I KR 292/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ochman (sprawozdawca). Sędziowie: L. Jax, W. Kupiec (sędzia SW deleg.).Prokurator Prokuratury Generalnej: Z. Śliwiński.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Zenona P., oskarżonego z art. 201 w związku z art. 58 k.k., z powodu rewizji, wniesionej przez obrońcę oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 25 lipca 1979 r.:1) utrzymał zaskarżony wyrok w mocy, przy czym uznał, że odsetki od zasądzonego z urzędu odszkodowania pieniężnego należy liczyć od dnia 7 lutego 1979 r.,2) zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa koszty postępowania rewizyjnego oraz opłatę w wysokości 20.000 zł za obie instancje.Uzasadnienie faktyczneZenon P. został oskarżony o to, że w okresie od dnia 15 marca 1978 r. do dnia 6 lutego 1979 r. w C., jako kierownik sklepu nr 12 branży spożywczej prowadzonego na zasadach ajencyjnych, będąc odpowiedzialny za powierzone mu mienie społeczne zagarnął 172.154 zł w ten sposób, iż dokonywał systematycznego pobierania gotówki z kasy sklepu, która to gotówka pochodziła z utargów, oraz pobierał towary, za które nie uiszczał opłaty, przy czym przeznaczył zagarnięte pieniądze na własne wydatki, tj. o popełnienie czynu określonego w art. 201 i 200 § 1 k.k. w związku z art. 10 § 2 i art. 58 k.k.Sąd Wojewódzki w Warszawie wyrokiem z dnia 25 lipca 1979 r. oskarżonego Zenona P. uznał za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu i za to na podstawie art. 201 k.k. w związku z art. 58 k.k. oraz art. 36 § 2 i 3 k.k. skazał na karę 6 lat pozbawienia wolności oraz 70.000 zł grzywny (...). Ponadto na podstawie art. 40 § 1 pkt 3 k.k. orzekł wobec Zenona P. karę pozbawienia praw publicznych na okres 3 lat, a na podstawie art. 46 § 1 pkt 2 k.k. - konfiskaty części mienia; na podstawie art. 363 § 1 k.p.k. zasądził od Zenona P. na rzecz Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w G. odszkodowanie w wysokości 172.154,22 zł z 8% od dnia 15 marca 1978 r. do dnia zapłaty, a na rzecz Skarbu Państwa - 4644 zł tytułem nie uiszczonej opłaty od zasądzonego odszkodowania (...) i 20.000 zł opłaty sądowej oraz obciążył go kosztami postępowania w sprawie (...).Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył obrońca oskarżonego (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:(...) W związku z konkretną sytuacją faktyczną w zakresie opłat, będącą przedmiotem decyzji Sądu Najwyższego w sprawie niniejszej, należy rozważyć inną podstawę prawną zwolnienia oskarżonego od opłaty lub zasądzenia opłaty w wysokości niższej od należnej w wypadku nieuwzględnienia rewizji wniesionej na korzyść oskarżonego. W tym zakresie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach karnych (Dz. U. Nr 27, poz. 152) odwołuje się do unormowania zawartego w odpowiednich przepisach kodeksu postępowania karnego o zwolnieniu od kosztów postępowania karnego. Zasady zwolnienia oskarżonego w całości lub częściowo od zwrotu Skarbowi Państwa kosztów postępowania ustalone są w art. 556 k.p.k. Według tego przepisu zwolnienie oskarżonego od kosztów w całości lub częściowo może nastąpić, jeżeli istnieją podstawy do uznania, że uiszczenie ich byłoby zbyt uciążliwe ze względu na stan rodzinny, majątkowy i wysokość dochodów oskarżonego. Te same kryteria co do podstaw zwolnienia oskarżonego od opłat w całości lub częściowo obowiązują jednak zarówno w postępowaniu w pierwszej instancji, jak i w postępowaniu odwoławczym. Tak więc art. 556 k.p.k. daje sądowi możliwość zwolnienia oskarżonego od opłaty nie tylko w całości, ale również i częściowo - według uznania oraz oceny sądu orzekającego w pierwszej i drugiej instancji - na podstawie kryteriów określonych w tym przepisie.W praktyce orzecznictwa sądowego w stosunkowo wielu sprawach zdarza się, że sąd albo zasądza od oskarżonych w związku ze skazaniem odpowiednie opłaty w całości albo też zwalnia oskarżonych od uiszczenia opłaty również w całości. Nie jest natomiast wykorzystywana przez sądy ustawowo uregulowana (art. 556 k.p.k. w związku z art. 17 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r.) możliwość zasądzenia od oskarżonych opłaty w części lub zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłaty w części, mimo stwierdzenia w postępowaniu warunków określonych w art. 556 k.p.k.Konkludując stwierdzić należy, że zwolnienie oskarżonego od obowiązku uiszczenia opłaty w związku ze skazaniem i należnej Skarbowi Państwa za pierwszą instancję oraz postępowanie odwoławcze może polegać na zwolnieniu od opłaty w całości lub częściowo (art. 556 k.p.k. w związku z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych) - według kryteriów określonych w art. 556 k.p.k.Jest rzeczą oczywistą, że odstąpienie przez sąd od ogólnej zasady zasądzenia opłaty (i kosztów postępowania) i zwolnienie oskarżonego od obowiązku uiszczenia opłaty w całości lub częściowo wymaga uzasadnienia ze wskazaniem, czym kierował się sąd odstępując od ogólnej zasady zasądzenia opłaty (art. 372 § 1 pkt 2 i § 2 k.p.k. - por. OSNKW 1976, z. 1, poz. 9).W rozpoznawanej sprawie Sąd Najwyższy zwolnił oskarżonego częściowo od obowiązku uiszczenia należnej Skarbowi Państwa opłaty w związku ze skazaniem oskarżonego na kary pozbawienia wolności i grzywny oraz na kary dodatkowe, zasądzając od niego opłatę w wysokości 20.000 zł za obie instancje. Sąd Wojewódzki bowiem zasądził, zgodnie z art. 2 i 3 cytowanej ustawy o opłatach w sprawach karnych, opłatę za pierwszą instancję w związku ze skazaniem oskarżonego na karę 6 lat pozbawienia wolności i 70.000 zł grzywny, łącznie w wysokości 20.000 zł (6.000 + 14.000 zł). Wobec zaś nieuwzględnienia rewizji oskarżonego opłata za postępowanie rewizyjne powinna być wymierzona w podwójnej wysokości, w tym wypadku - 40.000 zł. Tak więc oskarżony byłby zobowiązany do uiszczenia opłaty za pierwszą i drugą instancję łącznie w wysokości 60.000 zł.Zdaniem Sądu Najwyższego, uiszczenie opłaty łącznie w wysokości 60.000 zł byłoby dla oskarżonego zbyt uciążliwe. Oskarżony bowiem skazany został na karę 6 lat pozbawienia wolności i 70.000 zł grzywny, orzeczono wobec niego karę konfiskaty mienia w części, zasądzono od niego odszkodowanie pieniężne w wysokości 172.154,22 zł z odsetkami i opłatą, ponadto obciążono go kosztami postępowania karnego w sprawie. Całokształt dolegliwości o charakterze ekonomicznym zastosowany wobec oskarżonego jest więc znaczny, uwzględniając to, że oskarżony nie ma majątku, pracuje i utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę, opiekując się również 58-letnią chorą matką (zaświadczenia przedstawione na rozprawie rewizyjnej).Mając to na względzie, Sąd Najwyższy zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa opłatę w wysokości 20.000 zł za obie instancje.