I KK 55/23

I KK 55/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 listopada 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Włodzimierz Wróbel (przewodniczący) SSN Jerzy Grubba (sprawozdawca) SSN Kazimierz Klugiewicz Protokolant Dorota Szczerbiak przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Andrzeja Pogorzelskiego w sprawie R. J. skazanego z art. 207 § 1 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 29 listopada 2023 r., kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego - na korzyść od wyroku Sądu Rejonowego w Nysie z dnia 22 grudnia 2020 r., sygn. akt II K 917/20, uchyla zaskarżony wyrok w części w jakiej nie zawiera on rozstrzygnięcia o sposobie kontaktowania się skazanego z pokrzywdzonymi (art. 72 § 1b k.k.) i w tym zakresie sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Nysie. UZASADNIENIE R. J. stanął pod zarzutem tego, że: I KK 55/23 2 - w okresie od kwietnia 2020 roku do 3 września 2020 roku w N., znęcał się psychicznie nad swoją byłą żoną M. J. oraz synami, małoletnim X.Y. i Y.Y.., w ten sposób, że będąc w stanie nietrzeźwości, bez żadnego powodu, wielokrotnie wszczynał awantury w miejscu zamieszkania, w trakcie których wyzywał ich słowami wulgarnymi, poniżał, zakłócał sen poprzez dobijanie się do drzwi mieszkania w godzinach nocnych oraz poprzez palenie papierosów w mieszkaniu, co znacznie przeszkadzało niepalącym pokrzywdzonym, ograniczał dostęp do pralki i kuchenki gazowej oraz telefonów komórkowych, groził pozbawieniem życia oraz pobiciem, stosował również szantaż emocjonalny wobec pokrzywdzonych wypowiadając słowa o popełnieniu samobójstwa tj. popełnienia czynu z art. 207§1 k.k. Sąd Rejonowy w Nysie wyrokiem z dnia 22 grudnia 2020r. w sprawie o sygn. akt II K 917/20 uznał oskarżonego za winnego popełnienia zarzuconego mu czynu i skazał go na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawiesił na okres próby wynoszący 3 lata. Ponad to na podstawie art. 72§1 pkt 5 k.k. zobowiązał oskarżonego do powstrzymania się od nadużywania alkoholu, a na podstawie art. 72§1 pkt 7b k.k. do opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonymi w N. przy ul. […] w terminie 7 dni od uprawomocnienia się wyroku. Wyrok uprawomocnił się nie będąc zaskarżony przez żadną ze stron. Obecnie kasację od tego orzeczenia wywiódł Prokurator Generalny podnosząc w niej zarzut: - rażącego i mającego istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa materialnego – art. 72§1b k.k. poprzez jego niezastosowanie, co skutkowało brakiem określenia sposobu kontaktu R. J. z pokrzywdzonymi: M. J., X.Y. i Y.Y.., mimo orzeczenia wobec oskarżonego na podstawie art. 72§1 pkt 7b k.k. tytułem środka probacyjnego, obowiązku opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonymi. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Nysie. I KK 55/23 3 W okresie pomiędzy wydaniem zaskarżonego wyroku a wywiedzeniem kasacji R. J. stanął pod zarzutem tego, że: - w okresie od 5 stycznia 2021r. do 27 kwietnia 2021r. w N., działając w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, nie stosował się do orzeczonego przez Sąd Rejonowy w Nysie sygn. akt II K 877/20 z dnia 22 grudnia 2020r. środka zabezpieczającego w postaci nakazu opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonymi w N. przy ul. […] w terminie 7 dni od daty uprawomocnienia się wyroku tj. czynu z art. 244 k.k. w zw. z art. 12§1 k.k. Sąd Rejonowy w Nysie wyrokiem z dnia 9 września 2021r. w sprawie o sygn. akt II K 661/21 uznał oskarżonego za winnego zarzuconego mu czynu i za to przy zastosowaniu art. 37a§1 k.k. wymierzył mu karę grzywny w wysokości 200 stawek dziennych po 10 zł każda. Orzeczenie to, w części dotyczącej orzeczenia o karze, zaskarżyła Prokuratura Rejonowa w Nysie stawiając w apelacji zarzut niezastosowania środka karnego, środka kompensacyjnego lub przepadku i wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy w Opolu wyrokiem z dnia 4 lutego 2022r. w sprawie VII Ka 941/21 uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w Nysie do ponownego rozpoznania. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy w Nysie wydał w dniu 5 kwietnia 2022r. wyrok nakazowy (sygn. akt II K 63/22), którym oskarżonego R. J. uznał za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu wypełniającego dyspozycję z art. 244 kk w zw. z art. 12§1 k.k. i za to na podstawie art. 244 k.k. w zw. z art. 57b k.k. w zw. z art 37a§1 k.k. wymierzył mu karę 200 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki na 10 złotych, zaś na podstawie art. 42§1a pkt 2 k.k. w zw. z art. 37a§1 k.k. orzekł wobec oskarżonego środek kamy w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 2 lat. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzut podniesiony w kasacji jest zasadny. I KK 55/23 4 Na wstępie zauważyć wypada, że postępowania prowadzone w opisanych wyżej, prostych, sprawach cechują się brakiem staranności, wnikliwości i przeprowadzone zostały wręcz nieudolnie. Lista popełnionych błędów jest tu długa: - brak obligatoryjnego uregulowania z art. 72§1 pkt 7b k.k., - brak rozstrzygnięcia o środku karnym lub kompensacyjnym w wyroku z 9 września 2021, - w konsekwencji powyższego brak podstaw do orzeczenia grzywny w trybie art. 37a§1 k.k., gdy czyn z art. 244 k.k. zagrożony jest jedynie karą pozbawienia wolności, - wskazanie w tym wyroku nieprawidłowej sygnatury orzeczenia z dnia 22 grudnia 2020r., - uchylenie przez Sąd Odwoławczy wyroku z dnia 9 września 2021r. w całości, choć zaskarżony został tylko w części dotyczącej orzeczenia o karze – tym samym uwzględnienie nieprawidłowego wniosku prokuratora, - orzeczenie wyrokiem nakazowym z dnia 5 kwietnia 2022r. środka karnego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych było pozbawione jakichkolwiek podstaw prawnych skoro przestępstwo, za które skazano R. J. nie było skierowane przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji ani nie wiązało się z naruszeniem zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych (art. 42§1 k.k. oraz 42§1a pkt 2 k.k.), - brak podstaw do orzeczenia w/w środka karnego powodował, że nie było również podstaw do rozpoznania sprawy w trybie nakazowym, gdyż art. 502§1 k.p.k. nie zezwala na wymierzenie wyrokiem nakazowym kary pozbawienia wolności, a tylko taką karę można było orzec bez zastosowania art. 37a§1 k.k., - nakaz opuszczenia lokalu nie był w niniejszej sprawie stosowany jako środek zabezpieczający z art. 93a§2 k.k. w zw. z art. 39 pkt 2e k.k., jak przyjęto to w wyrokach nakazowych z 9 września 2021r. i 5 kwietnia 2022r., lecz jako środek probacyjny z art. 72§1 pkt 7b k.k. związany z poddaniem oskarżonego próbie (pkt 4 wyroku z dnia 22 grudnia 2020r.) W ocenie Sądu Najwyższego, sygnalizowany powyżej problem związany z orzekaniem środka karnego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów I KK 55/23 5 mechanicznych, pomimo braku ku temu podstaw, jedynie dla formalnego spełnienia warunków do zastosowania z art. 37a§1 k.k., może mieć dalej idący kontekst związany z wadami prowadzonego szkolenia, ponieważ wykracza poza tę jednostkową sprawę, a identyczne uchybienie stwierdzone zostało w sprawie prowadzonej przed Sądem Rejonowym w Bolesławcu związanej z wydaniem wyroku nakazowego z dnia 24 marca 2022r., sygn. akt II K 547/21 (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2023r. w sprawie – I KK 143/23). Powyższe powinno podlegać bacznej kontroli ze strony sędziów wizytatorów, co najmniej w okręgu Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu. W niniejszej sprawie wypada natomiast stwierdzić, że trafnie kasacja zarzuca rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa materialnego – art. 72§1b k.k. – poprzez jego niezastosowanie. Przepis ten stanowi, że sąd nakładając na sprawcę przestępstwa popełnionego z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej wobec osoby najbliższej obowiązek wymieniony w §1 pkt 7b (a więc obowiązek opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym) określa sposób kontaktu skazanego z pokrzywdzonym. Ma on zatem charakter stanowczy, a określenie sposobu kontaktowania się z pokrzywdzonym jest obligatoryjne. Zgodnie z dyspozycją art. 425§2 k.p.k. skarżący może nie tylko wnieść środek odwoławczy od zapadłych w wyroku sądu I instancji rozstrzygnięć, ale również zaskarżyć brak określonego rozstrzygnięcia. Tak też uczyniono w niniejszej sprawie, Prokurator Generalny, choć wskazał, że zaskarża wyrok w części dotyczącej orzeczenia o środku probacyjnym w postaci obowiązku opuszczenia lokalu, to ewidentnie, wprost, podniósł jedynie zarzut obrazy art. 72§1 b k.k. – polegający na jego niezastosowaniu, co skutkowało brakiem określenia sposobu kontaktu R. J. z pokrzywdzonymi. Zaskarżono zatem w istocie wyrok w części, w jakiej brak jest określonego rozstrzygnięcia (art. 118§1 k.p.k.). Powyższe skutkowało tym, że rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego musiało ograniczyć się do uchylenia skarżonego wyroku w takiej części, w jakiej nie zawierał on rozstrzygnięcia nakazanego ustawą. Jednocześnie stwierdzić wypada, że uzasadnienie kasacji nie zawiera jakiejkolwiek argumentacji, która pozwalałaby na przyjęcie, że rozstrzygniecie o I KK 55/23 6 obowiązku opuszczenia lokalu zawarte w pkt 4 wyroku z dnia 22 grudnia 2020r. dotknięte jest jakimkolwiek błędem, a tym bardziej, że zapadło w wyniku uchybień wymienionych w art. 439 lub innego rażącego naruszenia prawa. Brak zatem podstaw do tego, aby ta część orzeczenia objęta została rozstrzygnięciem kasatoryjnym. Skarżący wskazuje w uzasadnieniu kasacji na błędy, które nawarstwiły się w następstwie zapadnięcia kolejnych wyroków, którymi objęto zachowania oskarżonego R. J.. Ne można jednak nie dostrzegać tego, że orzeczenia te, aczkolwiek dotknięte oczywistymi błędami, zapadły w związku z popełnieniem innego przestępstwa niż to, które było przedmiotem rozstrzygania w niniejszej sprawie i zapadł co do niego odrębny prawomocny wyrok. Trudno też znaleźć podstawę prawną dla decyzji o uchyleniu prawidłowego, nie kwestionowanego w zarzucie kasacji, prawomocnego rozstrzygnięcia (nakazu opuszczenia lokalu), po to, by w ten sposób ułatwić złożenie wniosku o wznowienie postępowania w innej sprawie (na co wskazuje Prokurator Generalny na k. 5 uzasadnienia swej skargi). Reasumując powyższe rozważania stwierdzić należy, że w kasacji postawiono prawidłowy zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego – art. 72§1b k.k. poprzez jego niezastosowanie i dlatego Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w takim zakresie, w jakim nie zawiera on obligatoryjnego rozstrzygnięcia o określeniu sposobu kontaktowania się R. J. z pokrzywdzonymi. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy powinien brak ten uzupełnić. Kierując się przedstawionymi względami Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie. Przewodniczący: SSN (Włodzimierz Wróbel) Sędziowie: SN (Jerzy Grubba) SN (Kazimierz Klugiewicz) I KK 55/23 7 [SOP] [ał]