Ł. C. 761/1950

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia M. Rudowski (sprawozdawca); Sędziowie: L. Konic, dr B. Dobrzański.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stanisława B. przeciwko Skarbowi Państwa o ustalenie prawa własności, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej powoda na wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 12 września 1949 r., zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego uchylił i:1)sprawę w części, dotyczącej zaprowadzonej przez B. po reformie rolnej instalacji do oświetlenia, jako też pasów, do ponownego rozpoznania powyższemu Sądowi odesłał;2)w części dotyczącej przedmiotów: pary walców, łuszczarki szmerglowej i dwóch elewatorów, postępowanie w sprawie umorzył;3)w części dotyczącej stodoły i chlewa całe postępowanie zniósł i pozew w tej części odrzucił;Uzasadnienie faktyczneW pozwie z dnia 6 sierpnia 1947 roku Stanisław B. podał, że od 1920 roku jest dzierżawcą budynków młyna w Drzazgowej Woli, stanowiących własność ostatnio B.Majątek Drzazgowa Wola wraz z osadą młyńską został przejęty na cele reformy rolnej.Wszystkie maszyny i urządzenie młyna stanowią własność powoda i chociaż na mocy § 11 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. (Dz. U. R. P. Nr 10, poz. 51) jako własność dzierżawcy nie zostały przejęte i powód w dalszym ciągu ma młyn w swoim posiadaniu, to jednak uważa za stosowne ustalić swe prawa do maszyn i urządzeń młyna, aby zapobiec naruszeniu swych praw do tych maszyn.Powołując się na rachunek firmy Weigt, protokół z dnia 28 grudnia 1945 r. oraz zeznania świadków powód wnosił o ustalenie, że stanowią jego własność:1)para walców firmy Weigt w Łodzi,2)łuszczarnia szmerglowa firmy Weigt w Łodzi,3)dwa elewatory z pasami,4)pasy służące do napędu młyna,5)urządzenia napędu wodnego do światła elektrycznego,6)stodoła, stajnia, szopy i chlewy.W odpowiedzi na pozew Prokuratoria Generalna R. P. zarzuca, że na mocy powołanego w pozwie § 1 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 roku swoje prawa do urządzeń młyna powód powinien stwierdzić dowodem na piśmie, jakim może być jedynie umowa dzierżawy. Co do budynków, to zdaniem Prokuratorii Generalnej R. P. również niedopuszczalny jest dowód ze świadków na stwierdzenie prawa własności powoda do nich; zresztą budynki te jako związane z nieruchomością przejęte zostały przez Skarb Państwa, dekret zaś z dnia 6 września 1944 roku o reformie rolnej jak również Rozp. Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. nie przewidują odpowiedzialności Skarbu Państwa z tytułu roszczeń o odszkodowanie za materiały, użyte na wzniesienie takich budynków.Sąd Okręgowy po zbadaniu świadków uwzględnił powództwo co do maszyn i urządzeń młyna tudzież co do stodoły i obory (chlewa), w pozostałej zaś części powództwo oddalił.Na skutek skargi apelacyjnej Prokuratorii Generalnej R. P. Sąd Apelacyjny zaskarżony wyrok zmienił i powództwo oddalił w całości.W skardze kasacyjnej powód wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i zarzuca, naruszenie art. 250, 351 i 3 k.p.c., art. 2 i 11 dekretu z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. R. P. z 1945 r. Nr 3, poz. 13), § 11 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 roku (Dz. U. R. P. Nr 10, poz. 51), art. 9 w związku z art. 73 prawa rzeczowego oraz art. 3 i 5 przepisów ogólnych prawa cywilnego.W szczególności skarga kasacyjna zarzuca, że na mocy art. 2 ust. 1 pkt e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej na własność Skarbu Państwa przechodzi tylko własność lub współwłasność właściciela majątku, nie przechodzi zaś majątek stanowiący własność dzierżawcy, jakimi są maszyny i urządzenia młyna tudzież budynki stanowiące bezsporną własność skarżącego. Pogląd ten, zdaniem skarżącego, znajduje uzasadnienie w przepisie § 11 powołanego rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 roku tudzież w przepisach art. 3 i 5 przepisów ogólnych prawa cywilnego.Ponieważ w świetle powyższych przepisów Sąd Apelacyjny nie nadał znaczenia okoliczności, że skarżący był tylko dzierżawcą, i nie rozważył, jakie rozstrzygnięcie wskazywał interes społeczny obu stron, to dopuścił się naruszenia powołanych przepisów prawa materialnego oraz art. 250 i 351 k.p.c.Błędnie, zdaniem skarżącego, i z naruszeniem art. 250 i 351 k.p.c. ustala Sąd Apelacyjny, że skarżący nie stwierdził swego prawa własności dowodami na piśmie, chociaż złożony został dowód na piśmie, że umowa dzierżawy pomiędzy skarżącym a właścicielem majątku została zawarta i na skutek jej zagubienia treść jej została ustalona przed Sądem Apelacyjnym.Ponadto złożone zostały dowody nabycia walców i łuszczarni i inne dowody pochodzące od strony pozwanej. Sąd zaś nie wyjaśnił, dlaczego stwierdziwszy złożenie rachunku na walce i łuszczarnię nie uznał tego dowodu za dostateczny.Niesłuszne, zdaniem skarżącego, jest stanowisko Sądu Apelacyjnego co do instalacji elektrycznej i budynków. Skoro bowiem skarżący był dzierżawcą młyna na zasadzie umowy z właścicielem, od 1945 roku jest dzierżawcą na zasadzie umowy ze Skarbem Państwa, to należy go uważać za posiadacza w dobrej wierze i przyznać mu prawo, w myśl art. 7 i 73 prawa rzeczowego, domagania się ustalenia na zasadzie art. 3 k.p.c. prawa własności do należących do niego przedmiotów; odmienne stanowisko Sądu narusza powołane przepisy oraz art. 250, 351 i 3 k.p.c.Uzasadnienie prawnePo rozpoznaniu skargi kasacyjnej Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z ustaleniami zaskarżonego wyroku roszczenia powoda dotyczą: I) urządzeń czy maszyn młyna wprowadzonych i nabytych przez niego przed przejęciem majątku na własność Skarbu Państwa; II) urządzeń i pasów wprowadzonych przez powoda do młyna po przejęciu majątku przez Skarb Państwa i po zawarciu przez powoda z władzami rolnymi umowy dzierżawy i III) budynków wzniesionych przez powoda na gruncie majątku ziemskiego przed przejęciem majątku przez Skarb Państwa.I. O ile chodzi o urządzenia młyna i maszyny wprowadzone przez dzierżawcę do młyna i stanowiące jego własność, a znajdujące się w młynie przed przejęciem majątku na własność Skarbu Państwa, to - zgodnie z wyjaśnieniem Sądu Najwyższego w orzeczeniu z dnia 21.X.1949 r. w sprawie Ł. C. 1302/49 - dzierżawca młyna jest dzierżawcą części majątku rolnego i do niego mają zastosowanie przepisy o dzierżawcach majątku rolnego. Urządzenia i maszyny młyna, o ile nie stanowią części składowej nieruchomości, są inwentarzem w rozumieniu dekretu o reformie rolnej.Roszczenia więc powoda dotyczące inwentarza wprowadzonego przez niego do młyna przed przejęciem majątku ziemskiego przez Skarb Państwa, ulegają na mocy dekretu z dnia 25 października 1948 roku (Dz. U. R. P. Nr 50, poz. 384) rozpoznaniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych, przy czym zgodnie z wyjaśnieniem Sądu Najwyższego w orzeczeniu zawartym w Zb. Orz. z 1951 r., poz. 8, nie podlega rozpoznaniu sądu nawet sprawa o ustalenie prawa własności tych przedmiotów; w tej więc części sprawa na mocy art. 3 powołanego dekretu została umorzona.II. Roszczenia dotyczące maszyn i urządzeń młyna wprowadzonych przez skarżącego po wydzierżawieniu młyna od Skarbu Państwa ulegają na mocy art. 2 k.p.c. rozpoznaniu sądu przy zastosowaniu i w świetle przepisów prawa cywilnego jako wynikające i oparte na zawartej pomiędzy stronami umowie. Ponieważ Sąd Apelacyjny nie rozważył, czy pasy i urządzenie do oświetlenia elektrycznego, nabyte przez skarżącego i wprowadzone do młyna, już po zawarciu umowy dzierżawy ze Skarbem Państwa, z mocy warunków tej umowy mogły stanowić własność skarżącego, i niedostatecznie, z pominięciem warunków tej umowy, uzasadnił, że przedmioty te stanowią składową część nieruchomości, przeto dopuścił się naruszenia art. 250 i 351 k.p.c. skutkującego uchylenie wyroku w części oddalającej powództwo co do pasów i urządzenia do oświetlenia elektrycznego.III. Budynki wzniesione przez skarżącego na gruncie majątku ziemskiego przed przejęciem go przez Skarb Państwa na mocy art. 5 prawa rzeczowego stanowią część składową nieruchomości i wbrew mniemaniu skarżącego nie mogą być poczytane za inwentarz przewidziany w art. 11 powołanego wyżej dekretu o reformie rolnej i § 11 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r.Budynki te na zasadzie art. 2 dekretu o reformie rolnej przeszły na własność Skarbu Państwa, a ponieważ spory powstałe na tle wykonania reformy rolnej podlegają rozpoznaniu w trybie administracyjnym i nie ulegają rozpoznaniu sądów, przeto pozew skarżącego w części dotyczącej uznania budynków za własność skarżącego na mocy art. 409 pkt 1, art. 434 i 440 k.p.c. został odrzucony i całe postępowanie w tej części zostało zniesione.Z tych zasad Sąd Najwyższy orzekł zgodnie z sentencją niniejszego wyroku.