U 4/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes gen. bryg. K. Lipiński. Sędziowie: płk C. Bakalarski (sprawozdawca), płk J. Jeż, płk J. Juszczak, ppłk T. Kacperski, płk A. Kaszycki, płk H. Kmieciak, mjr S. Kosmal, płk S. Mendyka, płk E. Olczak, płk S. Wojtczak, płk E. Zawiłowski.Zastępca Naczelnego Prokuratora Wojskowego: płk A. Suski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu, skierowanego zarządzeniem Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do rozstrzygnięcia przez pełny skład Izby Wojskowej Sądu Najwyższego, wniosku Prezesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 1982 r. o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na pytanie:"Jak należy kwalifikować czyn osoby, która, będąc zatrudniona w objętej militaryzacją jednostce organizacyjnej administracji państwowej lub gospodarki narodowej, porzuca pracę w takiej jednostce albo samowolnie opuszcza wyznaczone jej miejsce pracy lub samowolnie poza nimi pozostaje?"na podstawie art. 24 lit. d i art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54 z późn. zm.) uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneZgodnie z treścią art. 289 § 2 k.k. żołnierzem jest osoba pełniąca czynną służbę wojskową. Czynną służbą wojskową natomiast jest pełnienie któregokolwiek z rodzajów służby wojskowej, przewidzianej w art. 62 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL (tekst jednolity: Dz. U. z 1979 r. Nr 18, poz. 111) oraz w art. 3 ust. 1 i art. 4 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 16, poz. 134).Osoby pełniące służbę w jednostkach zmilitaryzowanych, aczkolwiek w rozumieniu powołanych wyżej przepisów nie są żołnierzami w czynnej służbie wojskowej, to jednak w myśl art. 234 § 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL ponoszą odpowiedzialność karną za przestępstwa popełnione w związku z tą służbą według przepisów odnoszących się do żołnierzy w czynnej służbie wojskowej. Jest to konsekwencją zrównania, w zakresie odpowiedzialności karnej, służby w jednostkach zmilitaryzowanych z czynną służbą wojskową i uznania, że obowiązek służby w jednostkach zmilitaryzowanych jest równoznaczny z obowiązkiem służby wojskowej (art. 234 ust. 3 pkt 2 i 3 tej ustawy).Wywody te prowadzą do wniosku, że osoby pełniące służbę w jednostkach zmilitaryzowanych ponoszą odpowiedzialność karną określoną w art. 304 k.k., tak jak każdy żołnierz w razie porzucenia służby w celu trwałego uchylenia się od niej, albo w art. 305 k.k. - w wypadku odmowy jej pełnienia lub odmowy wykonania obowiązku wynikającego z tej służby.Osoby te ponoszą także odpowiedzialność karną określoną w art. 303 k.k. w razie samowolnego opuszczenia miejsca służby lub pozostania poza nim. Wprawdzie w wyroku Izby Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 1982 r. - Rw 357/82 wyrażono przeciwny pogląd, jednakże nie można go podzielić przede wszystkim z tego powodu, że art. 303 § 6 k.k. taksatywnie wylicza osoby, do których nie stosuje się art. 303 § 1-4 k.k., a przepisu wyjątkowego nie wolno interpretować rozszerzająco, zwłaszcza iż brak przesłanek do zrównania sytuacji prawnej osób pełniących służbę w jednostkach zmilitaryzowanych do którejkolwiek z osób wymienionych w art. 303 § 6 k.k.W związku z tym należało udzielić odpowiedzi jak na wstępie.