V CSK 24/20

Sygn. akt V CSK 24/20 POSTANOWIENIE Dnia 5 sierpnia 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Katarzyna Tyczka-Rote w sprawie z powództwa Prokuratury Okręgowej w G. przeciwko M. N., P. P., K. P. i M. P. o ustalenie nieważności czynności prawnej, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 5 sierpnia 2020 r., skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]. z dnia 14 czerwca 2019 r., sygn. akt […], odmawia przyjęcia skargi kasaycyjnej do rozpoznania. 2 UZASADNIENIE Powód – Prokurator Okręgowy w G. wytoczył powództwo przeciwko pozwanym K. P., P. P. i M. P. o ustalenie, że nieważna jest w całości dokonana notarialnie przez pozwanych P. i M. P. czynność udzielenia pełnomocnictwa K. P., oraz przeciwko tym pozwanym, a ponadto także pozwanemu M. N. – powództwo o ustalenie nieważności umowy sprzedaży nieruchomości położonej w W. pomiędzy P. i M. P. reprezentowanymi przez pełnomocniczkę K. P. jako sprzedającymi a pozwanym M. N. jako kupującym. Sąd Okręgowy w G. powództwo to oddalił wyrokiem z dnia 1 marca 2017 r. Ustalił, że P. i M. P. byli właścicielami nieruchomości w W. W 2005 r. P. P. chciał dokończyć budowę domu i potrzebował środków na jego otynkowanie. Nie mógł skorzystać z kredytu bankowego, ponieważ był zadłużony w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Możliwość udzielenia pożyczki zapewniała B. sp. z o.o. w K. Zasadnicze negocjacje przeprowadzał z pozwanym M. N. W ich toku M. N. wyjaśnił warunki umowy i zabezpieczenia. Zwrot pożyczki miał zostać zabezpieczony hipoteką oraz pełnomocnictwem do sprzedaży nieruchomości. Jako pożyczkodawca występował B. sp. z o.o. w L. na Cyprze. M. N. pełnił rolę pośrednika z wynagrodzeniem 2% od wartości udzielonej pożyczki. Nieruchomość powodów była w tym czasie obciążona hipotekami na łączną kwotę 131 211,40 zł. W dniu 6 czerwca 2005 r. P. i M. P. zawarli umowę pożyczki kwoty 115 000 zł ze spółką B. Kwota miał zostać przekazana kredytobiorcy lub na konto bankowe. Oprocentowanie wynosiło 7% miesięcznie, termin spłaty pożyczki wyznaczono do 6 grudnia 2005 r. Uzgodniono spłatę 5 miesięcznych rat odsetkowych po 8 050 zł każda od 6 lipca 2005 r., a następnie jednej raty kapitałowej w wysokości 123050 zł w dniu 6 grudnia 2005 r. Zabezpieczenie pożyczki obejmowało hipotekę kaucyjną do kwoty 240 000 zł, weksel in blanco wystawiony przez pożyczkobiorcę. Pożyczkobiorcy ustanowili hipotekę, a ponadto udzielili pozwanej K. P. pełnomocnictwa do sprzedaży nieruchomości dowolnym osobom, w tym samemu pełnomocnikowi, za cenę nie niższą niż 140 000 zł. Powołując się na stosunek prawny łączący ich z pełnomocnikiem zrzekli się uprawnienia do odwołania pełnomocnictwa i postanowili, że pełnomocnictwo nie wygasa z chwilą śmierci 3 mocodawców i obowiązuje od dnia 4 grudnia 2005 r. Akty notarialne zostały odczytane podpisującym. W dniu 6 czerwca małżonkowie P. otrzymali 15 000 zł, z których zapłacili koszty notarialne (2 861,30 zł). P. P. podpisał potwierdzenie odbioru kwoty 15 000 zł, dowód wpłaty 76 200 zł na spłatę długu w ZUS-ie i Banku […] w W., dowód wpłaty pierwszej i drugiej raty odsetkowej (16.100 zł). Zaległości P. P. w ZUS-ie zostały spłacone kwotą 22 261,30 zł (całość zadłużenia wobec ZUS wynosiła 154 033 zł), a w Banku […] – kwotą 32 000 zł. Dzięki temu pozwany uzyskał możliwość wykreślenia hipoteki ustanowionej na rzecz tego Banku […] w kwocie 66 000 zł. Żadnych dalszych rat pozwani małżonkowie P. nie spłacili. W dniu 9 grudnia 2005 r. pozwana K. P. zawarła z pozwanym M. N., działając jako pełnomocnik pozwanych małżonków P., umowę sprzedaży nieruchomości za kwotę 140 000 zł. Małżonkowie negocjowali potem odkupienie nieruchomości z M. N. i podpisali z nim ugodę z ceną nieruchomości oznaczoną na 160 000 zł, ale do zakupu nie doszło. W dniu 15 maja 2008 r. pozwany M. N. sprzedał tę nieruchomość B. sp. z o.o. za 153 000 zł, ta z kolei w dniu 22 kwietnia 2009 r. przeniosła ją na rzecz kolejnego nabywcy w zamian za zwolnienie z długu. Małżonkowie P. wystąpili przeciwko pożyczkodawcy z powództwem o ustalenie nieważności umowy pożyczki. Postępowanie to zostało umorzone na podstawie art. 182 § 1 k.p.c. następnie wytoczyli powództwo przeciwko pozwanym K. P. i M. N. o ustalenie nieważności umowy sprzedaży nieruchomości. Powództwo to zostało oddalone, podobnie jak ich apelacja. Sąd Okręgowy nie dopatrzył się w ustalonych faktach podstawy do uwzględnienia powództwa. Zwrócił uwagę, że kredytobiorcy byli świadomi i akceptowali warunki umowy, w tym wysokość oprocentowania i rodzaj zabezpieczeń spłaty. Umowę zawarli, ponieważ P. P. liczył, że pożyczką spłaci zadłużenie w ZUS i Banku […], uzyska kredyt w banku P. i z niego spłaci zaciągniętą pożyczkę i jeszcze będzie miał środki na otynkowanie domu. Sąd stwierdził, że skoro pozwany kredytobiorca nie czuł się pokrzywdzony warunkami umowy, trudno przyjąć, że umowa ta była niezgodna z zasadami współżycia społecznego, godziła w naturę stosunku prawnego bądź w dobre obyczaje. Małżonkowie nie byli zmuszeni do zaciągnięcia tej pożyczki. Wprawdzie Sąd dostrzegł, że działanie małżonków P. było nieracjonalne, jednak ocenił, że brak 4 racjonalności pożyczkobiorcy nie obciąża pożyczkodawcy. P. P. nie kwestionował procedury wypłaty pożyczki, uznał ja nawet za „wygodną”. Dopiero później stwierdził, że przyczyną kłopotów było to, iż nie otrzymał pożyczki w gotówce. Jednak małżonkowie nie domagali się nawet później dalszych środków od pożyczkodawcy, nie zapobiegli możliwości sprzedaży ich nieruchomości, chociaż wyznaczenie początku umocowania pełnomocnika na 4 grudnia 2005 r. pozostawiało im dużo czasu na przeciwdziałanie. Wreszcie nie kwestionowali samej sprzedaży, tylko chcieli później odkupić nieruchomość. Podnoszone przez prokuratora okoliczności dotyczące wysokości odsetek z umowy pożyczki Sąd uznał za nieistotne przy ocenie ważności umowy sprzedaży, zwłaszcza że w tym czasie nie było określonych odsetek maksymalnych. Zwrócił też uwagę, że lichwiarski odsetki nie podważyłyby ważności umowy pożyczki, lecz jedynie postanowienia tej umowy o odsetkach. Sąd za skuteczne uznał także pełnomocnictwo udzielone K. P. Jego uzasadnieniem był stosunek prawny umowy pożyczki, pełnomocnictwo to bowiem pełniło funkcję zabezpieczenia pożyczki i było pełnomocnictwem fiducjarnym. Miało zabezpieczać interesy obydwu stron. Pełnomocnictwo sporządzono w odpowiedniej formie i było ono dopuszczalną formą zabezpieczenia pożyczki. Sąd Apelacyjny w […]. wyrokiem z dnia 14 czerwca 2019 r. oddalił apelację powoda od wyroku Sądu Okręgowego. Uznał za prawidłowe ustalenia faktyczne i wywiedzione na ich podstawie wnioski prawne. Zwrócił uwagę na wywiązanie się pożyczkodawcy z jego obowiązków, także w zakresie sprzedaży nieruchomości, i pewne korzyści, które pozwani małżonkowie P. odnieśli z pożyczki, zmniejszając swoje zadłużenie. Wskazał też na poważne obciążenie hipoteczne nieruchomości, które miało wpływ na jej wartość rynkową. Ostatecznie nie stwierdził więc naruszenia art. 58 § 1 lub 2 k.c., ani naruszenia art. 101 k.c. prowadzących do nieważności czy to pełnomocnictwa, czy to zawartej przy udziale pełnomocnika umowy sprzedaży. Powód wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego, zaskarżając go w całości. Zarzucił w niej naruszenie art. 382 k.p.c.; art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., a ponadto art. 58 § 1 w zw. z art. 101 § 1 i 2 k.c. i art. 58 § 3 k.c., jak też 5 art. 58 § 2 k.c. We wnioskach domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył co następuje: Skarga kasacyjna ukształtowana została w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako środek odwoławczy o szczególnym charakterze, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa i jednolitości wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń nie satysfakcjonujących stron. Realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowionego w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej selekcji spraw przedstawionych mu ze skargami kasacyjnymi. Zakres przeprowadzanego badania jest ograniczony do kontroli, czy w sprawie występują przewidziane w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c. okoliczności uzasadniających przyjęcie skargi do rozpoznania. Skarżący uzasadnił potrzebę rozpoznania jego skargi przesłanką przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., to znaczy oczywistą zasadnością tej skargi, spowodowaną zasadniczą wadliwością zapadłego orzeczenia, dostrzegalną przy wykorzystaniu elementarnej wiedzy z zakresu problematyki nieważności czynności prawnych, w tym naruszenia prawa i zasad współżycia społecznego (art. 58 § 1 i 2 k.c.), dopuszczalności zastrzeżenia nieodwołalności pełnomocnictwa i jego niegaśnięcia na wypadek śmierci (art. 101 § 1 i 2 k.c.), dopuszczalności udzielenia pełnomocnictwa na zabezpieczenie roszczenia oraz reguł przeprowadzenia prawidłowej kontroli apelacyjnej wyroku (art. 382 k.p.c.) i prawidłowego uzasadnienia orzeczenia (art. 328 § 2 k.p.c.) i to bez pogłębionej weryfikacji zastosowanego przez Sąd drugiej instancji prawa. Oczywista zasadność skargi kasacyjnej, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., zachodzi tylko wtedy, gdy dla przeciętnego prawnika z samej treści skargi - bez pogłębionej analizy i jurydycznych dociekań - w sposób jednoznaczny wynika, że wskazane w niej podstawy zasługują na uwzględnienie. Skarżący powinien unaocznić kwalifikowany charakterem naruszenia przepisów prawa, jakich dopuścił 6 się sąd. Powinien też wykazać, że zaskarżone orzeczenie jest – z powodu zarzucanych i nie budzących wątpliwości uchybień - jaskrawo nieprawidłowe (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 2015 r., IV CSK 17/15, LEX nr 1770910). Wskazywane przez skarżącego okoliczności nie przekonują o oczywistej zasadności stawianych zarzutów. Argumentacja skarżącego opiera się na używaniu określeń o silnym zabarwieniu pejoratywnym do określenia wad kwestionowanych w sprawie czynności, jednak ten sposób negacji rozstrzygnięcia ma bardziej publicystyczny niż prawny wymiar. Uzasadnienie wystąpienia wskazanej przesłanki nie może jednak opierać się jedynie na ocennych określeniach, lecz wymaga konkretnego wywodu z silnymi argumentami prawnymi, podważającymi motywy, którymi kierował się Sąd Apelacyjny. Tych elementów w motywach wniosku zabrakło, co spowodowało, że podniesione argumenty nie przekonują o oczywistej zasadności zarzutów skargi ani o jednoznacznej wadliwości wydanego wyroku. Okoliczności sprawy nie wskazywały też, aby zachodziły inne przesłanki przedsądu przewidziane w art. 3989 § 1 k.p.c. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia tej skargi do rozpatrzenia (art. 3989 § 2 k.p.c.). aj