SNO 56/04

WYROK Z DNIA 20 STYCZNIA 2005 R. SNO 56/04 Przewodniczący: sędzia SN Zygmunt Stefaniak (sprawozdawca). Sędziowie SN: Katarzyna Gonera, Beata Gudowska. Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny na rozprawie z udziałem Rzecznika Dyscyplinarnego oraz protokolanta po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2005 r. sprawy sędziego Sądu Rejonowego w związku z odwołaniem obwinionego od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 15 października 2004 r., sygn. akt (...) u c h y l i ł zaskarżony w y r o k i sprawę p r z e k a z a ł Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu do ponownego rozpoznania. U z a s a d n i e n i e Sędzia Sądu Rejonowego obwiniony został o to, że: 1. w okresie od dnia 30 grudnia 2002 r. do dnia 30 czerwca 2003 r., będąc referentem sprawy o sygn. I C 121/02, rażąco naruszył prawo procesowe oraz obowiązki służbowe poprzez długotrwałe zaniechanie nadania biegu zażaleniu pozwanego z dnia 27 grudnia 2002 r. na postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 20 listopada 2002 r. i z dnia 18 grudnia 2002 r.; 2. będąc referentem sprawy o sygn. I C 121/02, w toku jej prowadzenia dopuścił do rażącej obrazy przepisów prawa procesowego przez wydanie zarządzenia tymczasowego, w którym nie określił sposobu zabezpieczenia roszczeń, czym doprowadził do powstania u strony nieuzasadnionego przekonania o zakazie sprzedaży towarów szybko psujących się, a w konsekwencji do zniszczenia tych towarów; 3. w dniu 10 kwietnia 2003 r. rażąco uchybił podstawowym zasadom obowiązującym w stosunkach służbowych poprzez zakwestionowanie zarządzenia Prezesa Sądu Rejonowego z dnia 9 kwietnia 2003 r., obligującego go do rozpoznania określonych spraw; 4. w dniu 22 sierpnia 2003 r. w piśmie skierowanym do prezesa Sądu Okręgowego rażąco uchybił godności sędziego w ten sposób, iż sformułował nieprawdziwe zarzuty wobec Prezesa Sądu Rejonowego, tj. o przewinienia dyscyplinarne określone w art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070). Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny wyrokiem z dnia 5 marca 2004 r., sygn. akt (...), uznał sędziego Sądu Rejonowego za winnego „przewinień służbowych z art. 107 § 1 Prawa o u.s.p. popełnionych przez to, że: 2 1. w okresie od dnia 14 stycznia 2003 r. do dnia 30 czerwca 2003 r., będąc referentem sprawy o sygn. I C 121/02 Sądu Rejonowego rażąco naruszył prawo procesowe poprzez długotrwałe zaniechanie nadania biegu zażaleniu pozwanego z dnia 27 grudnia 2002 r. na postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 20 listopada 2002 r. i z dnia 18 grudnia 2002 r. oraz w toku jej prowadzenia dopuścił do rażącej obrazy przepisów prawa procesowego przez wydanie zarządzenia tymczasowego, w którym nie określił sposobu zabezpieczenia roszczeń, czym doprowadził do powstania u strony nieuzasadnionego przekonania o zakazie sprzedaży towarów szybko psujących się, a w konsekwencji przyczynił się do zniszczenia tych towarów; 2. w piśmie z dnia 10 kwietnia 2003 r. uchybił godności urzędu poprzez obraźliwe zakwestionowanie zarządzenia Prezesa Sądu Rejonowego z dnia 9 kwietnia 2003 r. zobowiązującego do rozpoznania określonych spraw” i za to, na podstawie art.109 § 1 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych wymierzył karę dyscyplinarną upomnienia. Od tego orzeczenia odwołania wnieśli: - Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym – na niekorzyść obwinionego, zarzucając: błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, mający wpływ na jego treść, polegający na stwierdzeniu, że obwiniony nie dopuścił się czynu opisanego w punkcie 4 wniosku o ukaranie – mimo, iż zebrany materiał dowodowy prowadzi do wniosku odmiennego, rażącą niewspółmierność (łagodność) orzeczonej kary upomnienia do wszystkich ujawnionych w sprawie okoliczności mających wpływ na jej wymiar, co pozbawiało tę karę oddziaływania wychowawczego i zapobiegawczego wniósł o uchylenie tego wyroku w zakresie zarzutu opisanego w pkt 4 wniosku o ukaranie i przekazanie w zakresie sprawy Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu do ponownego rozpoznania, a w pozostałej części o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez orzeczenie obwinionemu kary przeniesienia na inne miejsce służbowe; - obwiniony sędzia Sądu Rejonowego zarzucając: I. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na treść orzeczenia: 1. przez przyjęcie, że nieokreślenie w postanowieniu Sądu Rejonowego z dnia 18 listopada 2002 r. sposobu zabezpieczenia roszczeń doprowadziło u strony do nieuzasadnionego przekonania o zakazie sprzedaży towarów szybko psujących się, a w konsekwencji przyczynienia się do zniszczenia tych towarów, 2. przez przyjęcie, że nienadanie biegu zażaleniu na postanowienie z dnia 18 grudnia 2002 r. doprowadziło u strony do nieuzasadnionego przekonania o zakazie sprzedaży towarów szybko psujących się, a w konsekwencji przyczynienia się do zniszczenia tych towarów, 3 3. że w piśmie z dnia 10 kwietnia 2003 r. uchybił godności urzędu poprzez obraźliwe zakwestionowanie zarządzenia Prezesa Sądu Rejonowego z dnia 9 października 2003 r., zobowiązującego go do rozpoznania spraw, II. rażącą niewspółmierność kary” wniósł także o zmianę zaskarżonego wyroku przez usunięcie z opisu czynu stwierdzenia, że uchybienia określone w wyroku doprowadziły u strony do nie-uzasadnionego przekonania o zakazie sprzedaży towarów szybko psujących się, a w konsekwencji do przyczynienia się do zniszczenia tych towarów; uznanie, że czyn opisany w pkt 2 wyroku nie jest uchybieniem godności urzędu wyczerpującym znamiona przewinienia służbowego i na podstawie art. 109 § 5 powołanej ustawy odstąpienie od wymierzenia kary. Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny wyrokiem z dnia 22 czerwca 2004 r., sygn. akt SNO 22/04, uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu do ponownego rozpoznania. Jednocześnie Sąd odwoławczy zlecił Sądowi pierwszej instancji: - dokonać pełnych ustaleń i ocen, a w szczególności: czy rzeczywiście wypowiedź „Prezes Sądu Rejonowego w A. nie potrafił powiedzieć, kiedy sąd zdejmie areszt z jaj” została udzielona przez Prezesa Sądu, czy też jest tylko swobodną jej interpretacją, dokonaną przez dziennikarzy; - wskazać dowody, na podstawie których sąd orzekający ustalił, że nieokreślenie sposobu zabezpieczenia powództwa i nienadanie biegu zażaleniu spowodowało u pozwanego nieuzasadnione przekonanie o zakazie sprzedaży towarów szybko psujących się, a w konsekwencji przyczyniło się do ich zniszczenia; - ustalić, czy jaja nie były przeterminowane już w chwili wydawania zarządzenia; - dokonać szczegółowych ustaleń na podstawie zachowania pozwanego, czy zarządzenie zostało przez niego zrozumiane, jako zakaz zbywania towarów, czy też nie; - dokonać oceny rażącego naruszenia prawa w aspekcie jego skutku; - przeprowadzić analizę okoliczności faktycznych, które legły u podstaw kwestionowanego przez obwinionego zarządzenia o przydziale spraw; - dokonać analizy przewinień dyscyplinarnych w aspektach art. 85 i art. 91 k.k.; - dokonać rozstrzygnięcia merytorycznego odnośnie przewinienia opisanego we wniosku o ukaranie w pkt 4. Wyrokiem z dnia 15 października 2004 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny, sygn. akt (...), uznał obwinionego sędziego Sądu Rejonowego za winnego popełnienia jednego czynu zabronionego opisanego w pkt 1 i 2 wniosku z tą zmianą, iż wyeliminował z pkt 2 wniosku stwierdzenie, że wydanie postanowienia z dnia 18 grudnia 2002 r. o zabezpieczeniu miało wpływ na zepsucie 30.000 sztuk jaj niosek i za to, na mocy art. 107 § 1 i art. 109 § 1 pkt 2 4 Prawa o u.s.p. wymierzył mu karę dyscyplinarną nagany, a ponadto uznał go za winnego popełnienia przewinienia dyscyplinarnego opisanego w pkt 4 wniosku i na mocy art. 109 § 5 Prawa o u.s.p., przyjmując, iż zachodzi wypadek mniejszej wagi, odstąpił od wymierzenia mu kary i jednocześnie uniewinnił go od popełnienia dyscyplinarnego opisanego w pkt 3 wniosku. Od tego orzeczenia, w dniu 16 listopada 2004 r. odwołanie wniósł obwiniony zarzucając: I. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na treść orzeczenia: 1. przez przyjęcie, że nieokreślenie w postanowieniu Sądu Rejonowego z dnia 18 grudnia 2002 r., sposobu zabezpieczenia roszczeń doprowadziło u strony do nieuzasadnionego przekonania o zakazie sprzedaży towarów szybko psujących się, a w konsekwencji do zniszczenia tych towarów, 2. przez przyjęcie, że w dniu 22 sierpnia 2003 r., w skierowanym do Prezesa Sądu Okręgowego piśmie rażąco uchybił godności sędziego w ten sposób, że sformułował nieprawdziwe zarzuty wobec Prezesa Sądu Rejonowego w A., II. obrazę art. 167 k.p.k. mającą wpływ na treść orzeczenia przez nie przeprowadzenie z urzędu dowodu z zeznań dziennikarza Mariusza P., autora artykułu w „Trybunie (...)” z dnia 21 sierpnia 2003 r., która doprowadziła do błędnych ustaleń faktycznych, ustalenia, że treść artykułu nie wskazywała, że Prezes Sądu Rejonowego udzielił dziennikarzowi „Trybuny (...)” informacji, w której stwierdził wydanie przez obwinionego orzeczenia ustanawiającego zakaz zbywania 30.000 sztuk jaj, nakazującego H. K. ich przechowywanie; „aresztowanie jaj”, III. rażącą niewspółmierność kary i w związku z tym wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez usunięcie z opisu czynu zawartego w pkt I wyroku zwrotu „czym doprowadził do powstania u strony nieuzasadnionego przekonania o zakazie sprzedaży towarów szybko psujących się, a w konsekwencji do zniszczenia tych towarów”; stwierdzenie, że czyn opisany w pkt 4 wniosku nie jest uchybieniem godności urzędu, wyczerpującym znamiona przewinienia służbowego i dlatego uniewinnienie go od popełnienia tego przewinienia dyscyplinarnego; na podstawie art. 109 § 5 Prawa o u.s.p. odstąpienie od wymierzenia kary za czyn określony w pkt I wyroku. W związku z powyższym Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje: Zgodzić się należy z wnoszącym odwołanie, że sąd orzekający rozpoznając ponownie sprawę rażąco naruszył reguły procedowania, a w tym zwłaszcza to, że nie wykonał wskazań i zalecenia Sądu odwoławczego. Od lat w orzecznictwie i doktrynie nikt nie kwestionuje tego, że zapatrywania prawne i wskazania sądu odwoławczego co do dalszego postępowania są wiążące dla 5 sądu, któremu sprawę przekazano do ponownego rozpoznania (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 1976 r., III KR 384/75, Gazeta Prawnicza 1976, nr 16 oraz uwagi do tego wyroku M. Cieślaka i Zb. Dody, Palestra 1977, nr 8-9, s. 59 oraz A. Kafarski, Nowe Prawo 1978, nr 2, s. 287, a także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lipca 1979 r., IV KR 136/79, OSNKW 1979, z. 11-2, poz. 122 i glosa do tego orzeczenia A. Kaftala). Stąd też, słuszny jest podnoszony przez obwinionego zarzut, że Sąd pierwszej instancji nie przeprowadził z urzędu dowodu z zeznań dziennikarza Mariusza P., autora artykułu zamieszczonego w „Trybunie (...)” z dnia 21 sierpnia 2003 r. W wyroku Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 22 czerwca 2004 r., Sąd odwoławczy kategorycznie nakazał sądowi ponownie rozpoznającemu sprawę „dokonania pełnych ustaleń i ocen, a w szczególności: czy rzeczywiście wypowiedzi „Prezes Sądu Rejonowego w A. nie potrafił powiedzieć, kiedy sąd zdejmie areszt z jaj” została udzielona przez Prezesa Sądu, czy też jest tylko swobodną jej interpretacją dokonaną przez dziennikarzy”. Stąd też, zgodnie z tym zaleceniem, co do zakresu uzupełnienia materiału dowodowego, sąd orzekający zobowiązany był szczegółowo przesłuchać Prezesa Sądu Rejonowego w A. oraz dziennikarza Mariusza P. Tego jednak Sąd ten nie uczynił, bo przesłuchał jedynie Prezesa Sądu i na podstawie jego wyjaśnień poczynił bardzo obszerne rozważania teoretyczne, co do okoliczności zdarzenia. Takie procedowanie rażąco naruszało zasady postępowania, tym bardziej, że obwiniony od początku konsekwentnie kwestionował wypowiedzi Prezesa Sądu Rejonowego i podkreślał, że był przekonany, iż wypowiedź ta padła właśnie z ust Prezesa Sądu, a to powodowało konieczność szczegółowego wyjaśnienia tych kwestii, wszelkimi dostępnymi dowodami, w tym dokonując przesłuchania dziennikarza Dariusza P. Nie uczynienie tego powoduje, że zasadne są twierdzenia wnoszącego odwołanie obwinionego, iż zaskarżony wyrok został wydany z rażącą obrazą art. 7 k.p.k., gdyż ocena materiału dowodowego została dokonana fragmentarycznie, powierzchownie i bezkrytycznie. Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny nie odniósł się także do zaleceń Sądu odwoławczego, odnośnie ustalenia: zrozumienia przez Henryka K. zarządzenia tymczasowego – „czy zarządzenie to zostało przez niego zrozumiane, jako zakaz zbywania towarów” oraz „czy jaja nie były przeterminowane już w chwili wydania zarządzenia, czy też nie”. Analiza tych zagadnień wymagała odniesienia się do wypowiedzi Henryka K. przekazywanych dziennikarzom, a tego sąd orzekający, również nie uczynił. Ponadto rację ma obwiniony sędzia Sądu Rejonowego, że „treści orzeczenia nie można domniemywać”. Przedmiotem osądu w postępowaniu dyscyplinarnym są konkretne zdarzenia faktyczne wskazane we wniosku, a nie ich mniej lub bardziej doskonały opis. Redakcja orzeczenia zawarta w wyroku powinna być możliwie precyzyjna i nie powinna nasuwać żadnych wątpliwości, za jaki czyn obwiniony ma ponieść dolegliwość. Innymi słowy, wyrok uznający obwinionego za 6 winnego popełnienia przewinień dyscyplinarnych powinien zawierać dokładne ustalenia czynów przypisanych obwinionemu przez sąd, przy czym ustalenia te powinny znaleźć się, przez stosowne opisy czynów, w samym wyroku w tzw. „sentencji”, a nie dopiero w uzasadnieniu. Kryteriów tych nie spełnia zaskarżone orzeczenie. W wyroku z dnia 15 października 2004 r., sąd orzekający w pkt I stwierdził, że „uznaje obwinionego sędziego Sądu Rejonowego za winnego popełnienia jednego czynu zabronionego opisanego w punktach 1 i 2 wniosku z tą zmianą, że eliminuje z pkt 2 wniosku stwierdzenie, iż wydanie postanowienia z dnia 18 grudnia 2002 r. o zabezpieczeniu miało wpływ na zepsucie 30.000 sztuk jaj niosek i za to na mocy art. 107 § 1 oraz art. 109 § 1 pkt 2 Prawa o u.s.p. wymierza karę dyscyplinarną nagany”. Z tak zredagowanej treści „sentencji” orzeczenia wynika, że sąd generalnie zaakceptował opisane w pkt 2 wniosku przewinienie, ale z małym wyjątkiem sprowadzającym się do wyeliminowania z niego wspomnianego wyżej stwierdzenia. Tymczasem proste porównanie zarzutu opisanego w punkcie 2 wniosku z tym, co zostało zawarte „w sentencji” wyroku, jednoznacznie dowodzi, że w zarzucie tym nie ma stwierdzenia „że wydanie postanowienia z dnia 18 grudnia 2002 r. o zabezpieczenie miało wpływ na zepsucie 30.000 sztuk jaj niosek”. Tak więc sąd dokonał zmiany – eliminacji czegoś, czego od początku w zarzucie nie było. Powyższe czyni, że rację ma odwołujący się obwiniony, iż tak zredagowany wyrok dotknięty jest wadą nieczytelności i niezrozumiałości. Podkreślić bowiem należy, że redakcja orzeczeń zawartych w wyroku powinna być zawsze precyzyjna i nie może ono nasuwać żadnych wątpliwości, za jaki czyn obwiniony ma ponieść dolegliwość oraz za jaki czyn, został ukarany. W świetle powyższych stwierdzeń oczywistym jest, że zaskarżony wyrok zapadł z rażącymi naruszeniami zasad postępowań, które mogły mieć wpływ na treść orzeczenia i dlatego też, należało orzec jak na wstępie. Sąd pierwszej instancji, dokonując kolejny raz wysiłku rozpoznania sprawy, powinien szczegółowo odnieść się do zapatrywań prawnych i wskazań Sądu odwoławczego, zawartych w wyroku z dnia 22 czerwca 2004 r., sygn. akt SNO 22/04, OSNSD I pół. 2004 r., poz. 3 jak również powinien przeanalizować treść artykułu zawartego w „Trybunie (...)” z dnia 21 sierpnia 2003 r. oraz treść sprawozdania sędziego wizytatora. W ramach ponownej kompleksowej i szczegółowej analizy materiału dowodowego Sąd ten powinien odnieść się do zagadnień zawartych w odwołaniach, pamiętając przy tym o treści art. 443 k.p.k.