ŁC 1275/1950

SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu w dniu 22 września 1950 r. na sesji wyjazdowej w Łodzi w sprawie z powództwa Jana G. przeciwko Władysławowi G. o eksmisję, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej pozwanego na wyrok Sądu Okręgowego w Piotrkowie z dnia 9 marca 1950 r., skargę kasacyjną oddalił.Uzasadnienie faktyczneAktem notarialnym z daty 5 lutego 1943 r. Wojciech G. właściciel zachodniej połowy osady we wsi Żelechlinie pod Nr 12 tabeli likwidacyjnej podarował tę połowę osady synowi swojemu Janowi G., zaznaczywszy w akcie, że darowiznę czyni pod warunkiem między innymi, że obdarowany Jan G. obowiązany będzie wypłacić tytułem udziału majątkowego synowi darczyńcy Władysławowi G. tysiąc złotych, z czego pięćset złotych w grudniu 1943 r. i pięćset zł w grudniu 1944 r. Jan G. przyjął darowiznę "na warunkach aktu".W pozwie, który wpłynął do Sądu Grodzkiego w Rawie Mazowieckiej dnia 21 marca 1947 r., powód Jan G. podał, że pozwany Władysław G. bez żadnego tytułu użytkuje zachodnią połowę podarowanej powyższym aktem działki o obszarze 3 morgów. Powód wniósł o usunięcie Władysława G. wraz z osobami jego prawa reprezentującymi z działki o powierzchni 3 mórg we wsi Żelechlinie w granicach w pozwie opisanych.Pozwany żądał oddalenia powództwa twierdząc, że służy mu prawo zatrzymania osady, ponieważ nie otrzymał spłaty oznaczonej przez ojca w akcie darowizny, powództwo zatem jest przedwczesne.Sąd Grodzki wyrokiem z dnia 25 czerwca 1947 r. oddalił powództwo, jako przedwczesne.Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 16 października 1947 r. zmienił wyrok Sądu Grodzkiego i uwzględnił powództwo, lecz Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 9/16 mara 1948 r. uchylił wyrok Sądu Okręgowego i odesłał sprawę do ponownego rozpoznania.Na rozprawie dnia 9 marca 1950 r. pełnomocnik powoda oświadczył, że "jest gotów dopłacić 35.000 zł plus dług według dekretu o przerachowaniu tj. 1.000 zł, którą to sumę 1.000 zł składa wobec sądu" (p. protokół rozprawy). Pełnomocnik pozwanego nie przyjął ofiarowanej sumy i nie zgodził się na dopłatę.Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 9 marca 1950 r. zmienił wyrok Sądu Grodzkiego i nakazał usunięcie pozwanego Władysława G. z oznaczonej w pozwie działki za jednoczesną zapłatą Władysławowi G. 36.000 zł.W skardze kasacyjnej pełnomocnik Władysława G. wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego i odesłanie sprawy do ponownego rozpoznania.Skarżący zarzuca Sądowi Okręgowemu naruszenie art. 438 k.p.c. twierdząc, iż Sąd Najwyższy orzekł w wyroku, uchylającym poprzedni wyrok Sądu Okręgowego, że powództwo jest przedwczesne, "o ile powód nie wypełni warunku, pod którym otrzymał osadę, czyli dopóki nie spłaci pozwanego". Zarzut jest bezpodstawny, gdyż Sąd Najwyższy tego nie wypowiedział, nie uznawał powództwa za przedwczesne z tej przyczyny, że powód nie spłacił pozwanego, gdyż gdyby uznał powództwo za przedwczesne, to by je oddalił, nie odsyłając sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy uchylił poprzedni wyrok tylko z powodu oparcia go na błędnych przesłankach.Gdyby pozwanemu służyło prawo zatrzymania działki, prawo to nie powodowałoby oddalenia powództwa wskutek przedwczesności, lecz pociągałoby za sobą uwzględnienie powództwa tylko za jednoczesnym wypełnieniem świadczenia wzajemnego, w przypadku niniejszym za dokonaniem spłaty.W tym stanie rzeczy nie ma potrzeby rozważania, czy pozwanemu służy prawo zatrzymania, skoro Sąd Okręgowy, wobec wyrażonej przez powoda zgody na zapłatę 36.000 zł, i tak uzależnił eksmisję pozwanego z działki od jednoczesnego wykonania przez powoda świadczenia wzajemnego, tj. uiszczenia pozwanemu powyższej sumy 36.000 złotych.Błędne są wywody skarżącego, że pozwany nie może być zmuszony do przyjęcia 36.000 zł, gdyż ta suma nie odpowiada przepisowi art. 12 ust. 1 i 3 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r., według którego zaofiarowana suma powinna wynosić 37.000 zł, gdyby zaofiarowanie było w ogóle dopuszczalne. Według powołanych przepisów dopłata nie może przewyższać wartości 1.75 kg za każdy złoty. Poza tym wysokość dopłaty sąd oznacza według swobodnej oceny, uwzględniając materialne położenie stron. Z powyższego wynika, że Sąd Okręgowy nie był obowiązany, jak błędnie mniema skarżący, do obliczania dopłaty z maksymalnej wysokości, pomijając, że pozwany nawet nie twierdził i nie usiłował udowodnić, że mu służy prawo żądania dopłaty, i Sąd Okręgowy również tego prawa nie ustalił. Sąd Okręgowy uwzględnił bez niezbędnych ustaleń powództwo za jednoczesną zapłatą przez powoda pozwanemu 36.000 zł dlatego, że powód na to się zgodził. Oczywiście pozwany nie może być zmuszony do przyjęcia zapłaty. Powód postąpi zgodnie z przepisem art. 545 k.p.c. ze skutkiem, przewidzianym w art. 545 k.p.c.Uzasadnienie prawneBłędne wreszcie są wywody skarżącego, że Sąd Okręgowy nie miał prawa określać świadczenia wzajemnego, bo na podstawie art. 12 ust. 1 wyżej powołanego dekretu Sąd orzeka na wniosek wierzyciela, a wierzycielem jest nie powód, lecz pozwany, nie będący w zwłoce. Skarżący zapomina, że sam podniósł, iż służy mu prawo zatrzymania z powodu nieotrzymania spłaty: zarzut taki jest żądaniem, aby Sąd rozważył, czy pozwanemu służy roszczenie, uzasadniające prawo zatrzymania, i w jakiej wysokości, i aby w razie stwierdzenia istnienia takiego roszczenia Sąd uwzględnił powództwo tylko za jednoczesnym zaspokojeniem tego roszczenia.Należy też wyjaśnić, że według ustalonego orzecznictwa określenie wysokości wzajemnego świadczenia, które wyrok nakazuje wykonać jednocześnie z zasądzonym świadczeniem, nie ma co do wysokości należności powagi rzeczy osądzonej: jeśli pozwany sądzi, że należy mu się większa suma, to nic nie stoi na przeszkodzie wytoczeniu powództwa o różnicę.Z powyższych zasad na mocy art. 436 k.p.c. skarga kasacyjna została oddalona.