Rw 350/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk Z. Wizelberg (uzasadnienie). Sędziowie: płk J. Radwański (sprawozdawca), płk A. Porzecki.Prokurator: ppłk S. Zalewski.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznał na posiedzeniu niejawnym, na skutek skargi rewizyjnej prokuratora od wyroku Sądu Marynarki Wojennej w Gdyni na sesji wyjazdowej w Elblągu z dnia 2 kwietnia 1966 r., sprawę Wiesława M., uniewinnionego tymże wyrokiem od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 111 § 1 k.k.W.P., mającego polegać na tym, że "w dniu 21 stycznia 1966 r. około godz. 17.15, pełniąc służbę na posterunku wartowniczym nr 2 warty Garnizonowej w N., działając w zamiarze zupełnego uchylenia się od służby wojskowej, postrzelił się z posiadanego Pmk Nr GZ 16970, przez co spowodował u siebie ciężkie uszkodzenie ciała w postaci wieloodłamowego złamania trzonu drugiej kości śródstopia prawego".Prokurator domagał się uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił Sądowi I instancji uniewinnienie oskarżonego wbrew okolicznościom sprawy na skutek błędnej oceny dowodów.Sąd Najwyższy, w uwzględnieniu skargi rewizyjnej Prokuratora, uchylił wyrok Sądu Marynarki Wojennej w Gdyni z dnia 2 kwietnia 1966 r. w sprawie Wiesława M. i sprawę przekazał temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd najwyższy wyraził następujący pogląd:1. Art. 111 § 1 k.k.W.P. głosi: "Żołnierz, który w zamiarze zupełnego lub częściowego uchylenia się od służby wojskowej (...) powoduje u siebie (...) uszkodzenie ciała (...) - podlega karze więzienia". Z brzmienia tego przepisu wynika, że chodzi tu zarówno o bezpośredni zamiar popełnienia tego przestępstwa, jak i o zamiar ewentualny (por. art. 12 § 1 k.k.W.P.). Dla bytu przestępstwa z art. 111 § 1 k.k.W.P. wystarczy zatem, jeżeli sprawca przewiduje możliwość zupełnego lub chociażby częściowego uchylenia się od służby wojskowej przez spowodowanie u siebie uszkodzenia ciała i na to się godzi.W zaskarżonym wyroku Sąd I instancji przyjął - idąc za obroną oskarżonego - że jedyną pobudką postrzelenia się oskarżonego w stopę była "chęć zagłuszenia bólu moralnego przez ból fizyczny". Sąd wyłączył istnienie u oskarżonego zamiaru uchylenia się od służby wojskowej wywodząc, że oskarżonemu nie przyszło na myśl przez postrzelenie się uchylić się od służby wojskowej.2. Wyłączając w ten sposób istnienie u oskarżonego nie tylko zamiaru bezpośredniego częściowego uchylenia się od służby wojskowej, ale także zamiaru ewentualnego, Sąd I instancji nie wziął pod uwagę następujących argumentów przemawiających przeciwko tej tezie:a) Z dołączonej do akt sprawy korespondencji między oskarżonym a jego żoną i jego matką wynika, że oskarżony czynił za pośrednictwem wymienionych członków swojej rodziny starania o przedterminowe zwolnienie go ze służby wojskowej. Na przykład w liście z daty B. 13.VI.1965 r. (zatytułowanym "Kochani rodzice") oskarżony pisał m.in.: "U nas z kompanii zwolnili 7 (siedmiu) do cywila, w tym 3 z nich starało się o to. Mamusia mówiła, że też będzie się starała, ale gdy się w liście spytałem, to nie otrzymałem odpowiedzi". W liście pisanym ołówkiem (zatytułowanym "Kochana Mamo") a wysłanym z N (bez daty) znajduje się cały szereg aluzji dotyczących zarówno starań rodziny o udzielenie oskarżonemu urlopu, jak i "załatwienia" przez żonę oskarżonego za wszelką cenę spraw związanych ze służbą wojskową oskarżonego. Wreszcie w liście pisanym przez żonę oskarżonego znajduje się następujący fragment: "W twojej sprawie zaczynam chodzić. Nie wiem, czy cię tak szybko zwolnią po tej sprawie, bo byłam w WKR i powiedzieli mi, że po tej twojej sprawie będzie ciężko. Ale nie załamuję się i chodzę nadal się starać."Na tle tych przykładowo tylko cytowanych fragmentów listów oraz na tle wynikającej z listów oskarżonego do żony i matki bardzo silnej jego tęsknoty za domem i obawy o moralne prowadzenie się żony - nie można, jak się wydaje, przyjąć, że oskarżony był zadowolony ze służby wojskowej i że nie życzył sobie jak najrychlejszego uzyskania zwolnienia z tej służby.Idące w tym kierunku ustalenia Sądu I instancji zawarte w wyroku wydają się więc wątpliwe i nie oparte na wszechstronnym przeanalizowaniu treści załączonej do akt korespondencji. Korespondencję tę bowiem Sąd I instancji przeanalizował jedynie pod kątem widzenia trudnej sytuacji rodzinnej oskarżonego, a nie pod kątem .widzenia przedsiębranych przez oskarżonego - za pośrednictwem swojej rodziny - starań o przedterminowe zwolnienie z wojska. Ocena omawianych listów pod tym kątem widzenia mogłaby, jak się wydaje, doprowadzić Sąd I instancji do odmiennych wniosków co do chęci oskarżonego jak najszybszego uzyskania zwolnienia z wojska.b) Jak wynika z orzeczenia sądowo-psychiatrycznego oskarżony Wiesław M. nie cierpi na chorobę psychiczną ani na niedorozwój umysłowy, powodując zaś u siebie "uszkodzenie ciała w celu uchylenia się od służby wojskowej, miał zachowaną zdolność rozpoznania znaczenia czynu". Niewątpliwie biegli-psychiatrzy przekroczyli tutaj swoją kompetencję ustalając, że oskarżony spowodował u siebie "uszkodzenie ciała w celu uchylenia się od służby wojskowej", gdyż ustalenie takie może poczynić tylko sąd. Jednakże zachowanie przez oskarżonego - w momencie dania strzału - zdolności rozpoznania czynu nie ulega, w świetle tego orzeczenia, wątpliwości.Sąd I instancji nie rozważył, czy jest rzeczą możliwą, aby żołnierz o pełnej zdolności rozpoznania swego czynu mógł nie przewidzieć, że postrzelenie się w stopę musi spowodować - częściowe przynajmniej - uchylenie się jego w ten sposób od służby wojskowej. Trzeba tu jeszcze zważyć, ze oskarżony, jak to wynika z jego listów, był człowiekiem o dość wysokim stopniu rozwoju umysłowego. A skoro Sąd doszedłby do wniosku, że nieprzewidzenie tak zasadniczych dla żołnierza skutków samopostrzelenia się nie wchodzi w rachubę, to wówczas byłoby jasne, że oskarżony godził się na te skutki. Gdyby bowiem oskarżony, mimo że przewidział możność uchylenia się od służby wojskowej przynajmniej na czas leczenia się w szpitalu, nie godził się na powstanie tego skutku, to wówczas nie strzelałby do siebie w stopę.c) Należało też jeszcze wziąć pod uwagę zachowanie się oskarżonego po daniu do siebie umyślnie strzału w stopę. Oskarżony mianowicie twierdził początkowo, że jest to nieszczęśliwy wypadek, a nie samopostrzelenie się. Wydaje się, że to zachowanie się oskarżonego mogłoby również przemawiać za tym, iż oskarżony zdawał sobie sprawę z tego, co czyni, strzelając do siebie, i jakie to pociągnie za sobą skutki.Wobec nierozważenia przez Sąd I instancji wszystkich powyższych argumentów zaskarżony wyrok podlega uchyleniu.