V CSK 276/18

Sygn. akt V CSK 276/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 września 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marta Romańska (przewodniczący) SSN Wojciech Katner SSN Karol Weitz (sprawozdawca) w sprawie z powództwa A. T. przeciwko M. R. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 12 września 2019 r., skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 26 maja 2017 r., sygn. akt IV Ca (…), uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. 2 UZASADNIENIE Powód A. T. wniósł o zasądzenie od pozwanego M. R. kwoty 73 000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty tytułem odszkodowania za szkodą spowodowaną wadliwym wykonywaniem obowiązków pełnomocnika z urzędu w sprawie, która toczyła się przed Sądem Rejonowym w B., sygn. akt I C (…), i Sądem Okręgowym w K. , sygn. akt IV Ca (…), z powództwa powoda przeciwko K. G. o zadośćuczynienie. Wyrokiem z dnia 5 grudnia 2016 r. Sąd Rejonowy w B. oddalił powództwo. Sąd ustalił, że w sprawie o sygn. akt I C (…) i IV Ca (…) powód dochodził od K. G. odszkodowania w wysokości 74 000 zł. W sprawie tej ustanowiono dla niego pełnomocnika z urzędu w osobie pozwanego, tj. M. R.. Wyrokiem z dnia 1 marca 2012 r. Sąd Rejonowy w B. zasądził na rzecz A. T. od K. G. kwotę 1 000 zł. Na skutek apelacji powoda Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 19 czerwca 2012 r. zasądził na jego rzecz dodatkowo 2 000 zł. Pozew w sprawie o sygn. akt I C (…) i IV Ca (…) powód sporządził osobiście. Na pierwszym terminie rozprawy pełnomocnik powoda M. R. poinformował sąd o niemożności nawiązania kontaktu z powodem. Skierował do niego pismo w dniu 16 czerwca 2011 r. z prośbą o pilny kontakt, które pozostało bez odpowiedzi, o czym informował sąd na rozprawie w dniu 29 września 2011 r. Wtedy Sąd Rejonowy w B. wezwał powoda na następny termin wyznaczony na dzień 8 grudnia 2011 r., informując go o tym bezpośrednio. Powód otrzymał wezwanie w dniu 5 października 2011 r. Przed rozprawą w dniu 8 grudnia 2011 r. powód spotkał się pierwszy raz z M. R. jako swoim pełnomocnikiem. Na rozprawie - po uzgodnieniu z pełnomocnikiem - powód zmienił powództwo w ten sposób, że wystąpił z roszczeniem o zadośćuczynienie. W ocenie Sądu Rejonowego odpowiedzialność pozwanego należy oceniać w świetle reguł odpowiedzialności kontraktowej (art. 471 k.c.). Sąd stwierdził, że powód nie wykazał, aby pozwany dopuścił się uchybień wymaganiom starannego działania przy prowadzeniu sprawy. Podkreślił, że pozwany, 3 jako profesjonalny pełnomocnik powoda, był obecny na każdej rozprawie, w której występował w imieniu powoda. Sąd Rejonowy stwierdził także, że w świetle art. 4421 § 1 k.c. uzasadniony był podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia roszczenia powoda. Pełną wiedzę o szkodzie i osobie zobowiązanego do jej naprawienia powód miał w dniu wydania w sprawie o zadośćuczynienie przeciwko K. G. wyroku przez Sąd Okręgowy w K.. O treści tego wyroku pełnomocnik poinformował go w dniu 19 czerwca 2012 r. Skoro powództwo zostało wniesione w dniu 30 lipca 2015 r., to nastąpiło to po upływie trzyletniego terminu przedawnienia. Apelację od wyroku z dnia 5 grudnia 2016 r. wniósł powód. Wyrokiem z dnia 26 maja 2017 r. Sąd Okręgowy w K. oddalił apelację. Sąd Okręgowy stwierdził, że wyrok z dnia 5 grudnia 2016 r. miał niekompletne, sprzeczne wewnętrznie i w istocie błędne uzasadnienie, co sprawiło, że uzasadnione były w części zarzuty apelacyjne, jednak w ostatecznym rozrachunku wyrok ten odpowiadał prawu. Sąd Okręgowy ustalił dodatkowo, że pozwany, jako pełnomocnik powoda w sprawie o sygn. akt I C (…) i IV Ca (…) nie zgłosił wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego lekarza odpowiedniej specjalności na okoliczność postaci i rozmiarów uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia powoda, stopnia dolegliwości bólowych, procesu leczenia oraz długotrwałych lub trwałych ujemnych następstw zdrowotnych u powoda spowodowanych czynem przestępnym K. G. i nie przedłożył do akt sprawy dokumentacji dotyczącej leczenia powoda w oryginale lub w odpisach poświadczonych za zgodność z oryginałem, jak i nie wnioskował o udzielenie mu przez sąd dodatkowego terminu do dokonania tej czynności. Z uzasadnienia wyroków wydanych w sprawie o sygn. akt I C (…) i IV Ca (…) wynika, że przyczyną nieuwzględnienia (ponad kwotę 3000 zł) roszczenia powoda o zadośćuczynienie były - obciążające M. R. - zaniechania w sferze aktywności dowodowej, choć nie przesądza to o wyniku procesu w tej sprawie w razie, gdyby zaniechania te nie nastąpiły. Trafny był wobec tego zarzut apelacyjny powoda, że Sąd Rejonowy błędnie uznał, iż powód nie wykazał braku staranności działania pozwanego w sprawie o sygn. akt I C (…) i IV Ca (…). 4 Sąd Okręgowy przyjął, że odpowiedzialność pozwanego z tytułu nienależytego wykonywania przez niego obowiązków pełnomocnika w sprawie o sygn. akt I C (…) i IV Ca (…) należy oceniać według reguł odpowiedzialność deliktowej, a nie kontraktowej, ponieważ pozwany działał w charakterze pełnomocnika z urzędu. Ustaliwszy, że powód dowiedział się o wyroku sądu drugiej instancji w sprawie o sygn. akt I C (…) i IV Ca (…) w dniu 30 lipca 2012 r., Sąd Okręgowy przyjął, że - wobec wytoczenia powództwa w dniu 30 lipca 2015 r. - ocena Sądu Rejonowego w kwestii upływu terminu przedawnienia określonego w art. 4421 § 1 k.c. była błędna. Termin ten przed wytoczeniem powództwa jeszcze nie upłynął. Mimo zasadności zarzutów apelacyjnych Sąd Okręgowy stwierdził jednak, że zachodzą podstawy do podtrzymania stanowiska o oddaleniu powództwa przyjętego przez Sąd Rejonowy. Dla przypisania pozwanemu odpowiedzialności odszkodowawczej z deliktu konieczne było dowiedzenie przez powoda nie tylko bezprawnego, zawinionego (choćby przez niedbalstwo) zachowania pozwanego, ale także samego faktu oraz wysokości szkody, a także związku przyczynowego między oboma elementami. Szkodą powoda, która mogłaby być rekompensowana w niniejszej sprawie, nie było samo przegranie procesu w sprawie o sygn. akt I C (…) i IV Ca (…), lecz utracona przez nieudowodnienie roszczenia w znacznej części korzyść, którą powód uzyskałby, gdyby pełnomocnik z urzędu należycie wykonywał pomoc prawną. Koniecznym warunkiem uwzględnienia powództwa było dowiedzenie przez powoda (art. 6 k.c.), że przy należytym wykonywaniu przez pozwanego obowiązków pełnomocnika świadczącego pomoc prawną z urzędu powód uzyskałby orzeczenie zasądzające na jego rzecz zadośćuczynienie w kwocie wyższej niż faktycznie mu zasądzona. Bez dowiedzenia tej okoliczności nie tylko nie można stwierdzić, jaka była wysokość szkody doznanej przez powoda, ale w ogóle nie ma podstaw do ustalenia, że powód poniósł jakąkolwiek szkodę. Fakt powstania szkody i jej wysokość były w sprawie sporne. Dla dowiedzenia podstaw swojego roszczenia powód musiałby wykazać, jaka 5 byłaby treść orzeczenia w sprawie o zadośćuczynienie, gdyby pełnomocnik powoda w tej sprawie podjął wszystkie czynności konieczne i celowe dla dochodzenia roszczenia. Z uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 19 czerwca 2012 r., sygn. akt IV Ca (…), wynika, że dodatkowa kwota 2 000 zł została zasądzona na rzecz powoda z uwzględnieniem rozmiaru krzywdy wynikającej z wyroku zapadłego w postępowaniu karnym przeciwko K. G.. W sentencji tego wyroku ustalono, że czyn przestępny sprawcy spowodował u powoda „obrażenia w postaci stłuczenia głowy, naciągnięcia mięśni karku oraz zaburzenia słuchu lewego ucha, co naruszyło prawidłowe funkcjonowanie narządu ciała i spowodowało rozstrój zdrowia na okres przekraczający 7 dni”. W ocenie Sądu Okręgowego bez przeprowadzenia w obecnym procesie o odszkodowanie dowodu z opinii biegłego lekarza takiego, który należało wcześniej przeprowadzić w sprawie o zadośćuczynienie, tj. biegłego lekarza odpowiedniej specjalności, na okoliczność postaci i rozmiarów uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia powoda, a przede wszystkim – stopnia dolegliwości bólowych, parametrów dotyczących procesu leczenia oraz długotrwałych lub trwałych ujemnych następstw zdrowotnych u powoda spowodowanych czynem przestępnym sprawcy, twierdzenie powoda o poniesieniu szkody na skutek deliktu, którego dopuścił się pozwany, jest zupełnie gołosłowne. Nie zostało ono wykazane, a jako okoliczność sporna między stronami wymagało dowodu. Spowodowało to, że Sąd Okręgowy oddalił apelację. Skargę kasacyjną od wyroku z dnia 26 maja 2017 r. złożył powód. Zarzucił naruszenie art. 233 § 1 i art. 232 k.p.c. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w K.. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzucając naruszenie art. 233 k.p.c. powód zmierzał do wykazania, że Sąd drugiej instancji popełnił błąd w ocenie materiału dowodowego skutkujący uznaniem, iż powód nie wykazał wysokości dochodzonego roszczenia. Naruszenie art. 232 k.p.c. w ocenie powoda polegało z kolei na tym, że Sąd drugiej instancji nie 6 dopuścił dowodu z opinii biegłego sądowego lekarza specjalisty z zakresu neurologii, chociaż uznał, iż dowód ten jest niezbędny dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i oceny wysokości roszczenia i stwierdził, że roszczenie powoda jest usprawiedliwione co do zasady. Zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Zarzut naruszenia art. 233 k.p.c. (błędnie określony przez skarżącego jako zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego), stosowanego odpowiednio w drugiej instancji w związku z art. 391 § 1 k.p.c., jest zarzutem dotyczącym oceny dowodów, zarzut taki nie może w związku z tym być podstawą skargi kasacyjnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2018 r., I CSK 361/17, nie publ., i powołaną w nim judykaturę; zob. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2019 r., IV CSK 539/17, nie publ.). Gdy chodzi o zarzut naruszenia art. 232 k.p.c. - stosowanego w drugiej instancji odpowiednio w związku z art. 391 § 1 k.p.c. - to w judykaturze Sądu Najwyższego reprezentowany jest pogląd, iż w sytuacji, w której zachodzi potrzeba dysponowania przez sąd wiadomościami specjalnymi, sąd dopuszcza się naruszenia art. 232 zdanie drugie k.p.c., jeżeli z urzędu nie przeprowadza dowodu z opinii biegłego, który jest niezbędny dla właściwej oceny zasadności powództwa i dotyczy to także sytuacji, w której stronę reprezentuje fachowy pełnomocnik procesowy (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 1999 r., I CKN 223/98, nie publ., z dnia 11 grudnia 2014 r., IV CA 1/14, OSNC 2015 r., nr 12, poz. 149, z dnia 19 stycznia 2017 r., II CSK 195/16, nie publ., z dnia 13 kwietnia 2018 r., I CSK 470/17, nie publ., i z dnia 15 lutego 2019 r., II CSK 723/17, nie publ.). Odniesienie tego poglądu do okoliczności sprawy przesądza, że zarzut, iż Sąd drugiej instancji nie dopuścił dowodu z opinii biegłego z urzędu, chociaż uznał, że dowód taki był konieczny do oceny, czy powód podniósł szkodę i, ewentualnie, w jakiej wysokości, trzeba uznać za trafny. Wskazuje na to dodatkowo okoliczność, że Sąd drugiej instancji w żaden sposób - uznając konieczność przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego - nie uzasadnił, dlaczego 7 nie skorzystał z uprawnienia, które przewiduje art. 232 zdanie drugie k.p.c. Powoduje to, że skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu. Z tych względów, na podstawie art. 39815 § 1 oraz art. 108 § 2 w związku z art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. jw