K 1119/50

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Kapitaniak; Sędziowie: A. Bachrach (uzasadnienie), T. Gdowski (sprawozdawca); Prokurator: J. Pozorski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jana G., osk. z art. 22 dekretu z dn. 13.VI 1946 r. (Dz. U. R. P. Nr 30, poz. 122), po rozpoznaniu rewizji Prokuratora Sądu Apelacyjnego w Lublinie od wyroku tegoż Sądu z dnia 22 maja 1950 r., na podstawie art. 375, 444 k. p. k. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 22 maja 1950 r. oskarżony Jan G. uniewinniony został z zarzutu, że dnia 15 maja 1949 r. w Niewirkowie, gminy Katolice, powiatu Tomaszów Lubelski, zabrawszy głos na publicznym zebraniu zwołanym przez Powiatowy Zarząd Samopomocy Chłopskiej, rozpowszechniał fałszywe i mogące wyrządzić istotną szkodę interesom Państwa Polskiego wiadomości.Od wyroku tego założył rewizję Prokurator Sądu Apelacyjnego w Lublinie.Rewizja Prokuratora zarzuca w szczególności błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, a mianowicie pominięcie zeznań św. św. Z., L. i T.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził, między innymi, następujący pogląd prawny.Zagadnieniem, które w związku ze sprawą niniejszą należy rozważyć, jest kwestia prawna: czy w zarzuconym oskarżonemu czynie mieszczą się znamiona przestępstwa z art. 22 m. k. k.Art. 22 m. k. k. skierowany jest w pierwszym rzędzie na ściganie tzw. "propagandy szeptanej". Niebezpieczeństwo społeczne tego typu przestępstwa leży przede wszystkim w tym, iż fałszywa wiadomość mogąca wyrządzić szkodę interesom państwa dociera do jej odbiorców w sposób taki, iż omija ona czynnik społeczno-polityczny, który fałszywą wiadomość mógłby sprostować.Znamię publiczności we wrogiej propagandzie, jakkolwiek stwarza inny typ niebezpieczeństwa społecznego (którego brak w wypadku "propagandy szeptanej"), to jednak ułatwia ujawnienie fałszywych wiadomości i przeciwdziałanie im przez informację prawdziwą.Nie oznacza to oczywiście, by znamię publiczności pozbawiało czyn posiadający znamiona przestępstwa z art. 22 m. k. k. cech tego przestępstwa, lecz sprawa zgoła inaczej przedstawia się wówczas, gdy "nieprawdziwe wiadomości", pod postacią własnych zapatrywań, wypowiadane są publicznie i to na legalnym zgromadzeniu masowym w obecności czynnika reprezentującego władze państwowe oraz organizacje społeczne i polityczne, a więc czynnika mającego możność i powołanego do prostowania wiadomości nieprawdziwych i przeciwstawiania poglądom błędnym poglądów słusznych.W takim przypadku, gdy na masowym zgromadzeniu zorganizowanym legalnie przez czynnik społeczny ma miejsce wypowiedź niesłusznego przekonania przez jednego z uczestników zgromadzenia, kryjąca w sobie znamię "nieprawdziwej wiadomości", lecz pochodząca od człowieka, który pozbawiony jest cech nadających jego słowom charakter szczególnej wiarygodności i kompetencji, należy z całą wnikliwością rozważyć, czy postępowanie podejrzanego jest wynikiem jego zamiaru przestępczego, bez którego nie ma przestępstwa. Czynnik subiektywny posiada w takich przypadkach znaczenie szczególnie ważkie.W panującym w Polsce ustroju demokracji ludowej (analogicznie jak i w ustroju dyktatury proletariatu, będącym inną postacią demokracji proletariackiej) obowiązuje zasada swobód obywatelskich wyrażona w Deklaracji Sejmu Ustawodawczego z dnia 22 lutego 1947 r. w przedmiocie realizacji praw i wolności obywatelskich.Deklaracja ta w szczególności głosi "wolność prasy, słowa, stowarzyszeń, zebrań, zgromadzeń publicznych i manifestacyj".Terenem realizacji tych wolności obywatelskich, nad którymi czuwa władza ludowa, są między innymi publiczne zgromadzenia robotników, chłopów i innych ludzi pracy.Zasadą więc panującą w demokratycznej Rzeczypospolitej Polskiej jest wolność wyrażania swych poglądów, tj. osobistych przekonań o sprawach publicznych, choćby nawet poglądy te były błędne i niezgodne z poglądami przodującej części klas pracujących, natomiast wyjątkiem jest ograniczenie tej zasady."Sejm stwierdza - jak mówi dalej Deklaracja - iż wyzyskiwaniu praw i wolności obywatelskich do walki z demokratycznym ustrojem Rzeczypospolitej Polskiej winny zapobiegać ustawy".Jeśli tedy analiza konkretnego materiału dowodowego uzasadnia ustalenie, iż autor wypowiedzi na legalnym, publicznym zgromadzeniu masowym miał zamiar przez nadużycie wolności słowa pod pozorem wypowiedzi swoich przekonań przemycać fałszywe wiadomości lub informacje, nawoływać do przestępstw lub je pochwalać, lżyć ustrój demokracji ludowej albo naród i państwo itd. itd., wówczas sprawca takiego przestępstwa winien być pociągnięty do odpowiedzialności karnej z właściwego przepisu prawnego.Samo jednak "nagie" stwierdzenie błędności wyrażonego w wymienionych wyżej warunkach przekonania (kryjącego w sobie znamię "nieprawdziwej wiadomości"), przy braku innych ustaleń dotyczących bądź okoliczności czynu, bądź osoby sprawcy, a świadczących o jego zamiarze przestępczym, nie może stanowić dostatecznej podstawy do ścigania karnego.Masowe zgromadzenia robotników lub chłopów są po to, aby ich uczestnicy mogli swobodnie wypowiadać swoje przekonania, aby przekonania te były przedmiotem dyskusji i krytyki, aby biorący udział w zebraniu najbardziej świadomy czynnik społeczny i polityczny mógł prostować błędne przekonania i zawarte w nich "nieprawdziwe wiadomości", aby wreszcie przeciwdziałać w ten sposób "szeptanej propagandzie" tak, jako zjawisku, jak również i jej skutkom.Jak z powyższego wynika - jedna i ta sama "nieprawdziwa wiadomość" szeptana skrycie i "na ucho" może być podstawą do ścigania karnego z art. 22 m.k.k., gdy wypowiedziana publicznie "z trybuny", w dyskusji na legalnym zgromadzeniu, może być pozbawiona cech niebezpieczeństwa społecznego, a co za tym idzie - i cech przestępstwa.W konkretnym przypadku oskarżenie ograniczyło się wyłącznie do przytoczenia treści imputowanej oskarżonemu G. wypowiedzi, całkowicie pomijając wskazanie: a) w czym kryje się "nieprawdziwa wiadomość", b) czy kwestionowana wypowiedź posiada przedmiotowe cechy wiadomości, czy też wyraża jedynie pogląd jej autora, a co najważniejsze - c) na czym opiera oskarżenie konieczną do skazania przesłankę o przestępczym zamiarze sprawcy.Na podstawie tak ujętego stanu faktycznego wyrok skazujący oskarżonego z art. 22 m. k. k. oparty być nie może, nawet wtedy gdyby Sąd przyjął stan faktyczny za udowodniony.