Z 8/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia ppłk H. Kmieciak (sprawozdawca). Sędziowie: ppłk J. Gawrysiak, ppłk E. Olczak.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk T. Zuchowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 6 marca 1972 r. zażalenia podprokuratora Prokuratury Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy na postanowienie Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie z dnia 19 stycznia 1972 r., mocą którego akta sprawy Władysława M. o przestępstwo z art. 145 § 1 k.k. zwrócono prokuratorowi z rozprawy głównej do uzupełnienia postępowania przygotowawczego, w uwzględnieniu zażalenia prokuratora,zaskarżone postanowienie uchylił i sprawę przekazał Sądowi I instancji do dalszego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym postanowieniem wydanym na rozprawie głównej Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie - po przesłuchaniu oskarżonego i świadków - zwrócił sprawę prokuratorowi do uzupełnienia postępowania przygotowawczego w celu:1) ustalenia osób, które po wypadku dokonały oględzin uszkodzonego samochodu, i dokładnego ich przesłuchania "na okoliczność zerwania się nitów w otworach podłużnicy ramy",2) polecenia biegłemu z zakresu techniki samochodowej i ruchu drogowego Stanisławowi B., by po przesłuchaniu wspomnianych osób "uzupełnił" swą opinię wydaną w toku dochodzenia,3) powołania dwóch innych biegłych z zakresu techniki samochodowej i ruchu drogowego dla ustalenia na podstawie oględzin uszkodzonych części samochodu, czy nity mocujące wieszak prawego przedniego resoru do ramy samochodu mogły się urwać w czasie jazdy.W zażaleniu podprokurator Prokuratury Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy wniósł o uchylenie wspomnianego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do dalszego rozpoznania.Uzasadnienie prawnePo wysłuchaniu przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej, który popierał zażalenie, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzja Sądu I instancji jest wadliwa z kilku powodów jednocześnie.I. Polecenie prokuratorowi "ustalenia" i przesłuchania osób, które dokonały oględzin samochodu po wypadku, było po części bezprzedmiotowe, a po części nieuzasadnione, ponieważ jedną z tych osób (zastępcę dowódcy do spraw technicznych Zdzisława N.) Sąd I instancji właśnie tuż przed wydaniem zaskarżonego postanowienia już przesłuchał, drugą zaś (znanego z funkcji dowódcy kompanii remontowej), jeśli koniecznie chciał też przesłuchać, mógł ją wezwać z jednostki nawet bez podawania nazwiska.Podobnie jeżeli Sąd I instancji uważał, że biegły Stanisław B. powinien "uzupełnić" swą opinię złożoną na piśmie w trakcie dochodzenia, a w szczególności uwzględnić w niej zeznania Jana N. i ewentualnie wspomnianego wyżej dowódcy kampanii remontowej, to mógł i powinien był wezwać tego biegłego na rozprawę i zadań mu odpowiednie pytania. Okoliczność, że biegły raz nie stawił się na rozprawę - zresztą z przyczyn usprawiedliwionych - nie stała na przeszkodzie wezwaniu go w innym terminie.Tak samo jeżeli Sąd I instancji doszedł do wniosku, że należy powołać dalszych dwóch biegłych, mógł zlecić wykonanie im określonego zadania (oględzin samochodu), a następnie odebrać od nich opinię na rozprawie.Jak wynika z powyższego, przeprowadzenie wspomnianych dowodów - wbrew poglądowi wyrażonemu w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia - nie mogło sprawiać Sądowi I instancji niemal żadnych trudności, nie mówiąc już o "znacznych trudnościach", których stwierdzenie upoważniałoby dopiero do postąpienia w myśl art. 344 § 1 k.p.k.Co się zaś tyczy "przewlekłości postępowania", o której również wspomina zaskarżone postanowienie, to podnieść należy, że decyzja Sądu I instancji o zwrocie sprawy prokuratorowi do uzupełnienia dochodzenia, zamiast tej "przewlekłości" uniknąć, właśnie ją wywołała. Gdyby bowiem Sąd zarządził przerwę lub nawet odroczenie rozprawy i sam - jak należało - przeprowadził interesujące go wywody, to dawno by już doszło do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Z pewnością każda przerwa w rozprawie lub jej odroczenie opóźnia wydanie wyroku, ale jeszcze bardziej opóźnia je każdy zwrot sprawy prokuratorowi do uzupełnienia postępowania przygotowawczego, przekreślający zarazem dotychczasowy wkład pracy sądu. Dążenie do przestrzegania zasady koncentracji rozprawy głównej (art. 313 § 2 k.p.k.) nie może się więc odbywać kosztem naruszenia ogólnych zasad sprawności i ekonomii całego postępowania karnego, które wymagają, by podstawowy jego cel: ustalenie prawdy obiektywnej i wydanie trafnego wyroku (art. 2 § 1 k.p.k.) - osiągnięty został możliwie jak najszybciej (ze względów profilaktyczno-wychowawczych) i jak najmniejszym nakładem sił i środków (wzgląd na gospodarność).Dlatego też w razie stwierdzenia na rozprawie głównej potrzeby uzupełnienia materiału dowodowego, połączonej nawet ze "znacznymi trudnościami", sąd powinien dokładnie rozważyć, która z ewentualnych decyzji: zarządzenie przerwy w rozprawie lub jej odroczenie, czy też cofnięcie sprawy do stadium postępowania przygotowawczego - szybciej, lepiej i bardziej gospodarnie pozwoli tej potrzebie uczynić zadość. Jeśli okaże się, że określone czynności dowodowe, bez szkody dla ich jakości, można przeprowadzić, w wyniku zarządzenia przerwy w rozprawie lub jej odroczenia - szybciej i oszczędniej, niż gdyby miało to nastąpić przez zwrot sprawy prokuratorowi do uzupełnienia dochodzenia lub śledztwa, wliczając w to czas potrzebny na "wędrówkę" akt, to sąd powinien sam wykonać te czynności, naprawiając braki postępowania przygotowawczego (w wypadku takim o stwierdzonych brakach postępowania przygotowawczego sąd może - rzecz jasna - zawiadomić prokuratora nadrzędnego nad tym, który wniósł akt oskarżenia). Dopiero odmienny wynik tej kalkulacji, przy jednoczesnym istnieniu rzeczywiście "znacznych trudności" w uzupełnieniu materiału dowodowego na rozprawie, powinien przesądzić o sięgnięciu po tak ostateczny środek, jakim jest cofnięcie sprawy do stadium postępowania przygotowawczego w trybie art. 344 § 1 k.p.k.