V CSK 403/16

Sygn. akt V CSK 403/16 POSTANOWIENIE Dnia 27 grudnia 2016 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Monika Koba w sprawie z powództwa E. S. F. przeciwko M. S. o ochronę dóbr osobistych, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 27 grudnia 2016 r., na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 29 stycznia 2016 r., sygn. akt I ACa (…), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. 2 UZASADNIENIE Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca oparła na przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, iż wskazanie przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Zagadnienie ma cechować się istotnością, czyli być doniosłe z uwagi na rangę zawierającego się w nim problemu prawnego oraz jego znaczenie wykraczające poza potrzeby rozstrzygnięcia sprawy, w której wniesiono skargę. Nie może mieć charakteru kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia. (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151). Nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne, jeżeli Sąd Najwyższy w danej kwestii wyraził swój pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, 3 a nie zachodzą okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 2015 r., I CSK 976/14, niepubl.). Zdaniem skarżącej w niniejszej sprawie występują istotne zagadnienia prawne sprowadzające się do pytań: 1) czy uprawnienie wnuków fundatora grobu do pochowania w tym grobie ich ojca - zięcia fundatora grobu, przy braku zgody na pochówek jednego z dzieci fundatora grobu, wyprzedza uprawnienie niewyrażającego zgody na pochówek dziecka fundatora grobu do pochowania go w tym grobie w przyszłości, w sytuacji, gdy w dacie pochówku zięcia fundatora grobu, są już pochowani w tym grobie fundator grobu (ojciec) i matka tego dziecka, przy założeniu, że brak jest już miejsc do pochowania kolejnych osób w tym grobie? 2) czy w sprawie o ochronę dóbr osobistych (kult pamięci po zmarłym i prawo do bycia pochowanym w grobie obok swoich zmarłych rodziców): a) sąd może orzec o niezasadności roszczenia o nakazanie ekshumacji i ponownego pochowania zmarłego, bez ustalenia kręgu wszystkich osób uprawnionych do decydowania o prawie do grobu w dacie pochówku i odebraniu od nich oświadczenia o wyrażeniu zgody na ekshumację? b) sąd może ustalać treść ewentualnego, hipotetycznego i niezapadłego orzeczenia, które mogłoby zapaść w sprawie o wyrażenie zgody na pochówek przy sprzeciwie innych uprawnionych osób, w sytuacji, gdy pozwani zaniechali wystąpienia z takim roszczeniem wobec uprawnionych, dokonując pochówku bez ich zgody i wiedzy? c) sąd może uznać, że pochówek nie jest bezprawny, w sytuacji, gdy ustali bezprawność zaniechania uzyskania zgody od uprawnionych do dysponowania grobem? d) powód nadużywa prawa podmiotowego (art. 5 k.c.), uchybiając zasadom godziwego zachowania i zasadzie nie zakłócania spokoju zmarłym, w sytuacji, gdy jako osoba współuprawniona do decydowania o grobie podejmuje działania mające na celu odwrócenie skutków pochówku dokonanego bez jego wiedzy i woli, przy braku miejsc do pochowania kolejnych osób w tym grobie? Zagadnienia prawne sformułowane przez skarżącą nie spełniają wyżej sprecyzowanych w judykaturze Sądu Najwyższego wymagań. Skarżąca nie przytoczyła ani nie uzasadniła takich argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, nie skonkretyzowała przepisów, z którymi związała zaprezentowane problemy prawne. W zasadzie ograniczyła się do sformułowania 4 szeregu pytań, nie przeprowadzając żadnego pogłębionego wywodu prawnego dla wykazania, że jej wątpliwości stanowią istotne zagadnienie prawne wymagające zaangażowania Sądu Najwyższego. We wniosku brak jest odniesienia do orzecznictwa Sądu Najwyższego i poglądów doktryny w kwestiach objętych zagadnieniem prawnym i sygnalizowanymi wątpliwościami interpretacyjnymi. Argumentacja skarżącej jest jednostronna i ogranicza się do przedstawienia własnego poglądu prawnego w opozycji do stanowiska Sądu drugiej instancji. Ponadto wskazane przez skarżącą zagadnienia prawne, nie mają charakteru abstrakcyjnego, syntetycznego i uniwersalnego, lecz są osadzone w okolicznościach konkretnej sprawy i są pytaniami w tej właśnie sprawie, częściowo sformułowanymi niezgodnie z podstawą faktyczną zaskarżonego orzeczenia, którą Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym jest związany. Wbrew stanowisku skarżącej zagadnienia te nie są zagadnieniami nowymi, dotychczas w orzecznictwie nie rozstrzygniętymi i stąd wymagającymi analizy prawnej i wyjaśnienia w interesie publicznym. W orzecznictwie Sądu Najwyższego jest utrwalony pogląd, iż prawo do pochowania zwłok osoby zmarłej wraz z prawem do ekshumacji oraz prawo do kultywowania pamięci o niej stanowi dobro osobiste zwane prawem do grobu, chronione przepisami art. 23 i 24 k.c., a uprawnienia te mogą przysługiwać więcej niż jednej osobie (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 1994 r., III CZP 155/94, OSNC 1995, nr 3, poz. 52 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 1980 r., II CR 88/80, niepubl., z dnia 14 października 2011 r., III CSK 340/10, niepubl. i z dnia 10 grudnia 2015 r., V CSK 201/15, niepubl.) W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono również, iż żądanie ekshumacji, jako środka usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych nie jest z samej zasady wyłączone. Natomiast żądanie takie z uwagi na jego szczególny charakter, może być uwzględnione wyjątkowo, gdy przemawiają za tym poważne względy ochrony dóbr osobistych. Jest to dopuszczalne, mimo, że odmowa udzielenia ochrony stanowi w przypadku stwierdzenia bezprawności, usankcjonowanie naruszenia chronionego prawem dobra osobistego. Takie konsekwencje rozstrzygnięcia są możliwe do zaakceptowania, jeżeli strona czyni użytek ze swojego prawa, niedający się pogodzić z zasadami współżycia społecznego. Z tej też przyczyny uwzględnienie żądania dokonania ekshumacji 5 wymaga, szczególnie wnikliwej i rozważnej oceny oraz wykazania wyjątkowych okoliczności i postawienie dochodzącemu takiego roszczenia wymagań wyższych niż przeciętne (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 1998 r., I CKN 729/00, niepubl., z dnia 29 stycznia 2003 r., I CKN 1453/00, Biul. SN 2003/8/6, z dnia 10 grudnia 2015 r., V CSK 201/15, niepubl., z dnia 17 lutego 2016 r., III CSK 84/15, niepubl.) Sąd Najwyższy prezentuje również konsekwentnie pogląd, iż zasady współżycia społecznego w rozumieniu art. 5 k.c. są pojęciem pozostającym w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności danej sprawy i w takim całościowym ujęciu wyznaczają podstawy, granice i kierunki jej rozstrzygnięcia. Dlatego dla zastosowania art. 5 k.c. konieczna jest ocena całokształtu szczególnych okoliczności danego wypadku w ścisłym powiązaniu nadużycia prawa z konkretnym stanem faktycznym (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 1994 r., II CRN 127/94, niepubl. i z dnia 2 października 2015 r., II CSK 757/14, niepubl.). Bogactwo stanów faktycznych, implikujące niuansowanie oceny prawnej w zakresie możliwości kwalifikowania postępowania zgłaszającego żądanie ekshumacji, jako nadużycia prawa podmiotowego, w tego rodzaju sprawach przez sądy powszechne, nie stanowi problemu prawnego powstałego na tle konkretnych przepisów prawa, których rozstrzygnięcie niezbędne dla sprawy, stwarza realne i poważne trudności, przekraczające poziom występujący zwykle w przypadku każdego procesu decyzyjnego sądu orzekającego w konkretnej sprawie. W konsekwencji stosowanie klauzuli generalnej z art. 5 k.c. pozostaje domeną sądów meriti, a Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym, mógłby zakwestionować oceny tych sądów, gdyby były rażąco błędne i krzywdzące. Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu. aj 6