I KK 398/22

I KK 398/22 POSTANOWIENIE Dnia 7 grudnia 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Eugeniusz Wildowicz w sprawie: 1. E. P. 2. F. Z. 3. M. Z. 4. D. Z. 5. K. Z. 6. W. G. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 7 grudnia 2023 r. wniosku obrońcy skazanych o wyłączenie SSN Małgorzaty Bednarek od rozpoznania sprawy I KK 398/22, na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k. p o s t a n o w i ł: wyłączyć SSN Małgorzatę Bednarek od udziału w sprawie sygn. akt I KK 398/22. UZASADNIENIE W dniu 14 kwietnia 2022 r. obrońca skazanych: E. P., F. Z., M. Z., D. Z., K. Z. i W. G. wniósł kasację od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 9 lutego 2022 r., sygn. akt II AKa 402/21, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 9 czerwca 2021 r., sygn. akt III K 160/19. Sprawa ta została zarejestrowana pod sygnaturą I KK 398/22. Zarządzeniem z dnia 16 maja 2023 r. Prezes Sądu Najwyższego kierujący pracą Izby Karnej przydzielił niniejszą sprawę do rozpoznania sędzi SN Małgorzacie Bednarek. I KK 398/22 2 Pismem z dnia 23 maja 2023 r. obrońca skazanych wystąpił do Sądu Najwyższego z wnioskiem o stwierdzenie istnienia przesłanek, o których mowa w art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym wobec sędzi SN Małgorzaty Bednarek, ewentualnie o jej wyłączenie od rozpoznania sprawy o sygn. akt I KK 398/22. Prezes SN kierujący pracą Izby Karnej zarządzeniem wydanym na podstawie art. 429 § 1 k.p.k. w zw. z art. 29 § 6 i nast. ustawy o Sądzie Najwyższym odrzucił wniosek oparty o treść art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym oraz uznał, że należy rozpoznać go jako wniosek o wyłączenie sędziego, złożony na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. Zarządzeniem Prezesa SN kierującego pracą Izby Karnej z dnia 31 października 2023 r. sprawa powyższa została przydzielona do referatu sędziego SN Ryszarda Witkowskiego, który w dniu 22 listopada 2023 r., złożył w trybie art. 42 § 1 k.p.k. żądanie wyłączenie go od rozpoznania niniejszej sprawy. Z kolei, zarządzeniem Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Karnej z dnia 24 listopada 2023 r., do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędzi SN Małgorzaty Bednarek od rozpoznania sprawy o sygn. akt I KK 398/22 został wyznaczony sędzia SN Eugeniusz Wildowicz. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. W piśmie z dnia 23 maja 2023 r. obrońca skazanych wskazał na istnienie w stosunku do sędzi SN Małgorzaty Bednarek okoliczności świadczących o utracie obiektywizmu i waloru bezstronności tej sędzi przy rozpoznaniu kasacji w niniejszej sprawie, wynikających z trybu jej powołania na urząd oraz wcześniejszego orzekania w Izbie Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego. W uzasadnieniu wniosku podniósł ponadto, że sędzia SN Małgorzata Bednarek już po powołaniu jej na urząd sędziego Sądu Najwyższego kwestionowała treść orzeczeń Trybunału w Strasburgu, które zobowiązana była respektować. Podkreślił też, powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, że zarzut kasacyjny oparty jest na tych samych przesłankach faktycznych i prawnych, które legły u podstaw powołania Małgorzaty Bednarek na urząd sędziego SN, wobec czego rozpoznanie przez nią przedmiotowej kasacji prowadziłoby do złamania zakazu nemo iudex in causa sua. Argumentacja wniosku o wyłączenie sędzi SN Małgorzaty Bednarek od rozpoznania sprawy o sygn. akt I KK 398/22 zasługuje na uwzględnienie. I KK 398/22 3 Z procesowego punktu widzenia zasadność podniesionego zarzutu naruszenia reguły nemo iudex in causa sua w tej sprawie jest oczywista. Wynika to ze zbieżności zarzutu wadliwości powołania jednego z sędziów orzekających w sprawie zakończonej zaskarżonym wyrokiem oraz wynikającego z tych samych okoliczności zarzutu wadliwości dotyczącej sędziego, który miałby rozpoznać kasację od tego wyroku. Już z tego względu konieczne jest wyłączenie SSN Małgorzaty Bednarek od orzekania w niniejszej sprawie. W polu widzenia Sądu Najwyższego – przy rozpoznaniu kasacji – znajdzie się bowiem kwestia podniesionego przez obrońcę zarzutu wystąpienia bezwzględnej podstawy odwoławczej z art. 439 § 1 pkt. 1 i 2 k.p.k., polegającej na wydaniu orzeczenia przez sąd, w którego składzie brała udział sędzia, powołana do orzekania w Sądzie Okręgowym w procedurze, w której uczestniczyła Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana w trybie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o KRS. Nie budzi wątpliwości, że także wyznaczona do rozpoznania kasacji SSN Małgorzata Bednarek powołana została na urząd sędziego w procedurze z udziałem tak samo ukształtowanej KRS. Było to ponadto pierwsze powołanie jej na stanowisko sędziowskie, wcześniej bowiem SSN Małgorzata Bednarek pełniła funkcję prokuratora Prokuratury Krajowej. Stanowisko wskazujące na wystąpienie w takim układzie okoliczności oczywistych podstaw do wyłączenia jest już utrwalone w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 września 2022 r., IV KK 333/22, czy uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22). Niewątpliwie opisywana wyżej sytuacja może wywoływać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego w tej sprawie w rozumieniu art. 41 § 1 k.p.k., a zatem prowadzić powinna do wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy (zob. postanowienia SN z: 6 września 2022 r., II KK 44/21; z 16 września 2022 r., III KK 339/22). Wniosek obrońcy o wyłączenie SSN Małgorzaty Bednarek od rozpoznania sprawy podlega uwzględnieniu także ze względu na przywołane w nim okoliczności związane z jej powołaniem na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego. Oceniając zasadność wątpliwości co do bezstronności sędziego (art. 41 § 1 k.p.k.), należy wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na jego zachowanie. Przy dokonywaniu tej oceny nie bez znaczenia są tryb powołania I KK 398/22 4 sędziego na stanowisko oraz jego stosunek do wprowadzanych zmian w sądownictwie, publicznie wyrażany zarówno w procedurze konkursowej na stanowisko sędziego, jak i później, zwłaszcza w zakresie akceptacji niekonstytucyjnych działań organów władzy wykonawczej wobec sądów czy akceptacji utraty przez Krajową Radę Sądownictwa przymiotu niezależności. W tym kontekście trzeba zważyć, że Małgorzata Bednarek, przed objęciem stanowiska sędziego Sądu Najwyższego, była prokuratorem Prokuratury Krajowej i założycielką stowarzyszenia […], wyrażającego jawne poparcie dla ówczesnego Prokuratora Generalnego. W procedurze powołania na urząd sędziego Sądu Najwyższego Małgorzata Bednarek wzięła udział na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, co samo przez się prowadzi do nienależytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Krajowa Rada Sądownictwa jest bowiem obecnie zależna od władzy wykonawczej i nie reprezentuje środowiska sędziowskiego, a zatem nie jest organem, o którym mowa w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22). Wynika to z wyjątkowego statusu sędziów Sądu Najwyższego i kluczowych kompetencji tego Sądu, mającego gwarantować niezakłócone, prawidłowe funkcjonowanie demokratycznego państwa prawnego oraz obiektywny standard niezależności, niezawisłości i bezstronności orzekania (por. Uchwała trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20). Powyższe w sposób szczególny odnosi się do sędziów byłej Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, której szeregi zasilała do momentu likwidacji tej Izby w lipcu 2022 r. sędzia Małgorzata Bednarek, bowiem, jak podkreślił Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, proces nominacyjny do Izby Dyscyplinarnej obejmował kandydatów na stanowiska członków izby sądowej utworzonej od podstaw w celu orzekania w szczególności w przedmiocie postępowań dyscyplinarnych dotyczących sędziów krajowych i kwestii związanych z reformą przepisów odnoszących się do Sądu Najwyższego, której niektóre aspekty doprowadziły już do stwierdzenia naruszenia przez Rzeczpospolitą Polską art. 19 I KK 398/22 5 ust. 1 akapit drugi TUE, a z drugiej strony, w skład tego organu mieli wchodzić wyłącznie nowi sędziowie, którzy nie zasiadali do tej pory w Sądzie Najwyższym, którym miało przysługiwać znacznie wyższe wynagrodzenie i którym przyznano szczególnie wysoki stopień autonomii organizacyjnej, funkcjonalnej i finansowej w porównaniu z warunkami panującymi w pozostałych izbach Sądu Najwyższego. Zależność od władzy politycznej tego organu budziła zastrzeżenia Trybunału, mogąc wzbudzić także w przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności tej Izby, toteż uznał on, iż Izba Dyscyplinarna nie jest sądem w rozumieniu prawa europejskiego (por. wyrok TSUE z dnia 15 lipca 2021 r., C-791/19, przeciwko Polsce). Uwzględniając argumentację zawartą we wniosku obrońcy skazanych i mając na uwadze prawo stron do rozpoznania sprawy przez bezstronny i niezależny Sąd, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie. [SOP] [ał]