Z 111/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk H. Kmieciak. Sędziowie: płk E. Zawiłowski, ppłk T. Kacperski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu zażalenia podprokuratora Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w W. z dnia 14 grudnia 1982 r. oraz zapoznaniu się z pisemnym wnioskiem przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej, popierającym zażalenie,uwzględniając zażalenie prokuratora, zaskarżone postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia 14 grudnia 1982 r. uchylił i sprawę oskarżonego Zbigniewa K. przekazał temu Sądowi do merytorycznego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczne(...) Wojskowy Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia 14 grudnia 1982 r. na posiedzeniu zwrócił akta sprawy prokuratorowi w trybie art. 299 § 1 pkt 2 k.p.k. w celu rozszerzenia postępowania przez objęcie zarzutem czynu określonego w art. 288 § 1 k.k. albo - alternatywnie - zakwalifikowanie działania oskarżonego z art. 304 § 3 k.k.W uzasadnieniu tego postanowienia sąd pierwszej instancji stwierdził, że skoro oskarżony jako pracownik jednostki zmilitaryzowanej samowolnie porzucił pracę bez zamiaru powrotu do niej, a jednocześnie - co wynika z odpowiednich dokumentów, znajdujących się w aktach sprawy - bez wymaganego zezwolenia przekroczył granicę państwową do Czechosłowacji, przeto swoim działaniem wyczerpał dyspozycję art. 304 § 3 k.k.W dalszej części przytoczonych w tym uzasadnieniu wywodów uznał ponadto, że gdyby nawet podzielić pogląd prokuratora, iż w działaniu oskarżonego mieszczą się dwa odrębne działania wyczerpujące dyspozycje art. 304 § 1 i art. 288 § 1 k.k., to i w tej sytuacji zarzut powinien być mu przedstawiony przez Wojskową Prokuraturę Garnizonową w W., gdyż - zgodnie z art. 1 ust. 6 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o przekazaniu do właściwości sądów wojskowych spraw o niektóre przestępstwa (...) Dz. U. Nr 29, poz. 157) - sprawy o przestępstwa określone w art. 288 § 1 k.k. podlegają właściwości sądów wojskowych i skierowanie spraw z dwóch różnych prokuratur, a co za tym idzie ich oddzielne rozpatrywanie, mogłoby stworzyć dla oskarżonego mniej korzystną sytuację procesową.W złożonym na to postanowieniu zażaleniu prokurator zakwestionował zasadność zacytowanych poglądów sądu pierwszej instancji i - uznając je za niesłuszne oraz pozbawione podstaw prawnofaktycznych - wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.Zażalenie jest zasadne, a przytoczona w jego uzasadnieniu argumentacja w istocie swej - choć nie w pełni - jednak przekonująca.Analogicznie bowiem do sytuacji żołnierzy w czynnej służbie wojskowej - aktem, który decyduje o powstaniu lub wygaśnięciu obowiązków wynikających ze służby w jednostce zmilitaryzowanej, jest decyzja uprawnionego organu o nawiązaniu albo rozwiązaniu z osobą pełniącą służbę w takiej jednostce określonego stosownymi przepisami stosunku służbowego. Dlatego też z chwilą podjęcia decyzji o rozwiązaniu takiego stosunku owa osoba - w myśl art. 189 ust. 4 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL (Dz. U. z 1979 r. Nr 18, poz. 111) - przestaje być pełniącą służbę w jednostce zmilitaryzowanej i w konsekwencji nie może za popełnione w późniejszym czasie przestępstwa ponosić odpowiedzialności karnej na zasadach określonych w art. 234 ust. 1 tej ustawy.W konkretnej sprawie oznacza to, że skoro oskarżony, który porzucił pracę w dniu 16 marca 1982 r., został już z dniem 24 marca 1982 r. zwolniony ze służby w jednostce zmilitaryzowanej, wskutek czego utracił z mocy prawa status osoby pełniącej służbę w takiej jednostce, a tym samym - w konsekwencji - przestał odtąd ponosić odpowiedzialność tak jak podmiot przestępstwa określonego w art. 304 § 1 k.k., to zarazem zakończeniu uległ też stan przestępny określony w dyspozycji tego przepisu. Tylko bowiem w okresie pełnienia służby w jednostce zmilitaryzowanej mógł on dopuścić się owego czynu przestępnego i w związku z tym popełnić dezercję.Skoro zaś oskarżony przekroczył nielegalnie granicę państwową dopiero w dniu 17 października 1982 r., czyli po upływie kilku miesięcy po zwolnieniu go ze służby w jednostce zmilitaryzowanej, nie może więc - wbrew odmiennemu poglądowi wyrażonemu w zaskarżonym postanowieniu - odpowiadać za zbrodnię określoną w art. 304 § 3 k.k., lecz co najwyżej za występek przewidziany w art. 288 § 1 k.k. (naturalnie w zbiegu realnym z art. 304 § 1 k.k.).Równie niezasadny jest także drugi z zaprezentowanych przez sąd pierwszej instancji poglądów, gdyż z art. 1 ust. 6 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o przekazaniu do właściwości sądów wojskowych spraw o niektóre przestępstwa (...) wynika, że orzecznictwu tych sądów w czasie obowiązywania stanu wojennego podlegają przestępstwa określone w art. 288 § 1 k.k., ale pod warunkiem, że sprawca dopuścił się czynu, o którym mowa, "w celu opuszczenia Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej".Z wyjaśnień zaś oskarżonego, jak też z faktu - choć w tym zakresie tylko pośrednio - wszczęcia przeciwko niemu postępowania karnego o czyn określony w art. 288 § 1 k.k. przez Prokuraturę Rejonową w K., można w sposób uzasadniony wnosić, że oskarżony nie działał w celu, o którym mowa w art. 1 ust. 6 powołanego dekretu, a w każdym razie kwestii tej, na tym etapie postępowania karnego, nie można jednoznacznie przesądzać.W tym stanie rzeczy, uznając zażalenie prokuratora za zasadne, Sąd Najwyższy postanowił jak na wstępie.