KASN 2/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN F. Rusek. Sędziowie SN: A. Grymaszewski, E. Jachczyk, W. Myga, M. Rafacz-Krzyżanowska, S. Rejman, Z. Świeboda (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Trautsolta, po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 1984 r. na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Pracowników Zakładów Górniczych (...) w L. o rozpatrzenie zakładowego sporu zbiorowego z Dyrekcją Kombinatu Górniczo-Hutniczego Miedzi w L. dotyczącego nagród z funduszu produkcyjnego za: wrzesień, październik, listopad i grudzień 1981 r. na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 1984 r.postanowił uchylić zaskarżone postanowienie oraz orzeczenie Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 27 marca 1984 r. i przekazać sprawę Kolegium Arbitrażu Społecznego przy Okręgowym Sądzie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu do rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePrezes Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych orzeczeniem z dnia 27 marca 1984 r. odrzucił wniosek Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Pracowników Zakładów Górniczych (...) o rozpatrzenie zakładowego sporu zbiorowego z Dyrekcją Kombinatu Górniczo-Hutniczego Miedzi w L. dotyczącego nagród z funduszu produkcyjnego za: wrzesień, październik, listopad i grudzień 1981 r. Prezes Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu uznał, że spór nie ma cech sporu zbiorowego, gdyż dotyczy uprawnień płacowych pracowników, które mogą być dochodzone w trybie przewidzianym dla rozstrzygania indywidualnych sporów pracowników o roszczenia ze stosunku pracy (§ 4 ust. 2 regulaminu postępowania przed kolegiami arbitrażu społecznego zawartego w uchwale Rady Państwa z dnia 30 grudnia 1982 r. - M.P. z 1983 r. Nr 1, poz. 1).Wniesione na powyższe orzeczenie zażalenie Sąd Najwyższy odrzucił postanowieniem z dnia 26 kwietnia 1984 r. Sąd Najwyższy zajął stanowisko, że z przepisów ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 32, poz. 216 ze zm.), jak również powołanej uchwały Rady Państwa z dnia 30 grudnia 1982 r. nie wynika, aby od orzeczeń kolegiów arbitrażu społecznego oraz zarządzeń i orzeczeń prezesa sądu wydanych w postępowaniu przygotowawczym po wpłynięciu wniosku o rozpatrzenie sporu zbiorowego przysługiwał stronom środek odwoławczy. Przeciwnie, zachodzi brak instancyjnego podporządkowania kolegiów arbitrażu społecznego, co wskazuje, że ich orzeczenia są ostateczne. Natomiast art. 35 ust. 5 ustawy o związkach zawodowych moc wiążącą orzeczeń wydanych przez wymienione kolegia uzależnia wyłącznie od tego, by żadna ze stron przed poddaniem sporu rozstrzygnięciu kolegium nie postanowiła w tym względzie inaczej, nie zaś od prawomocności orzeczenia. Sąd wskazał, że § 12 i 13 cyt. regulaminu nie zawierają wzmianki dotyczącej pouczenia stron o możliwości zaskarżenia tych orzeczeń. To samo odnosi się do zarządzeń i orzeczeń wydanych przez prezesa sądu, który nie występuje tu jako organ sądu pierwszej instancji, lecz tylko jako swoisty organ, przy czym tryb postępowania mogą określić same strony (§ 16 regulaminu). W takim razie trudno przyjąć, aby same strony mogły ustanawiać lub wyłączać zaskarżalność orzeczeń i zarządzeń wydawanych w postępowaniu ze sporów zbiorowych.W rewizji nadzwyczajnej, opartej na zarzucie rażącego naruszenia przepisów prawa, a w szczególności art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych oraz § 15 uchwały Rady Państwa z dnia 30 grudnia 1982 r. - regulamin postępowania przed kolegiami arbitrażu społecznego, Prokurator Generalny PRL wnosi o uchylenie postanowienia Sądu Najwyższego oraz orzeczenia Prezesa Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych i przekazanie sprawy Kolegium Arbitrażu Społecznego przy Okręgowym Sądzie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu do rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Przepisy art. 33-35 ustawy o związkach zawodowych regulują postępowanie w sprawie rozwiązania sporów zbiorowych. Przewidują one trzy stadia, a mianowicie: rokowania, postępowanie pojednawcze i postępowanie przed kolegium arbitrażu społecznego. Ostatnie stadium będzie mieć miejsce wówczas, gdy dwa pierwsze nie przyniosą rezultatu. W konkretnej sprawie rokowania i postępowanie pojednawcze nie dały pozytywnego wyniku.Powołana ustawa o związkach zawodowych nie normuje przebiegu całego postępowania przed kolegium arbitrażu społecznego i dlatego upoważnia Radę Państwa do ustalenia w formie regulaminu trybu postępowania przed kolegiami arbitrażu społecznego (art. 35 ust. 5). Uchwała Rady Państwa z dnia 30 grudnia 1982 r. zawierająca regulamin postępowania przed kolegiami arbitrażu społecznego już bardziej szczegółowo określa wymienione postępowanie; ale i ona - podobnie jak ustawa o związkach zawodowych - nie obejmuje swą regulacją kwestii zaskarżalności zarządzeń i orzeczeń, w szczególności prezesa sądu, wydanych w postępowaniu przygotowawczym po wpłynięciu wniosku o rozpatrzenie sporu zbiorowego. Uchwała jednak zawiera postanowienie, że "w sprawach nie unormowanych stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania cywilnego" (§ 15 ust. 2). Poszukując zatem odpowiedzi na pytanie, czy dopuszczalny jest środek odwoławczy od orzeczenia prezesa okręgowego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych odrzucającego wniosek o rozstrzygnięcie zakładowego sporu zbiorowego, należy sięgnąć do kodeksu postępowania cywilnego.Ponieważ kolegium arbitrażu społecznego przy okręgowym sądzie pracy i ubezpieczeń społecznych ma rozstrzygnąć spór zakładowy (art. 35 ust. 1 ustawy), przeto pomocne tu będą przepisy postępowania rozpoznawczego. Kodeks postępowania cywilnego normuje dwa tryby postępowania rozpoznawczego, a mianowicie procesowy i nieprocesowy. Zasadą jest, że sprawy rozpoznawane są w procesie, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 13 § 1 k.p.c.) Wprawdzie ani ustawa o związkach zawodowych, ani regulamin postępowania przed kolegiami arbitrażu społecznego wyraźnie nie przekazują rozstrzygnięcia wzmiankowanych sporów na podstawie przepisów postępowania nieprocesowego, ale z użytego w § 3 i 4 regulaminu wyrażenia, iż postępowanie przed kolegium arbitrażu społecznego wszczyna się "na wniosek", a nie "z pozwu", wynika, że chodzi tu o tryb nieprocesowy. W postępowaniu nieprocesowym (tak jak w procesie) na postanowienia kończące postępowanie przysługuje zażalenie. Do takich postanowień należy postanowienie o odrzucenie wniosku (art. 394 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.). W tej regulacji mieszczą się również orzeczenia prezesa okręgowego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych o odrzuceniu wniosku o rozstrzygnięcie zakładowego sporu zbiorowego. Tak więc na orzeczenie prezesa okręgowego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych odrzucające wniosek o rozstrzygnięcie zakładowego sporu zbiorowego przysługuje zażalenie.Powyższe stanowisko nie jest sprzeczne z treścią art. 35 ust. 5 ustawy o związkach zawodowych oraz § 16 regulaminu. Jak to trafnie przyjął Sąd Najwyższy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, art. 35 ust. 5 ustawy o związkach zawodowych moc wiążącą orzeczeń wydanych przez wymienione kolegia uzależnia wyłącznie od tego, by żadna ze stron przed poddaniem sporu do rozstrzygnięcia kolegium nie postanowiła inaczej, nie zaś od prawomocności orzeczenia. Natomiast na tle uregulowania § 16 regulaminu trudno uznać, aby same strony mogły ustanawiać lub wyłączać zaskarżalność orzeczeń i zarządzeń wydanych w postępowaniu ze sporów zbiorowych, a więc sprawy zasadnicze. Strony mogą ustalać jedynie drobne szczegóły proceduralne.Wreszcie należy podkreślić, że w obecnym stadium sprawy mamy do czynienia ze sporem zbiorowym, ponieważ chodzi o przeznaczenie funduszu na inny cel, a konkretny spór wszczął nie pracownik, lecz Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Pracowników Zakładów Górniczych (...) w L. Rozstrzygnięcie tego sporu, w drodze orzeczenia organu rozpatrującego spory o roszczenia pracownicze, było niemożliwe.Z tych wszystkich przyczyn orzeczono jak w sentencji (art. 422 § 1 k.p.c.).