez pracownika stanowiło samodzielną przyczynę wystarczającą do uznania wypowiedzenia za uzasadnione, a nie jedynie okoliczność wzięta po uwagę w zbiegu z innymi przyczynami nie zawinionymi przez pracownika, która sama nie uzasadniałaby wypowiedzenia.