V CSK 465/16

Sygn. akt V CSK 465/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 marca 2017 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marian Kocon (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Agnieszka Piotrowska Protokolant Piotr Malczewski w sprawie z powództwa "S. w S." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. przeciwko Gminie S. o zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 23 marca 2017 r., skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z dnia 19 kwietnia 2016 r., sygn. akt I ACa (…), uchyla zaskarżony wyrok w pkt I ppkt 1, 3, 4, pkt III, IV, V, VI, i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w K. do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 26 maja 2015 r. zasądził od pozwanej Gminy S. na rzecz powodowej Spółki „S. w S.” kwotę 1762875 zł z odsetkami, a Sąd Apelacyjny w K. na skutek apelacji powódki wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2016 2 r. zmienił ten wyrok i zasądził 3924584,21 zł z odsetkami, ponadto oddalił apelację pozwanej. Sąd Apelacyjny ustalił, że powódka na terenie nieruchomości dzierżawionej od pozwanej wykonała niezbędne prace i zamontowała urządzenia do prowadzenia stoku narciarskiego. W piśmie z dnia 13 kwietnia 2010 r. pozwana, powołując się na § 12 umowy dzierżawy w związku z art. 703 k.c., złożyła oświadczenie o jej wypowiedzeniu ze skutkiem na dzień 30 kwietnia 2010 r. Nakłady poczynione przez powódkę na dzierżawioną nieruchomość doprowadziły do jej ulepszenia i ich wartość uwzględnił w zasądzonej wysokości (art. 676 w zw. z art. 694 k.c.). Skarga kasacyjna pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w części uwzględniającej powództwo – oparta na obu podstawach z art. 3983 k.p.c. - zawiera zarzut naruszenia art. 677 w zw. z art. 676 i 705 k.c., art. 879 k.p.c. w zw. z art. 47 i 49 k.c., a także art. 379 pkt 2 k.p.c., art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c., art. 202 k.p.c. w zw. z art. 65 i 67 k.c., art. 224 § 1 w zw. z art. 378 § 1 i 382 k.p.c., i zmierza do uchylenia tego wyroku w zaskarżonej części i oddalenia powództwa, bądź przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarżąca zarzucając nieważność postępowania, z powodu, w jej ocenie, utraty przez powódkę bytu prawnego pomija, że utrata bytu spółki następuje z chwilą wykreślenia jej z Krajowego Rejestru Sądowego (KRS) na mocy orzeczenia sądowego. Przeto stwierdzenie ustania bytu prawnego powodowej Spółki byłoby możliwe wyłącznie w razie wydania przez Sąd postanowienia o jej wykreśleniu. Skarżąca zaś nawet nie twierdzi, że takie postanowienie wydano. Odnośnie do zarzutu przedawnienia godzi się zauważyć, że trafnie Sąd Apelacyjny przyjął, iż podstawę roszczenia powódki o zwrot nakładów stanowi art. 676 k.c., który ma zastosowanie w zakresie stosunku dzierżawy nieruchomości (art. 694 k.c.), mimo odmienności konstrukcyjnych umowy najmu i umowy dzierżawy oraz innych funkcji gospodarczych tych umów. W świetle art. 676 roszczenie dzierżawcy o zwrot wartości ulepszeń (tzw. nakładów ulepszających) powstaje dopiero po pojawieniu się dwóch zdarzeń: zwrotu przedmiotu dzierżawy (nieruchomości) i wykonaniu przez wydzierżawiającego prawa wyboru określonego w tym przepisie (zatrzymanie ulepszeń za zapłatę ich wartości albo przywrócenie 3 stanu poprzedniego przedmiotu dzierżawy). Wspomniane prawo wyboru można określić jako uprawnienie kształtujące przysługujące wydzierżawiającemu, które powinno być wykonane wobec byłego dzierżawcy. Nie wymaga ono żadnej formy i może być dokonane w każdy sposób (art. 60 k.c.). Zatem, roszczenie dzierżawcy o zwrot wartości nakładów ulepszających staje się wymagalne po zwrocie przedmiotu dzierżawy wydzierżawiającemu i po wykonaniu przez niego prawa wyboru określonego w art. 676 w związku z art. 694 k.c. Roszczenie to, zgodnie z art. 677 k.c. w związku z art. 694 k.c., przedawnia się w rok od zwrotu rzeczy. Użyte w tym przepisie słowo „zwrot”, determinuje tradycję, fizyczne wydanie rzeczy. Czym innym jest „zwrot”, w sprawie, przedmiotu dzierżawy, a czym innym data zakończenia stosunku dzierżawy, do której odnosi się skarżąca. Poza tym, zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 k.c., przerwę biegu przedawnienia powoduje „każda czynność przed sądem (innym organem)”. W orzecznictwie jednoznacznie przyjęto, że zawezwanie do próby ugodowej, co, jak ustalił Sąd Apelacyjny miało miejsce w sprawie, czyli złożenie do sądu wniosku na podstawie art. 184 i następne k.p.c. przerywa bieg terminu (m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2006, III CZP 42/06, OSNC 2007, Nr 4, poz. 54, oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2009 r., II CSK 259/09, nie publ., z dnia 6 lipca 2011 r., II PK 17/11, OSNP 2012, nr 17-18, poz. 218, lub z dnia 15 listopada 2012 r., V CSK 515/11, „Izba Cywilna” 2013, nr 12, s. 36). Z powyższych rozważań wynika, że na gruncie poczynionych dotąd ustaleń faktycznych, wiążących Sąd Najwyższy, niepodobna podzielić poglądu skarżącej, że z naruszeniem wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów Sąd Apelacyjny nie uwzględnił zarzutu przedawnienia z art. 677 k.c. Nie można natomiast odmówić słuszności zarzutom skargi kasacyjnej, opartym na twierdzeniu, że z uchybieniem art. 676 w z art. 694 k.c. Sąd Apelacyjny uwzględnił roszczenie o zwrot wartości ulepszeń powstałych w ramach stosunku dzierżawy. Przyjmując, że podstawą żądania powódki zwrotu wartości ulepszeń (tzw. nakładów ulepszających) może być tylko przepis art. 676 w zw. z art. 694 k.c., to godzi się zauważyć, że przewidziane w tym przepisie uprawnienia 4 wynajmującego, w sprawie wydzierżawiającego, który według swego wyboru (facultas alternativa) może zatrzymać ulepszenia bądź żądać przywrócenia stanu poprzedniego, powstają dopiero po zakończeniu dzierżawy i jedynie wówczas, gdy strony w umowie nie uregulowały kwestii ulepszeń przedmiotu dzierżawy. Nie budzi wątpliwości, że w art. 676 k.c. chodzi o nakłady, które powiększyły wartość użytkową rzeczy w chwili jej zwrotu przez najemcę, w sprawie dzierżawcę. Określa ją, jak zasadnie podnosi skarżąca, wzrost wartości rzeczy, na którą zostały poczynione, oceniany w chwili zwrotu rzeczy (porównaj między innymi wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 2000 r. II CKN 339/00, nie publ.). W okolicznościach sprawy wartość nakładów ulepszających podlegała obliczeniu poprzez porównanie wartości gruntu niezabudowanego z jego wartością po dokonaniu nakładów. Poza tym, zasadnie też zarzuca skarżąca, że zespół poszczególnych instalacji (urządzeń) to urządzenia wymienione w art. 49 § k.c., które z chwilą ich połączenia z siecią należącą do przedsiębiorstwa, przestają być częścią składową nieruchomości i stają się samoistnymi rzeczami ruchomymi, a co za tym idzie, mogą być przedmiotem odrębnej własności i obrotu (zob. wyrok z dnia 22 stycznia 2010 r., V CSK 195/09, OSNC 2010 Nr 4, poz. 12, wyrok z dnia 22 stycznia 2010 r., V CSK 206/09, postanowienie z dnia 2 grudnia 2015 r., IV CSK 144/15 – nie publ., czy uchwała z dnia 13 lipca 2011 r. III CZP 26/11, OSNC 2012, Nr 1, poz. 8). Wychodząc z odmiennych założeń Sąd Apelacyjny błędnie przyjął, że skarżąca w wyniku sprzedaży egzekucyjnej poszczególnych instalacji (urządzeń) nie nabyła ich własności, tj. po uprawomocnieniu się przybicia i zapłaceniu całej ceny (art. 871 i 874 k.p.c.). Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku. aj r.g.