V CSK 385/19

Sygn. akt V CSK 385/19 POSTANOWIENIE Dnia 30 grudnia 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Monika Koba w sprawie z powództwa Syndyka masy upadłości B. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w J. przeciwko D. K. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 30 grudnia 2019 r., na skutek skargi kasacyjnej pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 18 grudnia 2018 r., sygn. akt I AGa (…), 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2) zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 18 grudnia 2018 r. Sąd Apelacyjny w (…) oddalił apelację pozwanej D. K. od wyroku Sądu Okręgowego w L. z dnia 13 listopada 2017 r. zasądzającego na rzecz powoda Syndyka Masy Upadłości B. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w J. kwotę 268.765, 69 zł tytułem wynagrodzenia za wykonane roboty budowlane w obiekcie pozwanej. Sąd Apelacyjny zaaprobował stanowisko Sądu pierwszej instancji oparte na ocenie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, że doszło do odbioru robót budowlanych objętych sporem. Uznał ponadto, że pozwana nie zgłosiła skutecznie zarzutu potrącenia kwoty 235.462,96 zł syndykowi, pełnomocnik syndyka nie był bowiem umocowany 2 do przyjmowania materialnoprawnych oświadczeń woli, a wierzytelność objęta zarzutem nie została zgłoszona w postępowaniu upadłościowym. Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez pozwaną. Wnosząc o jej przyjęcie do rozpoznania wskazała, że w sprawie występuje potrzeba wykładni przepisów prawnych tj. art. 217 § 1 i § 2 k.p.c., wywołującego rozbieżności w orzecznictwie sądów, w zakresie wymagań, jakie winien spełnić procesowy zarzut potrącenia oraz art. 647 k.c. wywołującego rozbieżności w orzecznictwie sądów, w zakresie zagadnienia charakteru czynności, jaką jest odbiór robót budowlanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącej, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez 3 skarżących rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych. Nie istnieje przy tym potrzeba wykładni przepisów prawa, jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2015 r., I PK 4/15, nie publ., z dnia 23 kwietnia 2015 r., I CSK 691/14, nie publ., z dnia 17 marca 2015 r., I PK 4/15, nie publ., i z dnia 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, nie publ.). Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania nie spełnia tych wymagań. Wykładnia przepisów prawa na które wskazuje skarżąca nie pozostaje w związku ze sposobem rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd drugiej instancji (którego uchybienia mogą być zwalczane w skardze kasacyjnej) oraz z materią (aktualnie już nie obowiązującego art. 217 § 1 i 2 k.p.c.) poświęconego zasadzie koncentracji materiału procesowego i prekluzji procesowej, a nie wymogom zgłoszenia zarzutu potrącenia. Sąd Apelacyjny nie twierdził, że pozwana nie zgłosiła zarzutu potrącenia w postępowaniu apelacyjnym lecz uznał, że nie uczyniła tego skutecznie z uwagi na zakres umocowania pełnomocnika syndyka i nie zgłoszenie wierzytelności objętej zarzutem potrącenia w postępowaniu upadłościowym. Zagadnień tych skarżąca nie objęła wnioskiem o przyjęcie skargi do rozpoznania. Ponadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że oświadczenie o potrąceniu dla swojej ważności nie wymaga określonej formy, nie stosuje się do nich wymagań przewidzianych dla pozwu w art. 187 § 1 k.p.c., może być złożone w postaci pisma procesowego, z tym że pismo to musi pochodzić od uprawnionej strony i wyrażać wolę ukształtowania stosunków prawnych w sposób przewidziany w art. 498 § 2 k.c. Pogląd o możliwości kwalifikowania pism procesowych jako określonych oświadczeń woli jest powszechnie akceptowany zarówno w orzecznictwie jak i piśmiennictwie, przy czym ze względu na treść art. 60 k.c., oświadczenia te nie wymagają formy szczególnej wystarczające jest, że w dostatecznym stopniu ujawniają treść i wolę dokonania potrącenia ze wskazaniem swojej wierzytelności i okoliczności faktycznych, które jej dotyczą 4 (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z 11 września 1997 r., III CZP 39/97, OSNC 1997, nr 12, poz. 191 oraz wyroki Sądu Najwyższego, z dnia 13 października 2006 r., III CSK 256/06, OSNC 2007, nr 7-8, poz. 116, z dnia 8 grudnia 2011 r., IV CSK 488/11, nie publ., z dnia 21 czerwca 2012 r., III CSK 317/11, nie publ., z 4 lutego 2004 r., I CK 181/03, nie publ., i z dnia 14 lutego 2013 r., II CSK 292/12, nie publ.). W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono także, że dopuszczalne jest zgłoszenie zarzutu potrącenia przez wierzyciela upadłego w procesie wytoczonym przeciwko niemu przez syndyka masy upadłości w sytuacji, gdy przedstawiona do potrącenia wierzytelność została zgłoszona w postępowaniu upadłościowym wraz z zarzutem potrącenia z wierzytelnością aktualnie dochodzoną przez syndyka (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2007 r., III CZP 125/06, OSNC 2007 nr 11, poz. 162 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 29 kwietnia 2005 r., III PK 1/05, OSNP 2005 nr 23, poz. 371, z dnia 7 kwietnia 2017 r., V CSK 519/16, nie publ.). Nie zachodzą również istotne rozbieżności w judykaturze dotyczące obowiązku odbioru obiektu stanowiącego rodzaj prac budowlanych wykonawcy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przeważa pogląd, że czynność odbioru – oprócz elementu faktycznego – składa się z elementu wolicjonalnego obejmującego oświadczenie inwestora (składane w sposób wyraźny lub dorozumiany), że obiekt został wykonany zgodnie z umową. Forma czynności odbioru obiektu jest dowolna (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2006 r., I CSK 276/06, nie publ. i z dnia 15 marca 2012 r., I CSK 287/11, OSNC 2012, nr 11, poz. 131). Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania wskazuje, że w tym zakresie skarżąca zmierza w istocie do zakwestionowania przeprowadzonej przez Sądy meriti oceny dowodów zgodnie z którą doszło do skutecznego odbioru robót budowlanych. Są to kwestie usuwające się spod kontroli Sądu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym (art. 3983 § 3 i 39813 § 2 k.p.c.). Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu. 5 O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 3, art. 99 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 398²¹ k.p.c. i § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2018, poz. 265). aj