I K 473/59

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Czesława R. oskarżonego z art. 38 m.k.k., art. 264 § 1 oraz art. 262 § 2 k.k. po rozpoznaniu założonej przez oskarżonego rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 13 kwietnia 1960 r. na zasadzie art. 375, 383 pkt 3, 385, 388 § 1 k.p.k.1.uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej skazania oskarżonego za przestępstwo z art. 264 § 1 k.k. popełnione na szkodę Jerzego S. oraz co do kary łącznej,2.postępowanie karne przeciw oskarżonemu Czesławowi R. o powyższe przestępstwo umorzył z mocy art. 5 w związku z art. 3 ustawy o amnestii z dnia 27 kwietnia 1956 r. przyjmując iż czyn ten został popełniony w roku 1955,3.utrzymał w mocy zaskarżony wyrok w pozostałej części skazującej,4.jako karę łączną wymierzył oskarżonemu jeden rok więzienia z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres lat dwóch (...),6.na poczet kary pozbawienia wolności zaliczył oskarżonemu areszt tymczasowy od dnia 19 stycznia do dnia 13 kwietnia 1959 r.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki dla m. st. Warszawy, rozpoznawszy sprawę Czesława R. oskarżonego o to, że:I.Wiosną 1957 r. w Ł. powołując się na swój wpływ wśród pracowników Liceum Techniki Dentystycznej w W. podjął się pośrednictwa w załatwieniu przy ich pomocy sprawy przyjęcia do tegoż Technikum Aliny K. i za to przyjął dla siebie kwotę 350 zł, tj. o czyn przewidziany w art. 38 m.k.k.II.W maju 1957 r. w Ł. powołując się na swój wpływ wśród pracowników Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w W. podjął się pośrednictwa w załatwieniu przy ich pomocy sprawy przyjęcia na studia w tej uczelni Jana K. i za to przyjął od niego kwotę zł 200, tj. o czyn przewidziany w art. 38 m.k.k.III.W maju 1957 r. w Ł. powołując się na swój wpływ na Dyrektora Liceum Techniki Dentystycznej w W. podjął się pośrednictwa w załatwieniu przy jego pomocy sprawy przyjęcia do tegoż Liceum Józefa K. i za to przyjął od niego kwotę zł 300, tj. o czyn przewidziany w art. 38 m.k.k.IV.W grudniu 1957 r. w W. wyłudził od Stefana S. jesionkę wartości 900 zł, za pomocą i kłamliwej obietnicy, że dostarczy mu rower, tj. o czyn przewidziany w art. 264 § 1 k.k.;V.W listopadzie 1957 r. i w styczniu 1958 r. i w W. wyłudził od Wincentego L. kwotę 2.800 zł za pomocą kłamliwego zapewnienia, że dostarczy mu talon na zakup motocykla marki WFM, tj. o czyn przewidziany w art. 264 § 1 k.k.,VI.W kwietniu 1958 r. w W. wyłudził od Ireneusza T. kwotę 80 zł za pomocą kłamliwej obietnicy, iż dostarczy mu kartę na obiady stołówkowe, tj. o czyn przewidziany w art. 264 § 1 k.k.VII.W kwietniu 1958 r. w W. przywłaszczył sobie powierzony mu przez Mariana S. podręcznik pt. "Fizjopatologia" wartości 70 zł na szkodę tegoż Mariana S., tj. o czyn przewidziany w art. 262 § 2 k.k.,VIII.W październiku 1956 r. w W. wyłudził od Jerzego S. kwotę 600 zł za pomocą kłamliwej obietnicy dostarczenia mu roweru, tj. o czyn przewidziany w art. 264 § 1 k.k. - wyrokiem z dnia 13 kwietnia 1959 r. Czesława R. uznał za winnego czynów przestępczych opisanych w pkt I, II, IV i VIII z tym, że od Jerzego S. (w pkt VIII) wyłudził 450 złotych i skazał go za każdy z czynów opisanych w pkt I i III z mocy art. 38 m.k.k. na karę 8 miesięcy więzienia, a nadto na zasadzie art. 47 § 1 lit. i k.k. na karę dodatkową utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres lat 2, za czyn opisany w pkt IV z mocy art. 264 § 1 k.k. na 10 miesięcy więzienia, za czyn opisany w pkt VIII z mocy art. 264 § 1 k.k. na 8 miesięcy więzienia; tegoż Czesława R. uznał nadto za winnego tego, że w maju 1957 r. w Ł. doprowadził Jana K. do niekorzystnego rozporządzenia własnym mieniem przez wręczenie mu 200 zł, kłamliwie zapewniając go, że ułatwi przyjęcie K. na studia do Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w W. i za to z mocy art. 264 § 1 k.k. skazał go na karę 8 miesięcy więzienia, oraz tego, że w kwietniu 1958 r. w W. przywłaszczył sobie na szkodę Ireneusza T. powierzoną mu na wykupienie karty na obiady stołówkowe kwotę 80 zł i za to z mocy art. 262 § 2 k.k. skazał go na 6 miesięcy więzienia. Od zarzutu popełnienia czynów przestępczych, opisanych w pkt V i VII oskarżonego Czesława R. uniewinnił przyjmując w tej części koszty postępowania na rachunek Skarbu Państwa; na mocy art. 31 k.k. wymierzył Czesławowi R. jedną karę łączną 1 roku i 6 miesięcy więzienia i utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 2 lat.Wyrok powyższy zaskarżył rewizją oskarżony.Rewizja wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego lub przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania zarzuca powyższemu wyrokowi:1)obrazę przepisów prawa materialnego (art. 371 pkt 1 k.p.k.) a mianowicie:a)obrazę art. 38 m.k.k. przez skazanie oskarżonego Czesława R. za przestępstwa, wymienione w pkt I i III wyroku, podczas gdy brak jest w nich elementów płatnej protekcji, a występuje jedynie element zwrotu poniesionych kosztów podróży,b)obrazę art. 264 § 1 k.k. przez skazanie oskarżonego Czesława R. za przestępstwa wymienione w pkt II, IV, VIII wyroku, podczas gdy brak jest elementu niekorzystnego rozporządzenia mieniem pod wpływem błędu, a ponadto czyny w punktach IV i VIII mają wyłącznie charakter cywilno-prawny,c)obrazę art. 262 § 2 k.k. przez skazanie Czesława R. za przestępstwo, wymienione w pkt VI wyroku, podczas gdy brak jest przesłanek uzasadniających istotę czynu z tego artykułu, a ponadto sprawa ma charakter wyłącznie cywilnoprawny.2)obrazę przepisów prawa procesowego (art. 371 pkt 2 k.p.k.) a mianowicie art. 320 i 339 § 1 k.p.k. Sąd Wojewódzki nie rozważył całokształtu okoliczności ujawnionych w toku przewodu sądowego, a ponadto nie uzasadnił dostatecznie zastosowania podstaw prawnych w poszczególnych wypadkach,3)błędną ocenę okoliczności faktycznych, przyjętych za podstawę wyroku (art. 371 pkt 3 k.p.k.).Uzasadniając wspomniany zarzut rewizja wywodzi, że świadkowie K. i K. zeznali, że oskarżony nie powoływał się na swe wpływy w Liceum Techniki Dentystycznej, dzięki którym miał ułatwić przyjęcie ich do tej uczelni, a także nie żądał za ułatwienie im dostania się do Technikum korzyści materialnych i że wręczone mu kwoty były zwrotem kosztów podróży w związku z przejazdami z Warszawy do Łukowa, że tak samo o zwrocie kosztów podróży zeznaje świadek Jan K.Błędne jest, zdaniem rewizji, ustalanie okoliczności faktycznych, niekorzystnych dla oskarżonego na podstawie zeznań świadka Stefana S., który zaprzecza temu, by oskarżony zapłacił mu za jesionkę 650 zł. Nie ma również dostatecznej podstawy do ustalenia, że oskarżony wyłudził sumę zł 150 od świadka Jerzego S., gdyż otrzymane od niego pieniądze dostał tytułem pożyczki. Nie można też przypisać oskarżonemu przywłaszczenia kwoty 80 zł na szkodę Tadeusza T., bo oskarżony wyprowadzając się z mieszkania, w którym mieszkał z T. zostawił u niego walizkę i książkę, a więc dostateczne zabezpieczenie długu. Oskarżony mógł zresztą zapomnieć o owym długu.Sąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:1. Zarzut obrazy prawa materialnego jest niezasadny.Kwalifikacja czynów oskarżonego jest na tle poczynionych ustaleń faktycznych prawidłowa, gdyż w czynach tych mieszczą się znamiona przestępstw, które przypisano oskarżonemu.Twierdzenie rewizji, iż w czynach pod I i III brak jest elementów płatnej protekcji i że w czynach opisanych pod II, IV, VIII brak jest elementu niekorzystnego rozporządzenia mieniem pod wpływem błędu i że czyny opisane w punktach IV, VI i VIII mają wyłącznie charakter cywilno-prawny - zawierają właściwie zarzut błędnych ustaleń faktycznych a nie zarzut obrazy przepisów art. 38 m.k.k., art. 262 k.k. oraz art. 264 § 1 k.k. - jak to błędnie wywodzi rewizja.2. Również niesłuszny jest zarzut błędnej oceny okoliczności faktycznych stanowiących podstawę wyroku a także nie wywiedziony bliżej zarzut obrazy przepisów art. 320 i 339 § 1 k.p.k.Sąd Wojewódzki rozważył wyniki przewodu sądowego i ocenił je należycie biorąc za podstawę całość działalności oskarżonego.Materiał dowodowy dał dostateczne podstawy do przyjęcia, iż oskarżony w pięciu wypadkach wyłudził różne sumy od pokrzywdzonych przyrzekając świadczenia czy też usługi, których nie dopełnił. W trzech wypadkach obiecywał ułatwić pokrzywdzonym przyjęcie ich na studia w W., z czego dwoje z nich zapewniał, że uczyni to dzięki swym wpływom, jakie ma w uczelni. W dwóch innych wypadkach uzyskał pieniądze od pokrzywdzonych kłamliwą obietnicą, iż dostarczy im rower.Rewizja wychodzi z założenia, że uzyskanie pieniędzy tytułem pożyczki nigdy nie jest przestępstwem. Pogląd ten jest błędny. Niezwrócenie pożyczki jest bezprawiem cywilnym - jeżeli jednak pożyczający działał w zamiarze niewypełnienia obowiązku zwrócenia pożyczonej sumy dokonuje on oszustwa, bo zapewnieniem swym wprowadza w błąd lub wykorzystuje nieświadomość pokrzywdzonego skłaniając go do niekorzystnego rozporządzenia swym mieniem.Sama ilość nierzetelnych transakcji oskarżonego pozwala uznać za trafną ocenę dowodów dokonaną przez Sąd Wojewódzki i przyjąć za bezbłędne ustalenie tego Sądu o zamiarze oskarżonego wyłudzenia pieniędzy dostarczonych mu przez pokrzywdzonych.Wbrew twierdzeniom rewizji zeznania świadków Józefa K. i Aliny K. pozwalają przyjąć, iż oskarżony powoływał się na swe wpływy w Technikum i że otrzymane od nich pieniądze były wynagrodzeniem za owe wpływy.Słuszne jest wreszcie ustalenie Sądu, iż oskarżony przywłaszczył sobie kwotę 80 zł pobraną od Tadeusza T. na wykupienie karty obiadowej.Niezabranie przez oskarżonego z mieszkania pokrzywdzonego walizki i książki nie odbiera temu czynowi znamienia przywłaszczenia, bo nie pozostawało ono w żadnym związku z jego czynem i nie istniało żadne porozumienie z pokrzywdzonym w przedmiocie przyjęcia tych przedmiotów w zamian za przywłaszczoną sumę.3. Niezależnie od zarzutów rewizji Sąd Najwyższy na podstawie przepisu art. 385 k.p.k. uchylił zaskarżony wyrok w części skazującej oskarżonego za przestępstwo z art. 264 § 1 k.k. popełnione na szkodę Jerzego S., albowiem zachodzi wątpliwość co do czasu popełnienia tego przestępstwa przez oskarżonego.Zgodnie z treścią aktu oskarżenia Sąd Wojewódzki przypisał ten czyn przestępny oskarżonemu jako popełniony w r. 1956. Takie ustalenie czynu popełnienia przestępstwa nie znajduje oparcia w treści dowodów przeprowadzonych na rozprawie. Świadek Jerzy S., odmiennie aniżeli w śledztwie, zeznał bowiem na rozprawie, że sumę 600 zł pożyczył Czesławowi R. z końcem roku 1955. Wobec zachodzących wątpliwości należało przyjąć datę wcześniejszą, a skoro czyn w ten sposób ustalony podlega abolicji przewidzianej w art. 5 w związku z przepisem art. 3 ustawy o amnestii z dnia 27 kwietnia 1956 r. i nie zachodzą okoliczności wyłączające jej zastosowanie - postępowanie karne o to przestępstwo podlega umorzeniu.W związku z powyższym uchylono orzeczenie o karze łącznej i wymierzono oskarżonemu nową karę łączną odpowiadającą karom poszczególnym pozostałym po umorzeniu kary za oszustwo na szkodę Jerzego S.Z tych powodów orzeczono jak w sentencji.