V CSK 590/15

Sygn. akt V CSK 590/15 POSTANOWIENIE Dnia 18 maja 2016 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca) SSN Katarzyna Tyczka-Rote Protokolant Izabella Janke w sprawie z wniosku W. S. przy uczestnictwie B. D. i innych o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 18 maja 2016 r., skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Okręgowego we W. z dnia 5 maja 2015 r., oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE 2 Postanowieniem z dnia 27 maja 2014 r. Sąd Rejonowy we W. oddalił wniosek W. S. o stwierdzenie, że z dniem 9 października 1997 r. nabyła wraz z mężem J. S. przez zasiedzenie własność działki nr 101 o powierzchni 0,04 ha położonej w G. gm. Ż. W motywach rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy ustalił, że objęta wnioskiem nieruchomość nie stanowiła części gospodarstwa J. S., teścia wnioskodawczyni. Była ona własnością W. i A. R., którzy otrzymali ją aktem nadania nr 113/67., przy czym A. R. posiadał tę nieruchomość od 1951 r. Małżonkowie R. nieruchomość tę aktem notarialnym sporządzonym w dniu 26 lutego 1968 r. sprzedali J. i E. małżonkom S. J. S. zmarł 11 lutego 1986 r., a spadek po nim na podstawie testamentu nabył w całości syn A. S. Współwłasność tej nieruchomości, utrzymująca się pomiędzy nim a matką E., ustała w związku z przekazaniem mu przez matkę w dniu 2 maja 1989 r. udziału w gospodarstwie. A. S. opisaną działkę w dniu 8 lutego 2000 r. sprzedał małżonkom B. i J. D. Z działki od końca lat 60. do chwili obecnej korzystała i korzysta rodzina S. W używanie, użytkowanie, rodziny S. działka nr 101 trafiła na skutek umowy, na podstawie której małżonkowie S. użyczyli ją Sm. Sm. z działki nie korzystali z uwagi na to, że była ona położona w pewnej odległości od ich gospodarstwa, jest przy tym niewielka i znaczną jej część zajmuje, znajdujący się pośrodku, obelisk upamiętniający ofiary pierwszej wojny światowej. Działka graniczy bezpośrednio z działką nr 98/2 o powierzchni 0,18 ha stanowiącą uprzednio własność J. S., a na skutek dokonanego w roku 2007 działu spadku po nim i po J. S. – własność wnioskodawczyni. Żadna z tych działek nie jest ogrodzona. J. S. zmarł 10 września 1992 r., jego żona K. – w dniu 2 lutego 1970 r. Ich czworo dzieci, w tym mąż wnioskodawczyni J.S., dziedziczyli po rodzicach, ostatecznie po ¼ części. J. S. zmarł w dniu 11 kwietnia 1993 r., a spadek po nim nabyła wnioskodawczyni w ¼ części i ich siedmioro dzieci – po 3/28 części. Biorąc pod uwagę umowę łączącą Sm. ze S., Sąd Rejonowy ocenił, że posiadanie teściów wnioskodawczyni, a po śmieci K. S. posiadanie także jej męża J. miało charakter zależny, co wykluczało, mimo znacznego upływu czasu, zasiedzenie. Sąd wskazał, że zasiedzenie mogłoby ewentualnie biec na rzecz wnioskodawczyni 3 poczynając od śmierci jej męża, jednak wymagany ustawą termin trzydziestu lat nie upłynął. Apelacja wnioskodawczyni od tego postanowienia została oddalona postanowieniem Sądu Okręgowego we W. z dnia 5 maja 2015 r. Sąd ten podzielił ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji i dokonaną przez ten Sąd ocenę prawną ustalonych faktów, wskazując, że zawarta w przeszłości umowa użyczenia, czyniąca poprzedników prawnych wnioskodawczyni posiadaczami zależnymi nieruchomości, wykluczała stwierdzenie zasiedzenia. W skardze kasacyjnej od postanowienia Sądu Okręgowego wnioskodawczyni zarzuciła naruszenie prawa materialnego to jest art. 172 § 1 i 2 w związku z art. 336 i art. 339 k.c., art. 340 k.c. w związku 31 §1 k.r.o. i art. 710 k.c. . W ramach podstawy procesowej skarżąca zarzuciła naruszenie art. 378 § 1 w związku z art. 391 § 1 w związku z art. 328 § 2 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. We wnioskach kasacyjnych skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania lub uchylenia zaskarżonego postanowienia i postanowienia Sądu Rejonowego i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania ewentualnie uchylenia zaskarżonego postanowienia i zmianę postanowienia Sądu Rejonowego przez uwzględnienie wniosku. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Analiza zawartego w skardze kasacyjnej uzasadnienia podstaw kasacyjnych prowadzi do stanowczego wniosku, że podstawy procesowe skargi, to jest zarzuty naruszenia art. 378 § 1 w związku z art. 391 § 1 w związku z art. 328 § 2 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. (w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy) nie zostały uzasadnione. Zarzuty naruszenia wymienionych przepisów uzasadniono we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3984 § 2 k.p.c.) wykazując przesłankę przyjęcia skargi do rozpoznania w postaci oczywistej zasadności tej skargi (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Skarżąca nie dostrzegła, że wniosek o przyjęcie 4 skargi kasacyjnej do rozpoznania i jego uzasadnienie to szczególne i samoistne wymaganie formalne skargi kasacyjnej i nie należy go mylić z wymaganiem konstrukcyjnym skargi kasacyjnej w postaci przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c.). Wymaganie wynikające z art. 3984 § 2 k.p.c. wiąże się wyłącznie z instytucją przedsądu uregulowaną w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś z podstawami skargi kasacyjnej określonymi w art. 3983 § 1 k.p.c. Obie te instytucje, przesądu i podstaw kasacyjnych mają inny cel i pełnią odmienne funkcje. Podstawy kasacyjne i ich skuteczność, dowodzona w uzasadnieniu, podlegają badaniu i ocenie w toku merytorycznego rozstrzygania o skardze. Nie można wykluczyć, że uzasadnienie tak wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jak i uzasadnienie podstaw kasacyjnych będą zbieżne, jednakże w prawidłowo sporządzonej skardze kasacyjnej oba powyższe wymagania muszą pojawić się oddzielnie i autonomicznie. W skardze kasacyjnej, w ramach jej podstawy procesowej, wnioskodawczyni zawarła jedynie sformułowanie, że sąd drugiej instancji zaniechał rozważenia wszystkich zarzutów apelacji; nie wskazała nawet o jakie zarzuty chodzi. W odniesieniu do uzasadnienia wskazała, że uzasadnienie nie zawiera wszystkich jego obligatoryjnych elementów przez co nie poddaje się kontroli kasacyjnej. Powyższe wskazuje, że podstawy procesowe skargi kasacyjnej nie zostały uzasadnione; brak uzasadnienia podstaw kasacyjnych jest brakiem konstrukcyjnym skargi kasacyjnej skutkującym jej odrzucenie. Zważywszy jednak, że skarżąca uzasadniła zarzuty objęte podstawą materialnoprawną, skarga kasacyjna nie podlegała odrzuceniu, a wytknięty wyżej brak uzasadnienia procesowych podstaw kasacyjnych powodował, że pozostają one poza rozważaniami Sądu Najwyższego. W odniesieniu do zarzutów prawa materialnego : są nietrafne. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że Sąd Najwyższy pozostaje związany ustaleniami faktycznymi Sądów (art. 39813 § 2 k.p.c.), co oznacza, że ustalenie, uczynione na podstawie ocenionych jako wiarygodne zeznań A. Sm., iż rodzina S. weszła w posiadanie działki nr 101 na podstawie umowy użyczenia zawartej z jego rodzicami, małżonkami Sm. oraz ustalenie, że dzieci małżonków S. o tej umowie wiedziały – jako ustalenia dotyczące faktów pozostają wiążące w 5 postępowaniu przed Sądem Najwyższym. Objęcie nieruchomości w posiadanie na podstawie umowy użyczenia zawartej na czas nieoznaczony powoduje, że wykonywane posiadanie musi być kwalifikowane jako zależne. W skardze kasacyjnej skarżąca stawia pytanie o skutki śmierci biorącego w użyczenia dla bytu takiej umowy, a w konsekwencji – dla charakteru władztwa, jeżeli jest nadal wykonywane. W doktrynie przyjmuje się, że śmierć biorącego w użyczenie skutkuje wygaśnięciem tego stosunku prawnego; pogląd ten należy podzielić uwzględniając, że jest to uzasadnione osobistym charakterem wygodzenia oraz silniejszą niż w innych stosunkach obligacyjnych, opartą na zaufaniu, więzią między kontrahentami. Odnosząc ten pogląd do stanu faktycznego sprawy uwzględnić należy, że użyczenie nie mogło być zawarte z J. S., skoro zmarł on w roku 1962, a J. i E. Sm., a więc ci, z którymi rodzina S. zawarła umowę użyczenia, działkę kupili dopiero w 1968 r. Oznacza to, że umowa użyczenia wiązała K. S. i te jej dzieci, które nieruchomość posiadały co oznacza, że był to mąż wnioskodawczyni. W skardze kasacyjnej skarżąca sama przyznaje, że ona i jej mąż, J. S., „objęli nieruchomość we władztwo po śmierci J. a następnie K. S.”. Wwiązanie w użyczenie trwało zatem do śmierci J. S., a więc do 11 kwietnia 1993 r. Oczywiście, nie można wykluczyć w toku posiadania zmiany charakteru tego posiadania, z zależnego na samoistne. Przypomnieć jednak należy, że zamiana charakteru posiadania musi być, w sposób nie budzący wątpliwości, zamanifestowania zarówno wobec otoczenia jak i, czy też przede wszystkim, w stosunku do właściciela. Właściciel, który wie, że wydał nieruchomość w posiadanie po tytułem niestanowiącym zagrożenia utratą prawa, musi wiedzieć, że z oznaczoną chwilą, na skutek jawnych zachowań posiadacza, jego prawo staje się zagrożone. Ponadto, jeżeli dochodzi do przekształcenia posiadania zależnego w samoistne, posiadacz nie może powołać się na domniemanie z art. 339 k.c. (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 września 2008 r. I CSK 54/08; z dnia 4 kwietnia 2012 r. I CSK 360/11; z dnia 19 marca 2015 r. IV CSK 360/14; z dnia 16 października 2015 r. I CSK 885/14;, nie publ.). Obarcza go dowód takiej zmiany i dowód dalszego wykonywania posiadania, już pod tytułem właściciela; konieczne jest więc udowodnienie konkretnych okoliczności faktycznych, które o tym świadczyłyby, jak również umiejscowienie ich w czasie. W sprawie nie było dowodu, 6 że nastąpiła zmiana dotychczasowego charakteru posiadania, np. przez płacenie podatków. Z ustaleń Sądów wynikało, że rodzina S. nie uiszczała należności publicznoprawnych związanych z tą nieruchomością; akty ich władztwa nad nieruchomością pozostały niezmienione. W świetle powyższego brak było podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej, wobec czego na podstawie art. 39814 k.p.c. orzeczono jak w sentencji. eb