II DO 19/19

Sygn. akt II DO 19/19 POSTANOWIENIE Dnia 24 października 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tomasz Przesławski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Jan Majchrowski Stanisław Michał Lesień (ławnik Sądu Najwyższego) Protokolant Katarzyna Wojnicka przy udziale Pierwszego Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Prokuratora Generalnego M. N. w sprawie E. T. po rozpoznaniu w Izbie Dyscyplinarnej na posiedzeniu w dniu 24 października 2019 r., odwołania wniesionego przez Pierwszego Zastępcę Rzecznika Dyscyplinarnego Prokuratora Generalnego od postanowienia Sądu Dyscyplinarnego przy Prokuratorze Generalnym z dnia 8 maja 2019 roku, sygn. akt PK I SD (…) postanawia: na podstawie art. 437 § 1 kpk w związku z art. 171 pkt 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 roku — Prawo o prokuraturze 1. zmienić postanowienie Sądu Dyscyplinarnego przy Prokuratorze Generalnym z dnia 8 maja 2019 roku, sygn. akt PK I SD (…), poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do rozpoznania przez Sąd Dyscyplinarny przy Prokuratorze Generalnym złożonego przez Pierwszego Zastępcę Rzecznika Dyscyplinarnego Prokuratora Generalnego wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej obwinionej prokurator E. T., 2. kosztami postępowania odwoławczego obciążyć Skarb Państwa, 2 3. zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz obrońcy prokuratora J. T. kwotę 367,75 złotych tytułem zwrotu uzasadnionych wydatków obrońcy związanych z dojazdem do Sądu Najwyższego. UZASADNIENIE W dniu 4 października 2017 roku Prokurator Regionalny w K. zainicjował czynności sprawdzające wobec prokurator E. T.. Postanowieniem z dnia 30 października 2017 roku, sygnatura akt RP III RD (…), Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego Prokuratora Generalnego dla (…) okręgu regionalnego, działając na podstawie przepisów art. 154 § 1 w związku z art. 153 § 3 ustawy - Prawo o prokuraturze, wszczął postępowanie wyjaśniające w sprawie podejrzenia popełnienia przez E. T. - prokuratora Prokuratury Rejonowej w C. przewinień dyscyplinarnych w sprawach: I. „użycia, w dniu 21 września 2017 roku w C., pod adresem C. G. - Zastępcy Prokuratora Okręgowego w C. słów stanowiących groźbę karalną: <<sprawy tak nie zostawię>>, <<pożałujesz tego>>, <<uważaj na swoje dzieci>>, co wzbudzić mogło w pokrzywdzonym uzasadnioną obawę, że groźby te zostaną spełnione, a także bezprawnych gróźb spowodowania postępowania karnego, a zachowanie to stanowiło uchybienie godności urzędu prokuratora, a także jednocześnie w sposób oczywisty obraziło przepis art. 96 § 1 ustawy - Prawo o prokuraturze, w zakresie określonym w ślubowaniu wskazanym w art. 92 § 1 tej ustawy, nakazu stania na straży prawa i strzeżenia praworządności oraz sumiennego wypełnienia obowiązków pełnionego urzędu prokuratorskiego i kierowania się zasadami godności i uczciwości, które to zachowania wyczerpują jednocześnie znamiona czynu zabronionego określonego art. 190 § 1 k.k. i stanowią przewinienie służbowe określone w art. 137 § 1 ustawy - prawo o prokuraturze, II. wywierania, w dniu 21 września 2017 roku w C. , za pomocą groźby bezprawnej, wpływu na świadka C. G. Zastępcę Prokuratora Okręgowego w C., w postępowaniu przygotowawczym dotyczącym przekroczenia uprawnień 3 i niedopełnieniu obowiązków służbowych przez prokuratorów i funkcjonariuszy Policji, wdrożonym w Wydziale Spraw Wewnętrznych Prokuratury Krajowej w W. pod sygnaturą PK XIV Ds (…), albowiem C. G. podejmował decyzję w przedmiocie nieprzekazania sprawy dotyczącej M. T. innej jednostce organizacyjnej, co mogło stanowić uchybienie godności prokuratora, a także jednocześnie w sposób oczywisty obraziło przepis art. 96 § 1 ustawy - Prawo o prokuraturze, w zakresie określonym w ślubowaniu wskazanym w art. 92 § 1 tej ustawy, nakazu stania na straży prawa i strzeżenia praworządności oraz sumiennego wypełnienia obowiązków pełnionego urzędu prokuratora i kierowania się zasadami godności i uczciwości, które to zachowania wyczerpują jednocześnie znamiona czynu zabronionego określonego w art. 245 k.k. i stanowią przewinienie służbowe określone w art. 137 § 1 ustawy - Prawo o prokuraturze”. Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2018 roku Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego Prokuratora Generalnego dla (…) okręgu regionalnego odmówił w sprawie prokurator E. T. wszczęcia postępowania dyscyplinarnego wobec stwierdzenia, że czyn określony w pkt I nie zawiera ustawowych znamion przewinienia dyscyplinarnego, zaś w odniesieniu do czynu określonego w pkt II stwierdził, że czynu nie popełniono. Decyzja została wydana na podstawie przepisu art. 154 § 2 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 roku Prawo o prokuraturze. Od tego postanowienia, w dniu 19 kwietnia 2018 roku sprzeciw złożył Prokurator Generalny. Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2018 roku Pierwszy Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego Prokuratora Generalnego przejął przedmiotową sprawę do swojego prowadzenia i jednocześnie wszczął postępowanie dyscyplinarne w sprawie opisanych wyżej przewinień dyscyplinarnych. W dniu 14 listopada 2018 roku Pierwszy Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego Prokuratora Generalnego skierował do Sądu Dyscyplinarnego przy Prokuratorze Generalnym wniosek o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej E. T. prokuratora Prokuratury Rejonowej w C., zarzucając jej, że w dniu 21 września 4 2017 roku w C., po informacjach medialnych o tymczasowym aresztowaniu syna – M. T., nie zachowała powściągliwości w wyrażeniu emocji oraz oceny podjętych przez prokuraturę czynności w związku z prowadzonym od dnia 27 sierpnia 2017 roku postępowaniu przygotowawczym przeciwko jej synowi, zatelefonowała do C. G. - Zastępcy Prokuratora Okręgowego w C., który w okresie do dnia 29 sierpnia 2017 roku podejmował czynności, w ramach sprawowanego zwierzchniego nadzoru służbowego nad tym postępowaniem i używając w trakcie tej rozmowy zwrotów „sprawy tak nie zostawię", „pożałujesz tego", „uważaj na swoje dzieci" zapowiedziała podjęcie bliżej nieokreślonych działań, które wywołały u rozmówcy obawę i zaniepokojenie o przyszłość i bezpieczeństwo jego dzieci, co stanowi uchybienie godności urzędu prokuratora, to jest o czyn z art. 137 § 1 ustawy - Prawo o prokuraturze. W trakcie rozprawy przed Sądem Dyscyplinarnym, która odbyła się w dniu 13 lutego 2019 r., sygn. PK I SD (…) obrońca obwinionej E. T. złożył, w trybie art. 339 § 3 ust 2 k.p.k. w zw. z art. 122 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. – o Sądzie Najwyższym (Dz.U.2018.5), wniosek o skierowanie przedmiotowej sprawy na posiedzenie i umorzenie postępowania z powodu oczywistego braku faktycznych podstaw oskarżenia, bowiem zdaniem wnioskodawcy, z uwagi na treść art. 122 przywołanej wyżej ustawy do postępowań wyjaśniających, które nie zostały zakończone do dnia 3 kwietnia 2018 r. tj. do dnia wejścia w życie ustawy o Sądzie Najwyższym stosuje się przepisy ustawy - Prawo o prokuraturze w stanie prawnym sprzed 3 kwietnia 2018 r. Postanowieniem z dnia 8 maja 2019 roku, sygn. PK I SD (…), Sąd Dyscyplinarny przy Prokuratorze Generalnym postanowił na podstawie przepisów art. 17 § 1 pkt 11 kpk w związku z art. 171 pkt 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 roku Prawo o prokuraturze umorzyć postępowanie przeciwko prokuratorowi Prokuratury Rejonowej w C. E. T. obwinionej o czyn z art. 137 § 1 ustawy Prawo o prokuraturze wobec stwierdzenia, że zachodzi inna okoliczność wyłączająca ściganie. Kosztami postępowania obciążony został Skarb Państwa. 5 Od tego rozstrzygnięcia odwołanie wywiódł Pierwszy Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego Prokuratora Generalnego zaskarżając postanowienie na niekorzyść E. T. w całości. Na podstawie art. 427 § 1 i 2 k.p.k. oraz art. 438 pkt 2 k.p.k. w zw. z art 171 pkt 1 ustawy - Prawo o prokuraturze, zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: „- obrazę przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k. poprzez jego błędną wykładnię prowadzącą do uznania, iż w sprawie dyscyplinarnej przeciwko prokurator E. T. obwinionej o popełnienie deliktu dyscyplinarnego z art. 137 § 1 ustawy - Prawo o prokuraturze zachodzi inna okoliczność wyłączająca ściganie, podczas gdy prawidłowa ocena zgromadzonego materiału dowodowego oraz wydanych w trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego oraz dyscyplinarnego decyzji procesowych wskazuje, iż działania rzecznika dyscyplinarnego oraz Prokuratora Generalnego miały swoje umocowanie w obowiązujących przepisach prawa, co miało wpływ na treść orzeczenia”. W oparciu o przepisy art. 437 § 1 i § 2 k.p.k. i art. 456 k.p.k. w zw. z art. 171 ust. 1 ustawy - Prawo o prokuraturze, wniósł o zmianę postanowienia poprzez uznanie, iż w powyższej sprawie zachodzą przesłanki do rozpoznania przez Sąd Dyscyplinarny przy Prokuratorze Generalnym złożonego przez Pierwszego Zastępcę Rzecznika Dyscyplinarnego Prokuratora Generalnego wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej obwinionej prokurator E. T.. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Odwołanie wywiedzione przez Pierwszego Zastępcę Prokuratora Generalnego okazało się zasadne i jako takie zostało uwzględnione. W pierwszej kolejności należy odnieść się do tego, że zgodnie z normatywną treścią art. 154 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 roku Prawo o prokuraturze postępowanie względem prokuratora o czyny wyczerpujące przesłanki przewinienia 6 dyscyplinarnego można podzielić na trzy zasadnicze etapy. Pierwszym etapem, określonym w art. 154 § 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 roku Prawo o prokuraturze jest postępowanie wyjaśniające, które wszczyna rzecznik dyscyplinarny na żądanie Prokuratora Generalnego, właściwego prokuratora regionalnego lub okręgowego, a także z własnej inicjatywy, po wstępnym ustaleniu okoliczności koniecznych do stwierdzenia znamion przewinienia dyscyplinarnego, a także złożeniu przez prokuratora oświadczenia lub wyjaśnień na piśmie, chyba że ich złożenie nie jest możliwe. Postępowanie to może stanowić podstawę do dwóch decyzji procesowych. Po pierwsze, zgodnie z art. 154 § 2 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 roku Prawo o prokuraturze, jeżeli nie zachodzą podstawy do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, rzecznik dyscyplinarny wydaje postanowienie o odmowie jego wszczęcia. Z kolei w myśl postanowień art. 154 § 4 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 roku Prawo o prokuraturze jeżeli zachodzą podstawy do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, zastępca rzecznika dyscyplinarnego zwraca się do Prokuratora Generalnego o wyznaczenie rzecznika dyscyplinarnego spoza okręgu regionalnego, w którym pełni służbę prokurator, w stosunku do którego prowadzone było postępowanie wyjaśniające, do przeprowadzenia postępowania dyscyplinarnego. Wyznaczony rzecznik dyscyplinarny wszczyna postępowanie dyscyplinarne. Ostatnim etapem, w przypadku stwierdzenia podstaw do prowadzenia takiego postępowania jest złożenie wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej, w myśl przepisu art. 154 § 8 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 roku Prawo o prokuraturze. Z powyższego jednoznacznie wynika, że postępowanie wyjaśniające może zakończyć się dwoma rozstrzygnięciami, to jest odmową wszczęcia postępowania dyscyplinarnego albo jego wszczęciem. Ustawodawca przewidział także, że w przypadku wydania przez organ prowadzący postępowanie wyjaśniające postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego służy środek zaskarżenia. Od dnia 3 kwietnia 2018 roku zgodnie z art. 154 § 3 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 roku Prawo o prokuraturze jest to sprzeciw Prokuratora Generalnego lub odwołanie organu który żądał wszczęcia postępowania wyjaśniającego. Zdanie 2 analizowanego przepisu wprost stanowi, że odwołanie nie przysługuje, jeżeli Prokurator Generalny wniósł sprzeciw. Zgodnie z normą 7 wyrażoną w art. 154 § 10a ustawy z dnia 28 stycznia 2016 roku Prawo o prokuraturze – w przypadku wniesienia sprzeciwu, wskazania Prokuratora Generalnego co do dalszego toku postępowania są wiążące dla rzecznika dyscyplinarnego. Wniesienie sprzeciwu jest ponadto równoznaczne z obowiązkiem wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. Można zatem stwierdzić, że sprzeciw Prokuratora Generalnego ma charakter kasatoryjny względem postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, a jednocześnie wyklucza przy tym możliwość zaskarżenia tego postanowienia w innym trybie, tj. poprzez wywiedzenie odwołania przez organ, który żądał wszczęcia postępowania wyjaśniającego. Kluczowym zagadnieniem, z punktu widzenia rozpatrywanej przez Sąd Najwyższy sprawy, jest określenie momentu zakończenia postępowania wyjaśniającego. Ma to istotne znaczenie z uwagi na treść art. 122 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 roku o Sądzie Najwyższym, zgodnie z którym do postępowań dyscyplinarnych prowadzonych na podstawie ustawy z dnia 28 stycznia 2016 roku Prawo o prokuraturze (w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 roku o Sądzie Najwyższym) stosuje się przepisy dotychczasowe do zakończenia postępowania wyjaśniającego lub postępowania w instancji, w której się toczy. Należy podkreślić, że przedmiotem nowelizacji objęta została także treść art. 154 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 roku Prawo o prokuraturze, w zakresie możliwości zaskarżania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. Zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 154 § 3 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 roku Prawo o prokuraturze w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia, o którym mowa w § 2 (tj. postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego – SN), Prokuratorowi Generalnemu oraz organowi, który żądał podjęcia czynności dyscyplinarnych, służy odwołanie do sądu dyscyplinarnego. Zaś po nowelizacji przepis ten brzmi następująco: w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia, o którym mowa w § 2 (tj. postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego – SN), organowi, który żądał wszczęcia postępowania wyjaśniającego, służy odwołanie do sądu dyscyplinarnego. Odwołanie nie przysługuje, jeżeli Prokurator Generalny wniósł sprzeciw. Od dnia 3 kwietnia 2018 roku, a więc od daty wejścia 8 w życie nowelizacji ustawy z dnia 28 stycznia 2016 roku Prawo o prokuraturze, wprowadzono rozróżnienie na środek wnoszony przez Prokuratora Generalnego, który dysponuje instytucją sprzeciwu oraz środek wnoszony przez organ żądający wszczęcia postępowania dyscyplinarnego - odwołanie. Nie można oczywiście a priori wykluczyć sytuacji, kiedy to Prokurator Generalny będzie podmiotem żądającym wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. W ocenie Sądu Najwyższego, dokonując wykładni przepisów odnoszących się do postępowania wyjaśniającego należy przyjąć, że kończy się ono wraz z wydaniem postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego albo w przypadku stwierdzenia istnienia pozytywnych przesłanek postanowieniem o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego. Nie można bowiem pominąć tego, że istotą postępowania wyjaśniającego i podejmowanych w jego trakcie czynności jest jedynie stwierdzenie czy zachodzą przesłanki uzasadniające wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec danego podmiotu. Należy wskazać, że postępowanie wyjaśniające prowadzone w celu ustalenia czy istnieją podstawy do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego wobec prokurator E. T. zakończyło się w dniu 12 kwietnia 2018 roku postanowieniem o odmowie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. Jak wskazano powyżej, jest to jedna z możliwych form zakończenia predyscyplinarnego postępowania w przedmiocie odpowiedzialności dyscyplinarnej prokuratora. Nie można pominąć także tego, że zgodnie z normą wyrażoną w art. 122 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 roku o Sądzie Najwyższym, przepisy, zgodnie z którymi Prokuratorowi Generalnemu na postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania dyscyplinarnego przysługiwało odwołanie, stosuje się do zakończenia postępowania wyjaśniającego lub postępowania w instancji, w której się toczy, a więc ad casum do wydania przedmiotowego postanowienia z dnia 12 kwietnia 2018 roku. Zasadnie zatem, w ocenie Sądu Najwyższego, Prokurator Generalny skorzystał z określonej w art. 154 § 10a ustawy z dnia 26 stycznia 2018 roku Prawo o prokuraturze (w brzmieniu od 3 kwietnia 2018 roku) instytucji sprzeciwu od postanowienia, a nie obowiązującej przed nowelizacją instytucji odwołania. Zgodnie bowiem z obowiązującym od 3 kwietnia 2018 roku brzmieniem 9 art. 154 § 10a ustawy z dnia 26 stycznia 2018 Prawo o prokuraturze w przypadkach, o których mowa w § 3 (tj. doręczenia postanowienia rzecznika dyscyplinarnego o odmowie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego - SN), Prokurator Generalny może wnieść sprzeciw. W przypadku wniesienia sprzeciwu, wskazania Prokuratora Generalnego co do dalszego toku postępowania są wiążące dla rzecznika dyscyplinarnego. Wniesienie sprzeciwu jest równoznaczne z obowiązkiem wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. Co istotne, w przypadku wniesienia przez Prokuratora Generalnego sprzeciwu od postanowienia rzecznika dyscyplinarnego, zaskarżone postanowienie traci moc. Wykluczona jest tym samym ocena zasadności wydania takiego postanowienia przez sąd dyscyplinarny. Umożliwiło to zatem w niniejszej sprawie, w dalszej kolejności wywiedzenie, przez wskazanego przez Prokuratora Generalnego Zastępcę Rzecznika Dyscyplinarnego Prokuratora Generalnego wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej E. T.. Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy postanowił jak na wstępie