II DSI 3/20

Sygn. akt II DSI 3/20 POSTANOWIENIE Dnia 23 września 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tomasz Przesławski (przewodniczący) SSN Jan Majchrowski SSN Paweł Zubert (sprawozdawca) Protokolant Karolina Majewska przy udziale Rzecznika Dyscyplinarnego Krajowej Rady Notarialnej R.C. w sprawie notariusza M. W. obwinionego o popełnienie deliktu dyscyplinarnego z art. 50 w zw. z art. 18 § 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie i inne po rozpoznaniu w Izbie Dyscyplinarnej na rozprawie w dniu 23 września 2020 r., kasacji obwinionego od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego przy Krajowej Radzie Notarialnej w W. z dnia 7 października 2019 r., sygn. akt WSD (...) utrzymującego w mocy orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego Izby Notarialnej w […]. z dnia 9 lipca 2019 r., sygn. akt (…) I. oddala kasację jako oczywiście bezzasadną; II. obciąża obwinionego notariusza M. W. kosztami postępowania kasacyjnego w kwocie 20 (dwadzieścia) złotych. UZASADNIENIE Rada Izby Notarialnej w […]. w dniu 25 kwietnia 2018 r. podjęła uchwałę nr (…) w sprawie skierowania wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec notariusza M. W., zarzucając mu dopuszczenie się przewinienia zawodowego polegającego na oczywistej i rażącej obrazie przepisów prawa, to jest art. 18 § 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 2291 ze zm.), nakładającego na notariusza obowiązek zachowania w tajemnicy okoliczności sprawy, o których powziął wiadomość ze względu na wykonywanie czynności 2 notarialne, w ten sposób, że prowadząc kancelarię notarialną w W. , w okresie od co najmniej stycznia 2018 r. do dnia 27 lutego 2018 roku pozostawił w piwnicy budynku, w którym miała siedzibę kancelaria notariusza M. W. to jest w ogólnodostępnym dla osób trzecich miejscu budynku oryginały dokumentów zawierających dane osobowe stron czynności lub ich przedstawicieli, dane osobowe innych osób biorących udział w czynnościach notarialnych, a także dane osobowe osób dla których czynności mogą powodować skutki prawne, rodzaje czynności, treści czynności, w tym treści oświadczeń składanych przez strony oraz wszelkie inne informacje uzyskane w związku z wykonywaniem czynności notarialnych, co stanowi przewinienie zawodowe z art. 50 w zw. z art. 18 § 1 ustawy Prawo o notariacie, § 21 ust. 2 i § 23 Kodeksu Etyki Zawodowej Notariusza (uchwała nr 19/97 Krajowej Rady Notarialnej z dnia 12 grudnia 1997 r. ze zm.), a działanie to nosiło znamiona czynu ciągłego przewidzianego w art. 12 k.k. Orzeczeniem z 9 lipca 2019 roku, sygn. akt SD (…) Sąd Dyscyplinarny Izby Notarialnej w [...]: 1. uznał obwinionego notariusza M. K. W. winnym popełnienia czynu polegającego na oczywistej i rażącej obrazie prawa w ten sposób, że w dniu 26 stycznia 2018 roku w W. przy ul. O. pozostawił w pomieszczeniu piwnicy, w obecności osoby trzeciej, nie zabezpieczone dokumenty zawierające dane osobowe stron czynności lub ich przedstawicieli, dane osobowe innych osób biorących udział w czynnościach notarialnych, a także dane osobowe osób, dla których czynności mogą powodować skutki prawne, rodzaje i treść dokonywanych czynności i dane podlegające ochronie danych oraz wszelkie inne informacje uzyskane w związku z wykonywaniem czynności notarialnych w jego kancelarii i innych kancelariach notarialnych, co stanowi przewinienie zawodowe opisane w art. 50 w związku z art. 18 § 1 prawa o notariacie w związku z § 21 ust. 2 i § 23 Uchwały nr 19/97 z dnia 12 grudnia 1997 roku w sprawie Kodeksu Etyki Zawodowej Notariusza i za to na podstawie art. 51 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 roku Prawo o notariacie wymierzył obwinionemu karę pieniężną w wysokości 10 000,00 zł; 3 2. obciążył obwinionego kosztami postępowania. Odwołanie od powyższego orzeczenia złożył obwiniony, który zaskarżonemu orzeczeniu w pkt I zarzucił: 1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia; 2. niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy; 3. naruszenie zasad domniemania niewinności i in dubio pro reo (art. 5 k.p.k.) W zakresie punktu II obwiniony podniósł natomiast zarzut „braku podania wysokości kosztów postępowania”. W oparciu o wyżej wskazane zarzuty autor odwołania wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wyższy Sąd Dyscyplinarny przy Krajowej Radzie Notarialnej w W., orzeczeniem z 7 października 2019 r., sygn. akt WSD (…), utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie, zasądzając od obwinionego notariusza M. W. na rzecz Krajowej Rady Notarialnej koszty postępowania odwoławczego. Kasację od powyższego orzeczenia wniósł w imieniu własnym M. W.. Skarżący podniósł zarzuty rażącego naruszenia prawa, tj. art. 5 k.p.k. oraz art. 153 § 1 k.p.k. oraz wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na kasację Rzecznik Dyscyplinarny Krajowej Rady Notarialnej wniósł o oddalenie kasacji notariusza M. W. w całości jako oczywiście bezzasadnej oraz obciążenie obwinionego kosztami postępowania kasacyjnego. W swoim stanowisku rzecznik dyscyplinarny wskazał, że wywiedziona przez obwinionego kasacja winna zostać uznana za oczywiście bezzasadną lub też pozostawiona bez rozpoznania, gdyż nie spełnia podstawowych wymogów formalnych określonych w art. 523 § 1 4 k.p.k. i art. 526 § 1 k.p.k. Ponadto rzecznik dyscyplinarny podkreślił, iż autor kasacji wprawdzie wymienił jako rzekomo naruszone art. 5 i art. 153 § 1 k.p.k., jednakże nie wykazał w treści zarzutów zarówno sposobu naruszenia, jak również, czy takowe miało charakter rażący, a przede wszystkim, czy podniesiona obraza mogła mieć istotny wpływ na treść orzeczenia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja obwinionego jest bezzasadna i to w stopniu oczywistym. Przed szczegółowym odniesieniem się do poszczególnych zarzutów i argumentacji zaprezentowanej na ich poparcie przypomnieć wypada, że w sprawach dyscyplinarnych notariuszy kasacja jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, w którym można formułować wyłącznie zarzuty odnoszące się do rażącego naruszenia prawa, albo rażącej niewspółmierności kary (art. 63b ustawy Prawo o notariacie). Kasacją nie można kwestionować poczynionych ustaleń faktycznych, albowiem postępowanie kasacyjne nie jest trzecią instancją, która ma służyć weryfikowaniu poprawności zapadłych w sprawie rozstrzygnięć. Można natomiast podnosić, że sądy obu instancji dokonując tych ustaleń, dopuściły się rażącego naruszenia reguł procedowania, co miało wpływ na ustalenia faktyczne, a w konsekwencji na treść orzeczenia. Z uwagi na swój charakter kasacja służy eliminowaniu z obrotu prawnego wyłącznie orzeczeń obarczonych najpoważniejszymi wadami, a w sprawach dyscyplinarnych notariuszy postępowanie kasacyjne jest realizacją konstytucyjnej zasady prawa do sądu (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 czerwca 2012 r., sygn. K 9/10, Dz.U. 2012.760). Kasacja winna być skierowana przeciwko orzeczeniu sądu odwoławczego (art. 63a § 1 ustawy Prawo o notariacie), najczęściej dotycząc jakości i sposobu dokonania kontroli odwoławczej. Zarzuty kasacyjne, jeżeli 5 mają być skuteczne, nie mogą sprowadzać się do powtórzenia zarzutów stawianych w odwołaniu, lecz muszą wskazywać bądź to na pominięcie któregoś z nich przez sąd odwoławczy w toku kontroli instancyjnej, bądź też na wadliwe ich rozpoznanie w toku tej kontroli. Muszą one w sposób precyzyjny wskazywać, na czym miałyby polegać rażące błędy w przebiegu tej kontroli (zob. w szczególności postanowienie Sądu Najwyższego z 5 lutego 2019 roku, V KK 613/18, Lex nr 2615843). Wyjątkowo zarzuty mogą odnosić się do błędów sądu I instancji, jeżeli doszło do tak zwanego efektu przeniesienia, czyli zaabsorbowania do orzeczenia sądu ad quem uchybień popełnionych przez sąd a quo. I w tej sytuacji jednak autor nadzwyczajnego środka zaskarżenia jest zobligowany do wyraźnego ukierunkowania podniesionych w tymże środku zarzutów na to stadium procedowania sądu drugiej instancji, w którym doszło do "zaabsorbowania" owego uchybienia (zob. w szczególności postanowienie Sądu Najwyższego z 9 stycznia 2019 roku, IV KK 694/18, Lex nr 2604055). Powyższe uwagi teoretyczne w ocenie Sądu Najwyższego były konieczne, albowiem kasacja notariusza M. W. faktycznie skierowana jest przeciwko orzeczeniu Sądu Dyscyplinarnego Izby Notarialnej w [...]. Z tego też względu Sąd Najwyższy podzielił ocenę Rzecznika Dyscyplinarnego Krajowej Rady Notarialnej o jej oczywistej bezzasadności. O skierowaniu kasacji przeciwko orzeczeniu sądu meriti najdobitniej świadczy sformułowanie w tym nadzwyczajnym środku zaskarżenia zarzutu obrazy przepisu art. 153 § 1 k.p.k., który to zarzut w sposób jednoznaczny dotyczy sposobu procedowania, czy też błędu sądu korporacyjnego I instancji. Odnosząc się do tego zarzutu wystarczy jedynie stwierdzić, że istotnie sąd meriti, wbrew treści przepisu art. 153 § 1 k.p.k., nie rozpoznał wniosku obwinionego o sprostowanie protokołu rozprawy. Nie przesadzając w tym miejscu o słuszności poszczególnych żądań tego wniosku, nie sposób jednak uznać zaniechania sądu meriti za rażącą obrazę przepisu art. 153 k.p.k. Wspomnieć także wypada, że konieczność wykazania rażącego 6 naruszenia wskazanej normy procesowej obciąża autora kasacji, czemu skarżący nie sprostał. Odnosząc się do drugiego ze sformułowanych w kasacji zarzutów, to jest zarzutu obrazy przepisu art. 5 k.p.k., zarówno w zakresie domniemania niewinności, jak i w zakresie zasady rozstrzygania nie dających się usunąć wątpliwości na korzyść obwinionego należy podkreślić, iż stanowi on powtórzenie zarzutu sformułowanego w odwołaniu. Zarzut ten sąd ad quem rozpoznał, stosownie do treści art. 433 § 2 k.p.k., a następnie przedstawił w pisemnym uzasadnieniu przekonujące argumenty z jakich przyczyn nie został on uwzględniony, stosownie do regulacji zawartej w przepisie art. 457 § 3 k.p.k. Argumentacja zawarta w uzasadnieniu skargi prowadzi do wniosku, że autor kasacji przy pomocy tego zarzutu podjął próbę ponownego kwestionowania ustaleń faktycznych, co czynił już w odwołaniu, a co jak wcześniej wskazano jest w kasacji niedopuszczalne. Ponadto, również i w tym przypadku, zarzut ten skierowany jest przeciwko orzeczeniu sądu I instancji. Niezależnie od przedstawionych uwag trzeba podkreślić, że zmiana opisu czynu, której dokonał sąd meriti, a która została zaaprobowana przez sąd odwoławczy czyni argumentację obwinionego całkowicie chybioną. Zapatrywania oraz tezy stawiane przez obwinionego są niczym innym jak prezentowaniem własnego punktu widzenia oraz okoliczności wynikających z przyjętej linii obrony. Argumenty notariusza M. W. dotyczące konfliktu pomiędzy nim a wynajmującymi mu lokal, w którym prowadził kancelarię, problematyka związana z przebiegiem poszczególnych faz tego konfliktu, kwestie, kto złożył podpisy pod zawiadomieniami i pismami wynajmujących, zagadnienie, czy M. B. dokonał zaboru worków z dokumentami, czy też zabrał śmieci, kiedy i w jakich okolicznościach wykonał fotografie dokumentów znajdujących się w tychże workach, wbrew twierdzeniom podniesionym w uzasadnieniu kasacji nie mają znaczenia w kontekście czynu przypisanego obwinionemu. Nie budzi bowiem jakichkolwiek wątpliwości, że całkowicie trafna była ocena sądów korporacyjnych obu instancji, iż obwiniony naruszył przepisy dotyczące tajemnicy notarialnej, zarówno rangi ustawowej, jak i te wynikające z regulacji deontologicznych, pozostawiając dokumenty na które 7 rozciąga się ww. tajemnica w miejscu dostępnym dla osób trzecich. Wynika to wprost z niewłaściwej praktyki postępowania z dokumentami w kancelarii obwinionego, co on sam przyznał w swoich wyjaśnieniach. W tym miejscu wskazać także należy, że sąd meriti w sposób niezwykle wyważony, ostrożny i rzetelny podszedł do ustaleń faktycznych, nie naruszając w żaden sposób dyrektywy wynikającej z przepisu art. 5 § 2 k.p.k., a wprost przeciwnie, zmiana opisu czynu świadczy jednoznacznie o całkowitym respektowaniu tej zasady. Dostrzegł to sąd ad quem, który w pełni zaaprobował ustalenia faktyczne sądu I instancji. Nie może być zatem mowy o zaabsorbowaniu błędu sądu meriti do orzeczenia sądu odwoławczego. Podobna ocena odnosi się także do wyrywkowej weryfikacji dokumentów przekazanych organom korporacyjnym przez skarżącego M. B., która jawi się jako w pełni prawidłowa, a wniosek, że dokumenty te pochodzą z kancelarii obwinionego słusznie został oceniony jako logiczny i zgodny z zasadami doświadczenia życiowego. Jedynie na marginesie należy wskazać, mimo iż zarzut odnoszący się do kary nie został w kasacji sformułowany, że również kara pieniężna wymierzona obwinionemu notariuszowi nie jawi się jako rażąco niewspółmierna. Uwzględnia ona wszystkie dyrektywy wynikające z treści art. 53 k.k., uprzednią karalność obwinionego, a nadto pozostaje w adekwatnej relacji z dochodami kancelarii notariusza M. W. . Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia, obciążając obwinionego kosztami postępowania kasacyjnego stosownie do przepisów art. 636 § 1 k.p.k. w zw. z art. 637a k.p.k. w zw. z art. 69 ustawy Prawo o notariacie. 8