I KZ 37/21

Sygn. akt I KZ 37/21 POSTANOWIENIE Dnia 26 października 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Motuk po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 26 października 2021 r. na posiedzeniu bez udziału stron zażalenia radcy prawnego T.M. na postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia 8 lipca 2021 r., sygn. akt Kp (…) w przedmiocie zwolnienia z obowiązku zachowania tajemnicy radcy prawnego i zezwolenia na przesłuchanie w śledztwie o sygn. PO VIII Ds.(…) p o s t a n o w i ł zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem Wojskowy Sąd Okręgowy w W., po rozpoznaniu wniosku prokuratora – na podstawie art. 180 § 2 k.p.k. – zezwolił na przesłuchanie świadka T.M. na okoliczności objęte tajemnicą radcowską, a mianowicie: 1. „opiniowania przez niego lub inną osobę zajmującą się obsługą prawną w Inspektoracie […] w grudniu 2017 r. w toku postępowania o zamówienie publiczne nr (…) na dostawę okrętu ratowniczego »Ratownik«, wymiany przez konsorcjum ubiegające się o uzyskanie tego zamówienia, tj. Stocznię […] S.A., Ośrodek […] C. S.A. , P. S.A. i P.1 Sp. z o.o., złożonego w terminie oświadczenia, tzw. »Tabeli zgodności oraz propozycji uzyskania lepszych efektów«, stanowiącej załącznik nr 1 do oferty pod nazwą »Formularz negocjacyjny«, określający w jakim zakresie projekt wyżej wymienionego okrętu, oferowany przez konsorcjum spełnia wymogi zawarte we 2 »Wstępnych Założeniach Taktyczno-Technicznych« na oświadczenie o innej treści, które miało być złożone po terminie składania ofert, zapewniające spełnienie wszystkich wymagań przyjętych we »Wstępnych Założeniach Taktyczno- Technicznych«”; 2. w przypadku wyrażenia przez niego opinii, o której jest mowa w pkt 1, podania jej treści; 3. przekazania posiadanych informacji dotyczących wymiany złożonego oświadczenia, tzw. „Tabeli zgodności oraz propozycji uzyskania lepszych efektów” na oświadczenie o zmienionej treści. Zażalenie na to postanowienie wniósł radca prawny T.M., uznając, że „uzasadnienie postanowienia jest niewystarczające i nie poparte żadnymi dowodami”. Skarżący podniósł, że jeśli w przedmiocie objętym zaskarżonym orzeczeniem została wydana przez niego (albo innego prawnika) opinia, to została ona zgodnie z procedurą obiegu informacji w Inspektoracie […] zarejestrowana jako oficjalne stanowisko, a jej treść można znaleźć w aktach sprawy. Jeżeli w aktach sprawy nie znajduje się opinia prawna, o której mowa, ani inne dowody w sprawie nie wskazują na okoliczności będące przedmiotem śledztwa, to należy stwierdzić, że zgromadzony w sprawie materiał nie jest wystarczający, a rolą profesjonalnego pełnomocnika nie jest zastępowanie roli organów śledczych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnym warunkiem zwolnienia od zachowania tajemnicy zawodowej na podstawie art. 180 § 2 k.p.k., jest łączne spełnienie dwóch przesłanek, które sprawdzają się: 1) do ustalenia, że uchylenie tajemnicy jest niezbędne dla dobra wymiaru sprawiedliwości; 2) stwierdzenia, że okoliczność, odnośnie do której następuje zwolnienie, nie może być ustalona na podstawie innego dowodu. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreślono, że pozyskanie dowodu w oparciu o informacje objęte tajemnicą radcowską powinno być możliwe wyłącznie po uprzedniej szczegółowej analizie dotyczącej weryfikacji czy interes wymiaru sprawiedliwości, w konkretnym wypadku, pozwala na bezkrytyczne uznanie, iż zasadne jest naruszenie będącej pod ochroną prawną tajemnicy. Wszelkie 3 organy procesowe, w tym sądy, zobowiązane są w tej kwestii do stania na straży praworządności, a przez to – mając na uwadze charakter tajemnicy radcowskiej oraz jej wpływ na sposób wykonywania zawodu radcy prawnego – powinny być w takiej sytuacji gwarantem przestrzegania prawidłowości procedowania oraz merytorycznej trafności wniosku o zwolnienie z jej zachowania (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2019 r., VI KZ 2/19, OSNKW 2019, nr 3, poz. 19). W przedmiotowej sprawie – jak wynika z lektury uzasadnienia zaskarżonego postanowienia – Wojskowy Sąd Okręgowy dokonał oceny wyżej wskazanych przesłanek zwolnienia z obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej radcy prawnego. Nie ulega wątpliwości, że rozważania sądu meriti w tym zakresie pozbawione są rozbudowanego wywodu, niemniej realia wynikające z analizy wniosku prokuratora oraz akt sprawy, nie dają podstaw do stwierdzenia, aby rozstrzygnięcie Wojskowego Sądu Okręgowego było oparte na błędnych ustaleniach bądź naruszało przepis art. 180 § 2 k.p.k. Takich podstaw nie dostarczył również wniesiony środek odwoławczy, w którym – jak wynika z treści jego uzasadnienia (zażalenie nie zawiera wyodrębnianych zarzutów oraz wniosków odwoławczych) – skarżący skoncentrował się na wskazaniu, że w sprawie nie wykazano dostatecznie, aby okoliczności objęte rzeczonym zwolnieniem z tajemnicy zawodowej, nie mogły zostać ustalone na podstawie innego dowodu. Argumentację swojego stanowiska żalący ograniczył jednak de facto do przyjęcia założenia, że jeśli wydał on (działając jako radca prawny) opinię prawną w przedmiocie związanym z okolicznościami objętymi zaskarżonym postanowieniem, to w pierwszej kolejności należałoby taką opinię odszukać w dokumentacji Inspektoratu Uzbrojenia i następnie dokonać analizy jej treści. Rzecz jednak w tym, że w sprawie nie zostały ujawnione okoliczności, które wskazywałby, że taka opinia w zmaterializowanej formie została uzyskana w toku postępowania o zamówienie publiczne, o którym mowa w zaskarżony postanowieniu. Kwestię tę ma bowiem wyjaśnić przesłuchanie skarżącego, który w Inspektoracie […] był zatrudniony na stanowisku radcy prawnego i w toku rzeczonego postępowania, w ramach zajmowanego stanowiska, brał udział w tworzeniu umowy na okręt […]. Jak podano we wniosku prokuratorskim, ze zgromadzonego materiału dowodowego można 4 wywieść, że sama okoliczność zmiany rzeczonego w zaskarżonym postanowieniu złącznika do formularza negocjacyjnego, była przedmiotem ustnych opinii. Skoro więc ujawnione przy rozpoznawaniu wniosku prokuratora okoliczności, mające swoje źródło w aktach sprawy, nie dają podstaw choćby do przypuszczenia, że okoliczności wskazane w tym wniosku mogą zostać ustalone na podstawie innego dowodu, to nie sposób uznać, aby sąd a quo dopuścił się błędnych ustaleń i ocen prawnych w aspekcie drugiej z przesłanek zawartych w art. 180 § 2 k.p.k. Wypada nadmienić, że stanowisko Wojskowego Sądu Okręgowego co do pierwszej z tych przesłanek (niezbędność dla dobra wymiaru sprawiedliwości), nie zostało przez skarżącego objęte treścią zażalenia, a tym samym kwestionowane. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu.