V K 366/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia T. Gdowski.Sędziowie: M. Paluch, J. Pustelnik (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: I. Jakubiec.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Józefa W. oskarżonego z art. 131 § 1 prawa karnego skarbowego, po rozpoznaniu założonej przez Prokuratora Generalnego PRL rewizji nadzwyczajnej na niekorzyść oskarżonego od wyroku Sądu Powiatowego w Gdyni z dnia 16 czerwca 1962 r. i utrzymującego go w mocy wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 13 grudnia 1962 r., na podstawie art. 394-396, 400 § 1, 383 pkt 3 i 388 § 1 k.p.k.uchylił obydwa powyższe wyroki w zaskarżonej części (uniewinnienie oskarżonego Józefa W. od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 131 § 1 p.k.s. opisanego w pkt I aktu oskarżenia) i przekazał w tym zakresie sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu w Gdyni.Aktem oskarżenia, sporządzonym przez Wydział Finansowy PMRN w G., Józef W. został oskarżony między innymi z art. 131 § 1 p.k.s. (dekret z dnia 11 kwietnia 1947 r. w brzmieniu ustawy z dnia 7 maja 1950 r. - Dz. U. Nr 12, poz. 116) (zarzut I aktu oskarżenia) o to, że w 1957 r., będąc podatnikiem podatku dochodowego z tytułu współwłasności cegielni w K., prowadził jednocześnie w G. hodowlę zwierząt futerkowych w większych rozmiarach sposobem przemysłowym, nie zgłosił jednak tego faktu do opodatkowania w Wydziale Finansowym PMRN w G., jak również nie złożył do dnia 15 stycznia 1958 r. zeznania o osiągniętym obrocie i dochodzie za wyżej wymieniony okres i powyższym czynem naruszył przepis art. 65 dekretu o postępowaniu podatkowym (jednolity tekst - Dz. U. z 1957 r. Nr 7, poz. 25) i naraził Skarb Państwa na uszczuplenie podatku obrotowego i dochodowego w łącznej kwocie 832.944 zł.Tenże akt oskarżenia zarzucał ponadto Józefowi W. popełnienie przestępstwa z art. 134 § 1 p.k.s., 131 § 1 pkt 2 p.k.s. oraz art. 137 p.k.s.Sąd Powiatowy w Gdyni wyrokiem z dnia 16 czerwca 1962 r. uniewinnił oskarżonego Józefa W. od wyżej opisanego zarzutu z art. 131 § 1 p.k.s. (z pkt I aktu oskarżenia), jak również od zarzutów z art. 131 § 1 pkt 2 p.k.s. i art. 137 p.k.s. (z pkt III i IV aktu oskarżenia). Sąd Powiatowy w Gdyni tymże wyrokiem skazał Józefa W. z art. 134 § 1 p.k.s. za czyn opisany w pkt II aktu oskarżenia na karę 2 miesięcy aresztu z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat i 3.000 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na 120 dni aresztu (zmieniając wysokość sumy uszczuplonego podatku - na 1.500 zł).Od tego wyroku w części dotyczącej uniewinnienia Józefa W. od zarzutu z art. 131 § 1 p.k.s. opisanego w pkt 1 aktu oskarżenia założył rewizję Wydział Finansowy PWRN w G., domagając się uchylenia wyroku w tym zakresie i skazania oskarżonego za ten czyn.Sąd Wojewódzki w Gdańsku wyrokiem z dnia 13 grudnia 1962 r. zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.Od obu tych wyroków Prokurator Generalny PRL założył rewizję nadzwyczajną na niekorzyść oskarżonego.Rewizja, zaskarżając wyroki w części dotyczącej uniewinnienia oskarżonego Józefa W. od zarzutu z art. 131 § 1 p.k.s. opisanego w pkt I aktu oskarżenia, na podstawie przepisu art. 371 pkt 2 k.p.k. zarzuca obrazę przepisów prawa procesowego, w szczególności art. 8, 111, 260 i 320 k.p.k., polegającą na nieprzeprowadzeniu pozostających do dyspozycji sądu dowodów i niezasięgnięciu opinii biegłego dla wyjaśnienia, czy hodowla prowadzona przez oskarżonego Józefa W. w G. w 1957 r. odpowiadała przepisom o ryczałcie wprowadzonym przez rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 13 października 1958 r. (Dz. U. Nr 65, poz. 321), a ponadto na poczynieniu ustaleń nie znajdujących potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, co w rezultacie doprowadziło do przedwczesnego i nieprzekonywającego uniewinnienia Józefa W. od tego zarzutu.W konkluzji rewizja wnosi o uchylenie obu powyższych wyroków w zaskarżonej części i o przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Powiatowemu w Gdyni do ponownego rozpoznania w innym składzie sądzącym.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Rewizja nadzwyczajna jest zasadna.Wyroki Sądów obu instancji w części dotyczącej uniewinnienia Józefa W. od zarzutu opisanego w pkt I aktu oskarżenia wymagają uchylenia wobec - mającej istotny wpływ na ich treść - obrazy przepisów prawa procesowego.Jak wynika z uzasadnienia Sądu I instancji, Sąd Powiatowy w Gdyni stanął na stanowisku, że obowiązek podatkowy w stosunku do hodowców lisów i norek został wprowadzony dopiero rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 13 października 1958 r. (Dz. U. Nr 65, poz. 321) z mocą wsteczną od dnia 1 stycznia 1958 r. Przed 1958 r. nie istniał zatem żaden ustawowy obowiązek podatkowy zgłaszania przychodów z hodowli lisów i norek. W tych warunkach oskarżony Józef W. nie mógł w 1957 r. popełnić występku z art. 131 § 1 p.k.s.Sąd rewizyjny - rozprawiając się z zarzutami rewizji Wydziału Finansowego - stanął na podobnym stanowisku i przyjął, że przed 1958 r. nie istniał żaden ustawowy obowiązek zgłaszania przychodów z hodowli lisów i norek. Ten wniosek Sąd wyprowadził z interpretacji § 14 wyżej cytowanego rozporządzenia oraz z instrukcji podatkowej dla hodowców zwierząt futerkowych nie prowadzących gospodarstw rolnych. Sąd rewizyjny - przyjmując, że Józef W. nie został we właściwym czasie powiadomiony przez władze podatkowe, iż powinien zgłosić hodowlę do opodatkowania, a ponadto że nie zostało wynikami przewodu sądowego ustalone, czy hodowla oskarżonego Józefa W. odpowiadała w 1957 r. przepisom o ryczałcie wprowadzonym przez wspomniane wyżej rozporządzenie z dnia 13 października 1958 r. - uznał, że nie można mu przypisać ani winy umyślnej, ani nieumyślnej. W tych warunkach Sąd II instancji uznał uniewinnienie Józefa W. od zarzutu z art. 131 § 1 p.k.s. opisanego w pkt I aktu oskarżenia za słuszne.Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, że przed 1958 r. nie istniał żaden obowiązek podatkowy co do przychodów z hodowli lisów i norek.Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 13 października 1958 r. (Dz. U. Nr 65, poz. 321) nie wprowadziło nowego obowiązku podatkowego, uprzednio nie istniejącego, lecz jedynie - w ramach obowiązujących ogólnych przepisów o podatku obrotowym i dochodowym - wprowadziło co do hodowców lisów i norek specyficzną formę podatku dochodowego w postaci ryczałtu oraz określiło ulgi, z jakich korzystają hodowle tych zwierząt indywidualne lub zespołowe. W § 2 tegoż rozporządzenia zostało wyraźnie stwierdzone, że przychody osiągane przez osoby, których stado podstawowe przekracza 35 sztuk samic lisów lub norek bądź też lisów i norek łącznie (gdy hodowla obejmuje oba te gatunki zwierząt), podlegają opodatkowaniu podatkiem obrotowym i dochodowym na zasadach ogólnych. W § 14 tegoż rozporządzenia wspomniano tylko, że zakres obowiązku podatkowego (a nie sam obowiązek podatkowy) z tytułu przychodów osiąganych z hodowli innych zwierząt futerkowych określą inne przepisy. Nie należy więc wyciągać z tego wniosku, że hodowle zwierząt futerkowych przed 1958 r. były zwolnione całkowicie z obowiązku podatkowego.Znajdujące się w aktach sprawy a załączone do rewizji Wydziału Finansowego pismo okólne Ministra Finansów, skierowane do wszystkich wydziałów finansowych WRN w dniu 13 października 1958 r. (Nr PO 14346/3/58), przy którym rozesłano tekst powyższego rozporządzenia z dnia 13 października 1958 r. - wyraźnie wskazało, że nie należy pociągać do obowiązku podatkowego za lata ubiegłe do 1957 r. włącznie hodowli rolniczych oraz tych hodowli nierolniczych, które odpowiadają przepisom o ryczałcie.Oskarżony Józef W. był hodowcą nierolnikiem (nie posiadał gospodarstwa i nie był podatnikiem podatku gruntowego), co wymagało ścisłego ustalenia, czy hodowla prowadzona przez niego w 1957 r. była hodowlą indywidualną, czy też zespołową oraz czy posiadane przez niego stado podstawowe samic lisów i norek przekraczało liczbę 35 sztuk samic łącznie (jeśli to była hodowla indywidualna - § 1 pkt 1 ust. 1 oraz pkt 2 cytowanego rozporządzenia z dnia 13 października 1958 r.) bądź też, jeżeli to była hodowla zespołowa, czy odpowiadała ona warunkom wskazanym w § 5 pkt 1 i 2 tegoż rozporządzenia. Jeżeli bowiem liczba zwierząt przez niego hodowanych w 1957 r. nie odpowiadała powyższym warunkom, to ciążył na nim obowiązek podatkowy na podstawie przepisów ogólnych o podatku dochodowym (dekret z dnia 26 października 1950 r. - Dz. U. Nr 49, poz. 450 z późniejszymi zmianami: Dz. U. z 1957 r. Nr 7, poz. 26 i Dz. U. z 1958 r. Nr 45, poz. 223) i obrotowym (dekret z dnia 26 października 1950 r. - Dz. U. Nr 49, poz. 449 z późniejszymi zmianami).Należy w tym miejscu zaznaczyć, że w myśl przepisu art. 65 postępowania podatkowego (dekret z dnia 16 maja 1946 r. z późniejszymi zmianami - Dz. U. z 1957 r. Nr 7, poz. 25) obowiązek podatkowy zgłasza się corocznie bez wezwania właściwemu organowi finansowemu, chyba że szczególne przepisy zwalniają od tego obowiązku. Wynika stąd, że oskarżony Józef W. nie musiał być zawiadomiony przez władze podatkowe lecz powinien był sam zgłosić hodowlę lisów i norek do opodatkowania, zwłaszcza że nie był hodowcą rolnikiem, w przepisach podatkowych zaś orientował się, bo był w tym samym czasie podatnikiem podatku dochodowego z innego tytułu.Ustalenie sądu rewizyjnego, że hodowla oskarżonego powinna być uważana za hodowlę odpowiadającą przepisom o ryczałcie podatkowym, jest ustaleniem przedwczesnym, a w świetle zebranego materiału - dowolnym.Z ujawnionego na rozprawie protokołu karnego wykrycia przestępstwa skarbowego wynikało, że Józef W. w 1957 r. posiadał hodowlę określoną jako "ferma uprzemysłowiona większych rozmiarów", zatrudniając na niej kilka osób i posiadając 80 sztuk samic lisów oraz 31 sztuk samic norek, a więc liczby zwierząt przekraczające znacznie liczby zawarte w przepisach o ryczałcie, przy czym ze sprzedaży wyhodowanych zwierząt uzyskał milionowe zyski. Natomiast zeznania świadków przesłuchanych na rozprawie wskazywały, że już w 1957 r. pewna liczba tych zwierząt, której Sąd w drodze przesłuchania tych świadków ściśle nie ustalił, miała stanowić własność innych osób, a nie oskarżonego, i że osoby te miały także uczestniczyć w zyskach z hodowli. W tych warunkach dla wyjaśnienia powyższej okoliczności, decydującej dla oceny winy oskarżonego Józefa W. zachodziła konieczność przeprowadzenia dalszych dowodów lub powołania biegłego i zasięgnięcia jego opinii, gdyż ustalenia te wymagały wiadomości specjalnych. Sąd z obrazą przepisu art. 111 i 260 k.p.k. nie uczynił tego.Uchybienia wyżej wskazane miały istotny wpływ na treść wyroku, doprowadziły bowiem do przedwczesnego i niesłusznego - w świetle dotychczas zebranych dowodów - uniewinnienia oskarżonego Józefa W. od zarzutu opisanego w pkt I aktu oskarżenia.Pociąga to za sobą konieczność uchylenia zaskarżonych wyroków w tej części i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania w tym zakresie.