WR 100/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk J. Medyk (sprawozdawca). Sędziowie: płk A. Bartel, ppłk B. Rychlicki.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk F. Szymański.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 6 września 1990 r. na rozprawie sprawy Mirosława K., skazanego nieprawomocnie za przestępstwa określone w:1) art. 168 § 1 k.k. w zb. z art. 177 k.k. i z zastosowaniem art. 141 k.k. na kary 3 lat pozbawienia wolności oraz pozbawienia praw rodzicielskich na okres 2 lat,2) art. 210 § 1 k.k. i z zastosowaniem art. 36 § 3 k.k., art. 40 § 1 i art. 48 § 1 k.k. na kary 4 lat pozbawienia wolności, pozbawienia praw publicznych na okres 2 lat, 100.000 zł grzywny wraz z przepadkiem zapalniczki gazowej na rzecz Skarbu Państwa,3) art. 11 § 1 k.k. w zw. z art. 210 § 1 k.k. i z zastosowaniem art. 36 § 3 k.k. oraz art. 40 § 1 k.k. na kary 3 lat pozbawienia wolności, pozbawienia praw publicznych na okres 2 lat i 50.000 zł grzywny,4) art. 210 § 1 k.k. z zastosowaniem art. 40 § 1 k.k. oraz art. 36 § 3 k.k. na kary 4 lat pozbawienia wolności, pozbawienia praw publicznych na okres 2 lat i 150.000 zł grzywny,5) art. 168 § 1 k.k. na karę 3 lat pozbawienia wolności oraz łącznie na kary: 6 lat pozbawienia wolności, pozbawienie praw publicznych na okres 3 lat i 200.000 zł grzywny - z powodu rewizji, wniesionej przez obrońcę, od wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w Z. z dnia 6 lutego 1990 r.zaskarżony wyrok zmienił przez:1) uznanie, że przypisane oskarżonemu, a wymienione wyżej w pkt 1 i 3, czyny polegały na tym, że:a) w punkcie pierwszym - usiłowano jego dokonania,b) w punkcie trzecim - działanie to stanowiło naruszenie nietykalności cielesnej pokrzywdzonej, i w związku z tym2) przyjęcie ich prawidłowej kwalifikacji prawnej, a mianowicie:a) czynu wymienionego w pkt 1 - z art. 11 § 1 k.k. w zw. z art.. 168 § 1 k.k. i w zb. z art. 177 k.k.,b) czynu wymienionego w pkt 3 - z art. 182 § 1 k.k.,3) złagodzenie oskarżonemu kary pozbawienia wolności do 2 lat, wymierzonej za czyn opisany w pkt 1, z jednoczesnym uchyleniem kary dodatkowej pozbawienia praw rodzicielskich na okres 2 lat,4) wymierzenie kary 1 roku pozbawienia wolności za czyn opisany w pkt 3, przyjmując za podstawę prawną art. 182 § 1 k.k., wraz z uchyleniem w tym zakresie orzeczonej kary grzywny i kary dodatkowej pozbawienia praw publicznych,5) wymierzenie nowej kary łącznej - pozbawienia wolności w wysokości 4 lat i 6 miesięcy,w pozostałej zaś części wyrok ten utrzymał w mocy.Uzasadnienie faktyczne(...) Wyrok ten zaskarżony został rewizją obrońcy w części dotyczącej kwalifikacji prawnych czynów opisanych wyżej w pkt 1 i 3 zaskarżonego wyroku.Rewizja ta zarzuciła wyrokowi wydanemu przez sąd pierwszej instancji:1) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia i w konsekwencji - obrazę prawa materialnego, polegającą na nietrafnym zakwalifikowaniu:a) czynu opisanego w pkt 1 jako przestępstwa określonego w art. 168 § 1 k.k. w zb. z art. 177 k.k., zamiast w art. 11 § 1 k.k. w zw. z art. 168 § 1 k.k. i w zb. z art. 177 k.k.,b) czynu opisanego w pkt 3 jako przestępstwa określonego w art. 11 § 1 k.k. w zw. z art. 210 § 1 k.k., zamiast w art. 182 § 1 k.k.;2) rażącą surowość kar jednostkowych oraz kary łącznej.Na tych podstawach obrońca wnosił o zmianę wyroku w zaskarżonej części przez przyjęcie, że:a) czyn opisany w pkt 1 stanowi usiłowanie - i w związku z tym poprawienie jego kwalifikacji prawnej na prawidłową - z art. 11 § 1 k.k. w zw. z art. 168 § 1 k.k. i w zb. z art. 177 k.k. oraz stosowne złagodzenie kary,b) czyn opisany w pkt 3 stanowi jedynie naruszenie nietykalności cielesnej pokrzywdzonej - i w związku z tym zakwalifikowanie go z art. 182 § 1 k.k. oraz umorzenie postępowania karnego ze względu na brak wniosku pokrzywdzonej, jak też wymierzenie znacznie łagodniejszej nowej kary łącznej pozbawienia wolności.Po wysłuchaniu obrońcy, popierającego rewizję, oraz przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej, wnoszącego o utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy,Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:(...) Pomijając ten problem wysokości kary zasadniczej, a zajmując się zagadnieniem zasadności orzeczenia kary dodatkowej (za przestępstwo wymienione w pkt 1) - pozbawienia praw rodzicielskich, orzeczonej wobec oskarżonego na okres 2 lat, sąd pierwszej instancji pominął fakultatywny charakter tej kary, jak też ustawowe przesłanki jej orzeczenia na podstawie art. 41 k.k.Podstawą fakultatywnego orzeczenia kary pozbawienia praw rodzicielskich lub opiekuńczych jest ustalenie, że sprawca popełnił przestępstwo: 1) na szkodę małoletniego, 2) we współdziałaniu z małoletnim, 3) w okolicznościach, w których czyn mógł stanowić gorszący przykład dla małoletniego. Mimo braku rozważań sądu pierwszej instancji przynajmniej nad tą ostatnią przesłanką, mogącą ewentualnie wchodzić w rachubę jako podstawa orzeczenia tej kary dodatkowej, należało stwierdzić, że:1) w rozumieniu art. 41 k.k. przestępstwo jest popełnione "w okolicznościach mogących stanowić gorszący przykład dla małoletniego", jeżeli sprawca oddziałuje demoralizująco na małoletniego przez zademonstrowanie mu negatywnego wzorca zachowania się, stanowiącego pokusę do naśladowania, pod warunkiem, że jest to zrozumiałe dla małoletniego;2) przewidziana w art. 41 k.k. fakultatywna kara dodatkowa - ze względu na cele kary określone w art. 50 k.k. - powinna być orzeczona głównie wtedy, gdy konkretne okoliczności sprawy uzasadniają przekonanie, że sprawca przestępstwa okazał swoją niezdolność do wykonywania praw rodzicielskich lub opiekuńczych i że pozbawienie sprawcy takich praw uzasadnia również interes społeczny.Przenosząc te zapatrywania prawne na grunt niniejszej sprawy, należało stwierdzić, że orzeczenie względem oskarżonego omawianej kary dodatkowej nastąpiło bez dostatecznego uzasadnienia faktycznego. Ujawnione dowody bowiem nie dostarczyły podstaw faktyczno-prawnych, uzasadniających orzeczenie tej kary. Sąd pierwszej instancji błędnie interpretował podstawy prawne art. 41 k.k. Nie wykazał też tego, aby w sprawie zachodziły przesłanki dające podstawę do rozważenia okoliczności mających ewentualną podstawę do orzeczenia wspomnianej kary dodatkowej.Nie można wobec tego aprobować poglądu sądu pierwszej instancji, stanowiącego podstawę orzeczenia kary dodatkowej pozbawienia praw rodzicielskich, skoro sąd ten, w zakresie swych twierdzeń, nie przeprowadził dowodów przynajmniej w minimalnym zakresie. Przypomnieć należy, że podstawą wszelkich rozstrzygnięć zawartych w wyroku powinny być dowody przeprowadzone w toku rozprawy głównej (art. 357, 372 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k.).Wnioskowanie sądu z faktów ogólnych nie może zastępować konkretnych dowodów, będących przecież podstawą każdego rozstrzygnięcia.Z tej też przyczyny należało zaskarżony wyrok zmienić w części dotyczącej orzeczenia kary dodatkowej pozbawienia praw rodzicielskich przez jej uchylenie, jako orzeczonej bez podstawy faktyczno-prawnej (...).