PoC 503/49

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Kutzner.Sędziowie: K. Daszyński (sprawozdawca), L. Majcherkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Edmunda Ch. o wykreślenie hipotek pod nr 13 i 14 na nieruchomości (...) tom I karta 5 obecnie Kw. nr (...), po rozpoznaniu skargi kasacyjnej wnioskodawcy na postanowienie Sądu Okręgowego w Gnieźnie z dnia 26 października 1949 r., postanowienie Sądu Okręgowego w Gnieźnie z dnia 26 października 1949 r. i Sądu Grodzkiego w Gnieźnie z dnia 25 sierpnia 1949 r., o ile dotyczą hipoteki zapisanej pod nr 14, uchylił i sprawę w tym zakresie Sądowi Grodzkiemu w Gnieźnie do dalszego załatwienia z pominięciem omawianej kwestii odesłał; poza tym kasację wnioskodawcy oddalił.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca wniósł 13 stycznia 1949 r. o wykreślenie hipotek kaucyjnych zapisanych na nieruchomości (...), tom I, karta 5, obecnie Kw. nr (...) pod nr 13 i 14.Sąd Grodzki w Gnieźnie postanowieniem z dnia 25 sierpnia 1949 r. zakreślił wnioskodawcy jednomiesięczny termin do przedstawienia zezwolenia właściwego Urzędu Skarbowego zgodnie z art. 27 w brzmieniu dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o zmianie dekretu z dnia 13 kwietnia 1945 r. o nadzwyczajnym podatku od wzbogacenia wojennego (Dz. U. z 1949 r. Nr 45, poz. 333).Na zażalenie wnioskodawcy Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 26 października 1949 r. zatwierdził zaskarżone postanowienie Sądu Grodzkiego z tym uzasadnieniem, że w świetle art. 27 wyżej wymienionego dekretu obojętne jest, kiedy jeszcze obecnie nie załatwiony wniosek został w Sądzie złożony, a żądanie Sądu Grodzkiego ma oparcie w art. 11 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o zaciąganiu nowych i określaniu wysokości nie umorzonych zobowiązań pieniężnych (Dz. U. R. P. 1949 r. Nr 45 poz. 332).W skardze kasacyjnej wnioskodawca wnosi o uchylenie postanowienia Sądu Okręgowego w Gnieźnie z dnia 26 października 1949 r. i przekazanie sprawy Sądowi Grodzkiemu w celu załatwienia wniosku o wykreślenie hipotek zabezpieczających wierzytelności Jana Ch. i Piotra Ch., zapisanych w księdze wieczystej w dawnym dziale III pod liczbą 13 i 14 w kwocie 723.093.750 marek względnie w kwocie 5.920 złotych - bez przedstawienia zezwolenia Urzędu Skarbowego na wykreślenie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut naruszenia art. 38 prawa o księgach wieczystych łącznie z art. 27 ust. 1 w brzmieniu powołanego dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o zmianie dekretu z dnia 13 kwietnia 1945 r. o nadzwyczajnym podatku od wzbogacenia wojennego jest nieuzasadniony. Art. 38 prawa o księgach wieczystych ustala zasadę, że moc wpisu hipotecznego cofa się wstecz do chwili złożenia odnośnego wniosku. W konsekwencji tej zasady zmiany, jakie po złożeniu wniosku zaszły odnośnie osoby uprawnionej z mającego nastąpić wpisu lub wpisem tym dotkniętej w zakresie jej możności rozporządzenia prawem lub jej zdolności do działań prawnych, nie stanowią przeszkody do uskutecznienia zawnioskowanego wpisu. Art. 27 ust. 1 w brzmieniu dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o zmianie dekretu z dnia 13 kwietnia 1945 r. o nadzwyczajnym podatku od wzbogacenia wojennego (Dz. U. z 1949 r. Nr 45, poz. 333) nie stoi w sprzeczności z art. 38 prawa o księgach wieczystych. Art. 27 ust. 1 powołanego dekretu nie zawiera żadnego ograniczenia osoby w jej możności rozporządzania prawem lub jej zdolności do działań prawnych, lecz ustanawia dla sędziego hipotecznego nową przesłankę dopuszczalności wykreślenia hipoteki, nie łączy się więc w żaden sposób z art. 38 prawa o księgach wieczystych. Przepis ten nie może wskutek tego być przeciwstawiany art. 27 ust. 1 powołanego dekretu, jak to czyni skarżący. Powołany dekret wszedł w życie 6 sierpnia 1949 r., a w chwili tej wniosek skarżącego nie był jeszcze załatwiony, wobec czego Sąd miał obowiązek zastanowić się, czy - wobec braku jakichkolwiek przepisów przejściowych - nie należy go stosować. O jakiejkolwiek obrazie art. 38 prawa o księgach wieczystych w każdym razie mowy być nie może.Dalej zarzuca skarżący naruszenie art. 27 ust. 1 powołanego dekretu o nadzwyczajnym podatku od wzbogacenia wojennego przez zastosowanie tego przepisu w odniesieniu do hipoteki, zapisanej pod nr 14, mimo że zabezpiecza ona zobowiązanie w zbożu względnie równowartość, które to zobowiązanie uregulowane w zbożu nie stanowiło w ogóle zobowiązania pieniężnego.Art. 27 ust. 1 w brzmieniu dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o zmianie dekretu z dnia 13 kwietnia 1945 r. o nadzwyczajnym podatku od wzbogacenia wojennego (Dz. U. z 1949 r. Nr 45, poz. 333) odnosi się tylko do zobowiązania pieniężnego zabezpieczonego hipoteką. Przepis ten łączy się ściśle z art. 17 ust. 2 tego dekretu, według którego to przepisu przy hipotece kaucyjnej podstawę opodatkowania stanowi wyłącznie suma kapitałowa rzeczywiście istniejącego zobowiązania pieniężnego zabezpieczonego kaucją hipoteczną.W sprawie niniejszej hipoteka zapisana pod nr 14 zabezpieczała według treści wpisu - świadczenie w zbożu względnie jego równowartość. Zobowiązanie to zostało spełnione jeszcze przed wejściem w życie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o zaciąganiu nowych i określaniu wysokości nie umorzonych zobowiązań pieniężnych (Dz. U. R. P. 1949 r. Nr 45 poz. 332) w ten sposób, że dłużnik świadczył efektywnie zboże, które wierzyciel przyjął. Najpóźniej więc z chwilą świadczenia zboża dokonany został wybór świadczenia z tym skutkiem, że za wyłącznie dłużne świadczenie w istniejącym stosunku zobowiązania uznać należy świadczenie wybrane.W tych warunkach brak jakiejkolwiek podstawy do określenia sumy kapitałowej rzeczywiście istniejącego zobowiązania pieniężnego (art. 17 ust. 2 dekretu o nadzwyczajnym podatku od wzbogacenia wojennego) a tym samym do zastosowania powołanego wyżej art. 27 ust. 1 w brzmieniu dekretu z dnia 27 lipca 1949 r.Z tych zasad Sąd Najwyższy - bez potrzeby rozważania kwestii ważności hipoteki zapisanej dla zabezpieczenia świadczenia w zbożu - uchylił postanowienie Sądu Okręgowego w Gnieźnie z dnia 26 października 1949 r. i postanowienie Sądu Grodzkiego w Gnieźnie z dnia 25 sierpnia 1949 r., o ile one dotyczą hipoteki zapisanej pod nr 14, i sprawę w tym zakresie Sądowi Grodzkiemu w Gnieźnie do dalszego załatwienia odesłał, poza tym kasację wnioskodawcy Ch., tj. o ile ona dotyczy hipoteki zapisanej pod nr 13, oddalił.