I DI 23/21

Sygn. akt I DI 23/21 UCHWAŁA Dnia 29 czerwca 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jacek Wygoda protokolant: starszy sekretarz sądowy Renata Szczegot po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 29 czerwca 2021 r., wniosku z dnia 11 lutego 2021 r. wywiedzionego przez pełnomocnika oskarżyciela prywatnego M.K. – adw. D. K., o podjęcie uchwały w przedmiocie zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego Sądu Rejonowego w B.– W. S. (powinno być sędziego Sądu Okręgowego w B. – uwaga Sądu Najwyższego), za czyn z art. 212 §1 k.k.; działając na podstawie art. 80 §1 oraz art. 110 §2a Ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U.2020.2072 t.j. ze zm.; dalej: Prawo o ustroju sądów powszechnych); uchwalił: nie uwzględnić ww. wniosku i nie zezwolić na pociągniecie do odpowiedzialności karnej sędziego Sądu Okręgowego w B. W.S. za to, że: „w dniu 9 czerwca 2020 r. w B. pomówił M. K. o takie postępowanie i właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla wykonywanego przez nią zawodu architekta oraz dla prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, rozgłaszając nieprawdziwy zarzut, jakoby nadużyła prawa do obrony w ten sposób, że w dniu 5 czerwca 2020 r. wypowiedziała stosunki obrończe dwu obrońcom w sprawie przed Sądem Rejonowym w B. pod sygn. III K (...), a w to miejsce ustanowiła kolejnego obrońcę, a także jakoby w ten sposób naruszyła zasady uczciwego procesu i rzetelności, zmierzając do zakłócenia 2 czynności sądowych poprzez pozorne realizowanie prawa do obrony” tj. o czyn z art. 212 §1 k.k. UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 11 lutego 2021 r., pełnomocnik oskarżyciela prywatnego M. K. – adw. D. K., wystąpił o zezwolenie na pociągnięcie sędziego Sądu Rejonowego w B.– W. S. do odpowiedzialności karnej za to, że: „w dniu 9 czerwca 2020 r. w B. pomówił M. K. o takie postępowanie i właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla wykonywanego przez nią zawodu architekta oraz dla prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, rozgłaszając nieprawdziwy zarzut, jakoby nadużyła prawa do obrony w ten sposób, że w dniu 5 czerwca 2020 r. wypowiedziała stosunki obrończe dwu obrońcom w sprawie przed Sądem Rejonowym w B. pod sygn. III K (...), a w to miejsce ustanowiła kolejnego obrońcę, a także jakoby w ten sposób naruszyła zasady uczciwego procesu i rzetelności, zmierzając do zakłócenia czynności sądowych poprzez pozorne realizowanie prawa do obrony” tj. o czyn z art. 212 §1 k.k. W oparciu o wniosek oraz materiały przedłożone przez pełnomocnika M. K. oraz materiały sprawy sygn. III K (...) Sądu Rejonowego w B., Sąd Najwyższy uznał za uprawdopodobniony następujący stan faktyczny. W dniu 9 czerwca 2020 r. Sąd Rejonowy w B. w składzie jednoosobowym; sędzia Sadu Rejonowego W. S.; rozpoznawał na rozprawie sprawę sygn. III K (...) przeciwko M. K. (poprzednie nazwisko: K.; tom I akt III K […]/16, k. 152) oskarżoną subsydiarnym aktem oskarżenia przez jej byłego męża M.B. o przestępstwo z art. 234 k.k. w zw. z art. 18 §1 k.k. (tom I akt III K […]/16, k. 2-27). Na rozprawie tej nie stawiła się oskarżona M. K., stawił się natomiast obrońca oskarżonej z wyboru – adw. D. K., który zobowiązał się do złożenia pełnomocnictwa do obrony w terminie 3 dni roboczych oraz oświadczył, iż oskarżona wie o terminie rozprawy zaplanowanej na dzień 9 czerwca 2020 r., Ponadto, na rozprawie stawił się oskarżyciel subsydiarny M.B. oraz pełnomocnik z wyboru oskarżyciela subsydiarnego adw. M. K., jako substytut adw. M. Z. Sąd na ww. rozprawie postanowił, na podstawie art. 402 §2 k.p.k., mimo odroczenia, rozprawę prowadzić w dalszym ciągu, bowiem skład Sądu 3 nie uległ zmianie. Po tym odczytano pismo adw. P.F. z dnia 8 czerwca 2020 r. oraz pisma oskarżonej z dnia 5 czerwca 2020 r. o wypowiedzeniu pełnomocnictwa adw. A. K. i adw. P. F. Obecny na rozprawie obrońca oskarżonej adw. D. K. złożył wniosek o odroczenie rozprawy z dnia 9 czerwca 2020 r., motywowany tym, iż mimo złożenia wniosku nie trzymał on wglądu do akt sprawy z uwagi na odmowę ich udostępnienia przez sekretariat. Obecny na rozprawie pełnomocnik oskarżyciela subsydiarnego oświadczył, że w jego ocenie zachowanie oskarżonej: „stanowi taktykę procesową zmierzającą do przedłużenia postępowania” (tom V akt III K (...); k.849-851). W dalszym toku rozprawy sąd rozpoznający ww. sprawę postanowił „nie uwzględnić wniosku obrońcy oskarżonej o odroczenie rozpraw w dniu dzisiejszym„ (tj. 9 czerwca 2020 r. – uwaga Sądu Najwyższego), albowiem w ocenie Sądu (Sądu Rejonowego w B.– uwaga Sądu Najwyższego) wypowiedzenie pełnomocnictwa dwóm obrońcom przez oskarżoną w dniu 5 czerwca 2020 r., a więc zaledwie cztery dni przed terminem rozprawy i ustanowienie w to miejsce nowego obrońcy, nie jest przejawem realizacji prawa do obrony, ale jej nadużyciem. Należy podkreślić, że zasady uczciwego procesowego i rzetelności obowiązują wszystkich jego uczestników, zaś czynność podjęta przez oskarżoną w ocenie Sądu jest przejawem pozornego realizowania prawa do obrony i zmierza do zakłócenia czynności sądowych por. postanowienie SN z dnia 17 stycznia 2017 r. sygn. akt V KK 235/2016, KZS 2017/4/8)” (k.9v-10, tom V akt III K […]/16, 849-851). Po nieuwzględnieniu wniosku obrońcy o odroczenie rozprawy adw. D. K. wniósł o wyłączenie sędziego W. S. od udziału w sprawie sygn. akt III K (...), bowiem w ocenie obrońcy oskarżonej M. K. zaistniały uzasadnione wątpliwości co do bezstronność sędziego W. S., wynikające z użytych przez wymienionego w uzasadnieniu o oddaleniu wniosku o odroczenie rozprawy słów przypisujących oskarżonej nierzetelne prowadzenie postępowania (k.10). Postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 1 lipca 2020 r. sygn. III K (...) sędzia W. S. pozostawił ww. wniosek o wyłączenie sędziego bez rozpoznania (tom V akt III K (...), k. 893-894). 4 Na podstawie pisma z dnia 14 czerwca 2021 r. Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym w B. oraz postanowienia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 maja 2020 r. o powołaniu do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego (M.P.2020. (...)), ustalono, iż W. S. aktualnie jest sędzią Sądu Okręgowego w B. (k. 38-43). Sąd Najwyższy zważył co następuje. Wniosek pełnomocnika oskarżyciela prywatnego o wyrażenie zgody na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego Sądu Rejonowego w B. W.S. za przestępstwo z art. 212 §1 k.k., uznać należy bezzasadny i to w stopniu oczywistym. Zadaniem sądu dyscyplinarnego w postępowaniu o wyrażenie zgody na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej jest zbadanie czy przedłożone przez wnioskodawcę dokumenty uprawdopodabniające w stopniu dostatecznym podejrzenie popełnienia przestępstwa przez sędziego. Przestępstwo to czyn zabroniony przez ustawę, czyli czyn bezprawny. Sąd Najwyższy przypomina, że: „W prawie karnym wskazano szereg sytuacji, w których określone zachowania, mimo wyczerpania znamion ustawowych czynu zabronionego pozbawione są cechy bezprawności, a tym samym nie mogą być uznane za przestępstwa. Tego typu normy - kontratypy - zawarte są w rozdziale III Kodeksu karnego (np. obrona konieczna) i w innych częściach Kodeksu karnego (np. uzasadniona krytyka – art. 213 k.k.). Bezprawność jako cecha normatywna czynu zabronionego musi być przy tym oceniana w kontekście całości systemu prawa. Stąd przyjmuje się, że w prawie karnym uwzględniać należy także kontratypy pozaustawowe” (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2016 r. sygn. SNO 49/16, LEX nr: 2194888). Opisany we wniosku pełnomocnika oskarżyciela prywatnego „czyn” sędziego W. S. za bezprawny uznany być nie może. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, które to orzecznictwo Sąd Najwyższy rozpoznający niniejszy wniosek w pełni akceptuje: „Istotą wykonywania władzy sądowniczej jest wymierzanie sprawiedliwości. Sędziowie podczas wymierzania sprawiedliwości mają obowiązek dokonywania oceny poszczególnych zachowań stanowiących przedmiot rozpoznania. Oceny te, odnoszące się do konkretnych osób, mogą narażać na 5 negatywny odbiór w opinii publicznej lub na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności (…) Wypowiedzi tego rodzaju zawarte w uzasadnieniu orzeczenia lub wypowiedziane w trakcie przedstawiania ustnych motywów ogłoszonego wyroku nie stanowią jednak z reguły przestępstwa, pozbawione są cechy bezprawności, stanowią bowiem realizację obowiązków nałożonych na sędziów” (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2016 r. sygn. SNO 49/16, LEX nr: 2194888; podobnie: wyrok Sądu Najwyższego z 13 grudnia 1994 r. sygn. WR 207/94, LEX nr: 20738; wyrok Sądu Najwyższego z 23 maja 2002 r., sygn. V KKN 435/00, KZS 2003, nr 7-8, poz. 30). Także stanowisko doktryny w kwestii niedopuszczalności zakwalifikowania jako wyczerpujących znamiona przestępstwa zniesławienia wypowiedzi funkcjonariusza publicznego, zaistniałych w związku z realizacją jego obowiązków służbowych jest jednoznaczne „Nie stanowią przestępstwa zniesławienia oświadczenia i wypowiedzi wynikające z realizacji obowiązków lub uprawnień służbowych, jeżeli mieszczą się w granicach umocowań prawnych, np. w opiniach służbowych, skargach, pismach procesowych, krytyce naukowej lub artystycznej” (red. A. Grześkowiak, K. Wiak. Kodeks karny. Komentarz. 5 wydanie. Warszawa 2018. s. 1112, nb. 22; podobnie: J. Wojciechowski. Kodeks karny – komentarz i orzecznictwo. Warszawa 1998. s. 377-378, teza 5; M. Królikowski i R. Zawłocki. Kodeks karny – część szczególna – komentarz. Art. 117-221. Warszawa 2017. s. 908, nb. 76). Tylko w razie zaistnienia sytuacji, w których sędzia pod pretekstem realizacji swoich obowiązków lub korzystania z przysługujących mu uprawnień przekraczając te uprawienia działa w zamiarze poniżenia danej osoby w opinii publicznej lub naraża ją na utratę zaufania potrzebnego dla danego zawodu lub działalności gospodarczej, można rozważać zakwalifikowanie jego wypowiedzi jako wyczerpującej znamiona przestępstwa z art. 212 k.k. Wypowiedź taka musi mieć charakter wypowiedzi o faktach, a nie mieć charakter opinii, oceny (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 sierpnia 2016 r. sygn. IV KK 53/16, LEX nr: 2087823). W niniejszej sprawie brak jest jakichkolwiek dowodów uprawdopodabniających zaistnienie po stronie sędziego W.S. zamiaru zniesławienia M.K. Wydane przezeń na rozprawie w dniu 9 czerwca 2020 r. w Sądzie Rejonowym w B. w sprawie sygn. 6 III K (...) postanowienie o nieuwzględnieniu wniosku obrońcy oskarżonej M.K. o odwołaniu rozprawy z powodu zmiany obrońcy, mieszcząc się w zakresie uprawnień sędziego, nie zawiera żadnych sformułowań, które mogłyby świadczyć o zamiarze zniesławienia oskarżonej. Ponadto Sąd Najwyższy przypomina, że „Strona postępowania, w tym jej obrońca nie może prowadzić działań zmierzających do obstrukcji toku prowadzonego postępowania” (R. Rynkun-Werner Zmiana obrońcy z urzędu w toku procesu karnego - fikcja czy rzeczywistość” -Palestra 6/2017 s. 30) zatem takie jak opisane powyżej „obstrukcyjne działania” oskarżonej M. K. i jej obrońcy musiały się spotkać z krytyczną oceną sądu przed którym toczyło się postępowanie. Sąd Najwyższy stwierdza również, iż zawarte w uzasadnieniu wymienionego postanowienia o odmowie odroczenia rozprawy stwierdzenia sądu mają charakter w pełni obiektywny, uzasadniony okolicznościami zaistniałymi na rozprawie w dniu 9 czerwca 2020 r., i do takiego ich sformułowania sędzia W. S. jako przewodniczący składu orzekającego w sprawie sygn. akt III KK (...) był w pełni uprawniony, a zatem zgodnie z poglądem doktryny i orzecznictwem Sądu Najwyższego i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, nie wypełniają znamion przestępstwa zniesławienia (por. L. Gardocki – Krytyka jako okoliczność wyłączająca bezprawność zniesławienia. Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 13 grudnia 1994 r. sygn. WR 207/94. Państwo i Prawo. 1996/1. s. 110-112; zob. również red. A. Grześkowiak. Kodeks Karny… s. 1109. nb. 13 i cyt. tam publikacje doktryny oraz orzecznictwo). Z tych też powodów Sąd Najwyższy uchwalił jak w sentencji.