I KR 120/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia T. Rink (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Halota, M. Synoradzki.Prokurator Prokuratury Generalnej: K. Borkowska-Grabiec.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 10 października 1983 r. sprawy Zygfryda W., oskarżonego z art. 48 § 1 k.k., z powodu rewizji wniesionej przez prokuratora i pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w C. z dnia 25 lutego 1983 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w C. wyrokiem z dnia 25 lutego 1983 r. uznał oskarżonego Zygfryda W. za winnego tego, że w dniu 20 lipca 1982 r. w S. w zamiarze pozbawienia życia Stanisława W. zadał mu trzy uderzenia obuchem siekiery w tył głowy, powodując obrażenia głowy i mózgu w postaci rozległych rozerwań opon mózgowych oraz zmiażdżenia mózgu z wylewami krwi pod opony i do komór mózgu, w wyniku czego nastąpił zgon Stanisława W., przy czym działał w stanie silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami i mając na skutek zespołu psychoorganicznego charakteropatycznego oraz rozpoczynającego się otępienia powstałego w wyniku uszkodzenia centralnego układu nerwowego w znacznym stopniu ograniczoną zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem, tj. popełnienia czynu przewidzianego w art. 148 § 2 k.k., w zw. z art. 25 § 2 k.k. i za to na podstawie art. 148 § 2 k.k. skazał go na karę 2 lat pozbawienia wolności (...).Wyrok ten zaskarżył w całości Prokurator Rejonowy w P. (...) Przedstawiciel Prokuratury Generalnej PRL popierający tę rewizję przed Sądem Najwyższym w zakresie kwalifikacji prawnej z art. 148 § 1 k.k. wniósł o skazanie oskarżonego z tego przepisu na stosowną karę z ewentualnym uwzględnieniem art. 25 § 2 k.k. albo o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi wojewódzkiemu. Wyrok ten został również zaskarżony przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego w części dotyczącej orzeczenia o winie (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżące wyrok strony, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę tego wyroku, mający wpływ na jego treść, w istocie rzeczy przedstawiają swoją ocenę zarówno dowodów przeprowadzonych przez sąd pierwszej instancji, jak i tych dowodów, których sąd ten nie ocenił. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku bowiem nie wynika, aby całokształt okoliczności faktycznych został ujawniony w toku rozprawy głównej i aby ocena wszystkich dowodów była u podstaw zasadniczego rozstrzygnięcia.W szczególności dotyczy to tła konfliktu pomiędzy nieżyjącym pokrzywdzonym a jego synem, przebiegu i tła zajścia z dnia 17 czerwca 1982 r., pobytu obydwu skłóconych osób w dniu 20 lipca 1982 r. na Posterunku MO w R. i okoliczności towarzyszących złożonym oświadczeniom, a ponadto stanu zdrowia psychicznego oskarżonego (...).Odrębnym zagadnieniem jest opinia o stanie zdrowia psychicznego oskarżonego. Sąd Wojewódzki odstąpił w toku rozprawy głównej od przesłuchania biegłych lekarzy psychiatrów, którzy w toku postępowania przygotowawczego wydali - po przeprowadzonej obserwacji oskarżonego - opinie, stwierdzając, że w stosunku do zarzucanego czynu karalnego miał oskarżony z przyczyn chorobowych znacznie ograniczoną zdolność jego rozpoznania i kierowania swoim postępowaniem, że stopień ograniczenia poczytalności u podejrzanego przekracza poziom znacznego; jednakże nie ma uzasadnienia wniosek o zniesieniu poczytalności. Jednocześnie biegli ci wypowiedzieli się, że obecnie z przyczyn chorobowych podejrzany nie stanowi poważnego niebezpieczeństwa dla porządu prawnego. W zawartym w opinii omówieniu znajduje rozwinięcie jej wniosek końcowy, z którego jednak m.in. wynika, że działanie oskarżonego "nie miało charakteru całkowicie bezrefleksyjnego wybuchu znoszącego wgląd we własne działanie. Po zobaczeniu ojca nie zareagował on bezpośrednią i fizyczną agresją, ale w zachowanym marginesie prawidłowej zdolności rozpoznawania otaczających go realiów udał się po siekierę i dopiero wówczas agresywne nastawienie znalazło swą ostateczną formę". Mimo tak szeroko zaprezentowanego stanu zdrowia psychicznego oskarżonego istnieje potrzeba - dla prawidłowej oceny tej opinii - uwzględnienia sprzecznych z tą jej częścią wyjaśnień oskarżonego z postępowania przygotowawczego, z których wynika, że na widok ojca nie wie, dlaczego wziął siekierę z sieni, znajdującej się w jego części domu - a przebywał wtedy w domu - i z tą siekierą pobiegł do mieszkania ojca. Istnieje też potrzeba ustalenia ewentualnego wpływu spożytego w godzinach przedpołudniowych przez oskarżonego alkoholu na jego działanie w trakcie popełnienia zarzucanego przestępstwa, z uwzględnieniem tego, że próbka krwi, w której alkoholu nie ujawniono, pobrana została dopiero o godzinie 19.30, oraz tego, czy w momencie popełnienia tego czynu był oskarżony jeszcze pod działaniem alkoholu. Będzie wówczas możliwa odpowiedź na pytanie, czy i jakie zaburzenia psychiczne wywołane alkoholem wystąpiły u podejrzanego. Kwestii tych nie można wyjaśnić, opierając się jedynie na pisemnej opinii biegłych lekarzy psychiatrów, gdyż nie zawiera ona pełnej informacji o stanie psychicznym oskarżonego.W sytuacji bowiem, gdy przeprowadzenie dowodu ma istotne znaczenie dla oceny winy oskarżonego albo jej stopnia, sąd nie może odstąpić od zasady bezpośredniości - nawet wówczas, gdy strony na to wyrażą zgodę - lecz ma obowiązek przeprowadzenia tego dowodu bezpośrednio na rozprawie. Przeprowadzenie tych dowodów pozwoli na jednoznaczną ocenę czynu oskarżonego i przyczyn, jakie legły u podstaw jego działania; w rezultacie powinna ona stanowić odpowiedź na zawarte w rewizjach zarzuty co do tego, czy oskarżony działaniem swym wypełnił dyspozycję art. 148 § 2 k.k., czy też art. 148 § 1 k.k.Ponownie rozpoznając sprawę, Sąd Wojewódzki powinien ograniczyć postępowanie dowodowe przede wszystkim do kwestii dotyczących podłoża konfliktu oskarżonego z nieżyjącym ojcem, a w tym do wnikliwego wyjaśnienia okoliczności związanych z podpisaniem oświadczeń na Posterunku MO w R. oraz wyjaśnienia wszystkich okoliczności dotyczących stanu zdrowia psychicznego oskarżonego. W razie stwierdzenia, że oskarżony działał w afekcie fizjologicznym, wyjaśnienia wymagają, mające usprawiedliwiać jego czyn, okoliczności, jaki wpływ na te okoliczności miały mankamenty psychiczne oskarżonego, ewentualnie znajdowanie się jego pod wpływem alkoholu, a jaki wpływ na te okoliczności miało zachowanie się nieżyjącego pokrzywdzonego. W pozostałym zakresie Sąd Wojewódzki może zastosować art. 391 § 2 k.p.k. (...).