V CSK 412/20

Sygn. akt V CSK 412/20 POSTANOWIENIE Dnia 29 stycznia 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jacek Grela w sprawie z powództwa T. F. i A. F. przeciwko Spółce R. S.A. w B. o naprawienie szkody, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 29 stycznia 2021 r., na skutek skargi kasacyjnej powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I ACa (…), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Wyrokiem z 30 października 2019 r. Sąd Okręgowy w K. zasądził od pozwanej Spółki R. Spółki Akcyjnej w B. na rzecz powodów A. F. i T. F. kwotę 587 392,40 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 6 stycznia 2018 r., umorzył postępowanie w stosunku do tej pozwanej w części obejmującej żądanie zapłaty kwoty 609 863,09 zł z odsetkami, w całości umorzył postępowanie w stosunku do pozwanej P. Spółki Akcyjnej w K., oddalił powództwo w pozostałym zakresie. Wyrokiem z 29 kwietnia 2020 r. Sąd Apelacyjny w (…) oddalił apelację powodów. W skardze kasacyjnej powodowie, jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania, wskazali na przesłanki przedsądu przewidziane w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. 2 Zdaniem skarżących, w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, sprowadzające się do odpowiedzi na pytanie: od jakiej daty należy naliczać i zasądzać odsetki za opóźnienie w przypadku roszczeń o odszkodowanie za szkodę wyrządzoną ruchem zakładu górniczego, w przypadku gdy wysokość odszkodowania jest ustalana na podstawie opinii biegłego w toku procesu. W ocenie powodów, w sprawie zachodzi potrzeba wykładni przepisów prawa materialnego, a to art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 363 § 2 k.c. oraz w zw. z art. 455 k.c., wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, co do daty początkowej, od której należne są odsetki za opóźnienie w przypadku roszczeń o odszkodowania, zasądzanych wyrokiem przez sąd. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W judykaturze już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18, niepubl.). Wskazano tam m.in., że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony - co należy podkreślić - wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c., nie zaś merytorycznej oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie objęte podstawami kasacyjnymi, doniosłe z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy i nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego wyjaśnienie 3 może się przyczynić do rozwoju prawa. Powołanie się przez skarżącego na takie zagadnienie wymaga jego sformułowania oraz uzasadnienia występowania w sprawie (por. niepublikowane postanowienia Sądu Najwyższego: z 28 listopada 2003 r., II CK 324/03, z 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05, z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z 22 listopada 2007 r., I CSK 326/07, z 26 września 2005 r., II PK 98/05, z 10 maja 2019 r., I CSK 627/18). Powołanie się na przesłankę przedsądu przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości, określenia zakresu koniecznej wykładni, wykazania, że wątpliwości interpretacyjne mają poważny charakter i wymagają zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy, a jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (por. m.in. niepublikowane postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r. II CZ 102/02, z 28 marca 2007 r. II CSK 84/07, z 11 stycznia 2008 r. I UK 283/07 i z 8 lipca 2008 r. I CSK 111/08). Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że powyższe przesłanki nie zostały wykazane. W skardze kasacyjnej nie powołano argumentów, które mogłyby świadczyć, że w sprawie spełniona została któraś z przesłanek przyjęcia sprawy do rozpoznania. Przedstawione problemy prawne zostały już rozstrzygnięte w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Sformułowane przez skarżących zagadnienie prawne i wskazywana potrzeba wykładni przepisów, dotyczą określenia reguły obowiązującej przy orzekaniu o odsetkach od świadczenia odszkodowawczego, przyznawanego za szkody powodowane ruchem zakładu górniczego. Ponieważ nie budzi wątpliwości, że odszkodowanie, to ustalane jest zgodnie z ogólnymi regułami dotyczącymi odpowiedzialności odszkodowawczej, znajdują do niego zastosowanie zasady wykształcone w tym zakresie w piśmiennictwie i orzecznictwie, których przeglądu Sąd Najwyższy dokonał w uzasadnieniu wyroku z 17 czerwca 2010 r. (III CSK 308/09, niepubl.), wyróżniając trzy stanowiska. Według pierwszego, zobowiązany 4 do naprawienia szkody popada w opóźnienie, ze skutkami wynikającymi z art. 481 § 1 k.c., od dnia wezwania go przez poszkodowanego do zapłaty odszkodowania bez względu na to, z jakiej daty ceny są podstawą ustalenia wysokości odszkodowania (por. wyrok Sądu Najwyższego z 16 lipca 2004 r., I CK 83/04, Mon. Prawn. z 2004/16/726). Stanowisko to uzasadniane jest tym, że obecnie funkcja odszkodowawcza odsetek przeważa nad ich funkcją waloryzacyjną, a zasądzenie odsetek od daty wyrokowania prowadzi w istocie do ich umorzenia za okres przed datą wyroku, co jest nieuzasadnionym uprzywilejowaniem dłużnika. Według drugiego poglądu przyjmuje się, że w wypadku ustalenia wysokości odszkodowania na podstawie cen z daty wyrokowania albo innej daty, od tych dat należą się wierzycielowi odsetki (por. uchwały Sądu Najwyższego: z 31 stycznia 1994 r., III CZP 183/93, OSNC 1994/7-8/155 oraz z 6 września 1994 r., III CZP 105/94, OSNC 1995/2/26, wyroki Sądu Najwyższego: z 20 lutego 2000 r., II CKN 725/98, OSNC 2000/9/158, z 27 marca 2001 r., IV CKN 297/00, Lex nr 52405, z 8 maja 2003 r., II CKN 66/01, Lex nr 121712, z 21 listopada 2003 r., II CK 239/02, Lex nr 479364, z 4 lutego 2005 r., I CK 569/04, Lex nr 284141 oraz z 9 maja 2008 r., III CSK 17/08, Lex nr 424385). Tę koncepcję uzasadniają argumenty wskazujące, że odszkodowanie staje się wymagalne od daty stanowiącej podstawę ustalenia wysokości odszkodowania - zasadniczo od chwili wyrokowania przez sąd, i z tą też chwilą dłużnik popada w stan opóźnienia w jego zapłacie, ponieważ wyrok ustalający odszkodowanie według cen z chwili wyrokowania bądź innej daty, ma charakter kształtujący. W konsekwencji dopiero od chwili określenia wysokości odszkodowania przez sąd, możliwe jest obarczenie dłużnika negatywnymi skutkami prawnymi, wynikającymi z art. 481 § 1 k.c. za spełnienie tak określonego świadczenia z opóźnieniem, a data wymagalności roszczenia odszkodowawczego nie jest tożsama z datą popadnięcia dłużnika w stan opóźnienia w zapłacie odszkodowania (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 9 maja 2008 r., III CSK 17/08). Ponadto zachodzi zbieżność funkcji kompensacyjnej - wynikającej z art. 481 § 1 i 2 k.c. oraz art. 363 § 2 k.c. - której celem jest zapewnienie poszkodowanemu pełnego odszkodowania poprzez waloryzację jego wysokości, co powinno zapewnić mu naprawienie w pełni doznanej szkody. Zasądzenie odszkodowania wraz z odsetkami za czas opóźnienia, nie może powodować 5 wzbogacenia się poszkodowanego kosztem osoby odpowiedzialnej za naprawienie szkody, do czego mogłoby dojść, gdyby poszkodowany otrzymał nie tylko odszkodowanie wyrównujące mu doznaną szkodę, ale również dodatkową korzyść w postaci wysokich odsetek ustawowych. Trzecie stanowisko, akcentuje potrzebę stosowania mechanizmu korygującego, który w wypadku ustalenia wysokości odszkodowania według cen z daty wyrokowania, nie pozbawi poszkodowanego, ani odsetek ustawowych od daty wymagalności odszkodowania wyrażonego sumą pieniężną ustaloną według cen z tej daty, ani odsetek ustawowych od przyznanego odszkodowania od daty jego zasądzenia (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 19 marca 1998 r., III CZP 72/97, OSNC z 1998/9/133). W rezultacie, w wypadku dochodzenia przez poszkodowanego odszkodowania, można wyróżnić trzy terminy: datę wymagalności roszczenia (art. 455 k.c.), datę właściwą dla ustalenia wysokości odszkodowania (art. 363 § 2 k.c.) oraz datę, od której należą się wierzycielowi odsetki (art. 481 § 1 k.c.). Zagadnienie, wskazywane przez skarżących, zostało już więc szeroko omówione, wykształciły się określone kierunki wykładni, a jednocześnie zachowane zostały warunki, zapewniające pewną elastyczność wykładni, pozwalającą dostosować metodę orzekania o roszczeniu odsetkowym do konkretnych okoliczności faktycznych. Tego rodzaju margines swobody nie świadczy o występowaniu potrzeby dalszego wyjaśniania wskazanego przez skarżących problemu, lecz o jego dostatecznym, wielopłaszczyznowym rozwiązaniu. Biorąc to pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej, nie znajdując też okoliczności, które obowiązany jest brać pod uwagę z urzędu w ramach przedsądu. 6 jw