Ł. C. 838/1950

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia J. Witecki (sprawozdawca); Sędziowie: dr B. Dobrzański, S. Kałamajski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Bogumiły H. przeciwko Pawłowi, Józefowi, Stanisławowi, Janowi i Władysławowi W. o 300.000 zł, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej pozwanych na wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 31 stycznia 1950 r. zaskarżony wyrok uchylił i sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania odesłał.Uzasadnienie faktycznePowódka Bogumiła H. wniosła o zasądzenie od pozwanych Jana, Stanisława, Pawła, Józefa i Władysława W. jako spadkobierców Antoniego W. solidarnie 475.575 zł z %% od dnia wniesienia pozwu. Na uzasadnienie swego żądania powódka podała, że Antoni W., który zmarł 30 września 1942 r., dokonał w dniu 17 września 1942 r. wraz z innymi osobnikami napadu na dom Zofii S., gdzie przebywała także powódka, i zrabował powódce biżuterię, garderobę i bieliznę ogólnej wartości 475.575 zł.Pozwani żądali oddalenia powództwa.Sąd Okręgowy w Lublinie uznał powództwo za nieudowodnione i oddalił je wyrokiem z dnia 13 września 1949 r.Wskutek apelacji powódki Sąd Apelacyjny w Lublinie zmienił wyrok Sądu Okręgowego i zasądził od pozwanych w równych częściach 300.000 zł, co do pozostałej części powództwa umorzył postępowanie.Na podstawie zeznań Zofii S., Antoniny P. i Bronisławy J. Sąd Apelacyjny ustalił, że na dom Zofii S. dokonano napadu i obrabowano powódkę oraz że jednym ze sprawców rabunku był Antoni W. Zeznaniom świadków Marianny W. i Emilii K. Sąd Apelacyjny nie dał wiary, uznając ich zeznania za tendencyjne i sprzeczne z ustalonymi okolicznościami faktycznymi. Co do wysokości odszkodowania Sąd Apelacyjny, mając na względzie powszechnie znaną wysoką wartość biżuterii i zrabowanych przedmiotów oraz przeciętne ceny przedmiotów garderoby, uznał żądane odszkodowanie w wysokości 300.000 zł za niewygórowane i słuszne.W skardze kasacyjnej pełnomocnicy pozwanych żądali uchylenia wyroku Sądu Apelacyjnego i odesłania sprawy do ponownego rozpoznania (...).Nieuzasadniony jest zarzut, że Sąd Apelacyjny, rozważając zarzut przedawnienia, niewłaściwie zastosował § 4 art. 283 k.z. zamiast § 1 tego artykułu, ponieważ zdaniem pełnomocnika pozwanych po śmierci sprawcy sąd nie może kwalifikować jego czynu. § 4 art. 283 k.z. stanowi, że jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, wierzytelność ulega przedawnieniu dwudziestoletniemu, licząc od dnia popełnienia przestępstwa. Błędne jest mniemanie pozwanych, że po śmierci sprawcy sąd nie może w sprawie cywilnej kwalifikować czynu sprawcy. W przypadku śmierci sprawcy tylko postępowanie karne nie może być wszczęte, a wszczęte - ulega umorzeniu, gdyż jest rzeczą oczywistą, że nie można ukarać zmarłego, a zatem postępowanie karne byłoby bezcelowe, ale obowiązek naprawienia wyrządzonej przez sprawcę szkody przechodzi na jego spadkobierców. Przeto jeżeli pokrzywdzony żąda od spadkobierców sprawcy zbrodni albo występku naprawienia szkody, a spadkobiercy przeczą, by spadkodawca popełnił czyn, zobowiązujący do naprawienia szkody, to sąd cywilny musi rozstrzygnąć, czy zostało udowodnione, że spadkodawca popełnił ten czyn. Jeżeli spadkobiercy zarzucają, że wierzytelność uległa przedawnieniu na podstawie art. 283 § 1 k.z., a strona pozywająca utrzymuje, że szkoda wynikła ze zbrodni albo występku, to sąd cywilny jest obowiązany rozstrzygnąć ten spór i ustalić, czy czyn sprawcy, który wyrządził szkodę, był zbrodnią albo występkiem w rozumieniu prawa karnego, czy też, przeciwnie, nie stanowił ani zbrodni, ani występku albo zachodziły okoliczności, odbierające temu czynowi charakter przestępny. Ani bowiem śmierć sprawcy, ani inne okoliczności uniemożliwiające ściganie karne, oprócz braku znamion przestępstwa, nie uwalniają sprawcy ewentualnie jego spadkobierców, od obowiązku naprawienia szkody według przepisów prawa cywilnego.W sprawie niniejszej Sąd Apelacyjny ustalił, że czyn Antoniego W. ma znamiona zbrodni i że szkoda powódki "wynikła z tej zbrodni". Pozwani nie przytoczyli żadnych okoliczności, z których by wynikało, że napad i rabunek, w którym brał udział Antoni W., nie może być mu poczytany za popełnioną przezeń zbrodnię przewidzianą w art. 259 k.k. Zasadnie zatem Sąd Apelacyjny zastosował do przypadku nie art. 283 § 1, lecz art. 283 § 4 k.z. (...). Natomiast należy uznać za uzasadniony zarzut, że nie zachodziła potrzeba uciekania się do przepisu art. 343 k.p.c., albowiem udowodnienie wysokości żądania nie było niemożliwe ani nader utrudnione (...).