I KZ 64/22

Sygn. akt I KZ 64/22 POSTANOWIENIE Dnia 29 grudnia 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek w sprawie Ł. R. po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na posiedzeniu w dniu 29 grudnia 2022 r., zażalenia podejrzanego na zarządzenie Przewodniczącej Wydziału IV Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego w Świdnicy z dnia 18 października 2022 r., sygn. akt IV WKK 16/22, o odmowie przyjęcia kasacji, na podstawie art. 437 § 1 k.p.k. p o s t a n o w i ł uchylić zaskarżone zarządzenie i sprawę przekazać do Sądu Okręgowego w Świdnicy w celu przeprowadzenia dalszych czynności w postępowaniu okołokasacyjnym. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 8 lipca 2022 r., sygn. akt IV Kz 246/22, Sąd Okręgowy w Świdnicy utrzymał w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w Ząbkowicach Śląskich z dnia 16 maja 2022 r., sygn. akt II K 118/22, o umorzeniu postępowania karnego wobec Ł. R. na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. i umieszczeniu go w zamkniętym zakładzie leczenia psychiatrycznego tytułem środka zabezpieczającego. Podejrzany Ł. R., w toku postępowania odwoławczego, miał ustanowionego obrońcę z wyboru, jak i obrońcę z urzędu. Obowiązek obrońcy z urzędu podejmowania czynności procesowych na rzecz podejrzanego ustał z chwilą prawomocnego zakończenia postępowania (art. 84 § 2 k.p.k.). 2 W dniu 15 lipca 2022 r. obrońca z wyboru podejrzanego złożył wniosek o sporządzenie na piśmie uzasadnienia postanowienia Sądu odwoławczego i doręczenie mu tego postanowienia wraz z uzasadnieniem. W dniu 22 lipca 2022 r. doręczono obrońcy z wyboru odpis postanowienia Sądu odwoławczego wraz z uzasadnieniem (k. 599). Pismem z dnia 18 sierpnia 2022 r. podejrzany wniósł do Sądu Okręgowego w Świdnicy osobistą kasację, w której zawarł także wniosek o wyznaczenie obrońcy z urzędu w postępowaniu kasacyjnym na podstawie art. 79 § 1 pkt 4 k.p.k. Podniósł, że stosunek obrończy z wyboru wygasł wraz z prawomocnym zakończeniem postępowania (k. 600v). Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału IV Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego w Świdnicy z dnia 22 września 2022 r. podejrzany Ł. R. został wezwany do uzupełnienia braków formalnych osobistej kasacji poprzez sporządzenie i podpisanie kasacji przez adwokata lub radcę prawnego oraz wniesienie opłaty od kasacji w kwocie 450 zł. Wezwanie to doręczono podejrzanemu – doręczenie do rąk własnych – w dniu 27 września 2022 r. (k. 604). Podejrzany uiścił opłatę od kasacji w kwocie 450 zł (k. 605). Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału IV Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego w Świdnicy z dnia 18 października 2022 r., sygn. akt IV WKK 16/22, odmówiono przyjęcia osobistej kasacji podejrzanego na skutek nieuzupełnienia przez niego jej braków formalnych w postaci sporządzenia i podpisania przez adwokata lub radcę prawnego (k. 606). Jednocześnie tego samego dnia, 18 października 2022 r., Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału IV Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego w Świdnicy, sygn. akt IV KK 16/22, nie uwzględniono wniosku podejrzanego o wyznaczenie obrońcy z urzędu, z uwagi na brak spełnienia przesłanki dotyczącej stanu majątkowego, o której mowa w art. 78 § 1 k.p.k. (k. 607). Na zarządzenie o odmowie przyjęcia kasacji zażalenie wniósł podejrzany. Nie zawarł w nim jednak konkretnych zarzutów, a co do meritum sprawy opisał jak wyglądał proces wnoszenia jego osobistej kasacji, wskazując, że był on co najmniej koordynowany przez dotychczasowego adwokata z wyboru, a także, iż w związku 3 ze złożeniem wniosku o wyznaczenie obrońcy z urzędu, po wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych kasacji, oczekiwał najpierw na jego rozpoznanie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Zażalenie podejrzanego okazało się zasadne, co doprowadziło do uchylenia zaskarżonego zarządzenia i przekazania sprawy do Sądu Okręgowego w Świdnicy. Postępowanie Sądu odwoławczego od momentu złożenia przez podejrzanego osobistej kasacji nie było prawidłowe. Trzeba podkreślić, że podejrzany już w piśmie zatytułowanym „kasacja”, które nie zostało przez niego osobiście podpisane w chwili przesłania do Sądu, zawarł wniosek o wyznaczenie mu obrońcy z urzędu do postępowania kasacyjnego (k. 600v). Wobec treści tego pisma, wyrażającego wprost wolę uzyskania pomocy prawnej w celu wniesienia kasacji objętej przecież przymusem adwokacko-radcowskim, należało w pierwszej kolejności wezwać podejrzanego do uzupełniania braków formalnych tego pisma przez jego osobiste podpisanie oraz wezwać go do wykazania, że nie jest w stanie, bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, pokryć kosztów ustanowienia w sprawie obrońcy z wyboru. W aktach sprawy nie ma żadnego dokumentu, który wskazywałby na skierowanie takiego wezwania do podejrzanego. W tych okolicznościach miał on pełne prawo oczekiwać, że wniosek o wyznaczenie obrońcy z urzędu zostanie merytorycznie rozpoznany. Pierwszy błąd popełniono zatem już na etapie wzywania podejrzanego do uzupełnienia braków formalnych kasacji. Przed wezwaniem do uzupełnienia braków w postaci sporządzenia i podpisania kasacji przez adwokata lub radcę prawnego należało rozpoznać wniosek podejrzanego o wyznaczenie obrońcy z urzędu, po uprzednim wezwaniu go do podania aktualnych danych o stanie majątkowym. Wezwanie go do uzupełnienia braków formalnych poprzez sporządzenie i podpisanie kasacji przez adwokata i radcę prawnego było zatem co najmniej przedwczesne. Jednocześnie powyższe uchybienie pociągnęło za sobą kolejne. W zażaleniu podejrzany podaje, że pozostawał w przekonaniu, iż jego wniosek o wyznaczenie obrońcy z urzędu zostanie rozpoznany. Jak już wskazano, po złożeniu wniosku, uzupełnionego przez osobisty podpis w sekretariacie właściwego wydziału Sądu odwoławczego (co nastąpiło już po wezwaniu podejrzanego do uzupełniania braków formalnych jego osobistej kasacji zarządzeniem z dnia 22 4 września 2022 r.), podejrzany mógł oczekiwać, że taki wniosek zostanie merytorycznie rozpoznany. Twierdzenie podejrzanego wzmacnia fakt, że uiścił on opłatę od kasacji (k. 605), do czego został wezwany równocześnie z wezwaniem do zrealizowania wymogów przymusu adwokacko-radcowskiego kasacji. Tym samym należy przyjąć, że podejrzany zastosował się do otrzymanego wezwania, uzupełniając brak fiskalny kasacji, a co do udziału w procesie wnoszenia kasacji obrońcy pozostawał w uzasadnionym przekonaniu, że kwestię tę rozstrzygnie rozpoznanie jego wniosku o wyznaczenie obrońcy z urzędu. Nie można zaakceptować tego, że rozpoznanie wniosku o wyznaczenie obrońcy z urzędu nastąpiło dopiero równocześnie z odmową przyjęcia kasacji, czy wręcz po wydaniu zaskarżonego zarządzenia. Z kolejności wszycia tych decyzji procesowych do akt głównych i adnotacji dotyczących dat ich wykonania wynika, że wniosek podejrzanego o wyznaczenie obrońcy z urzędu został rozpoznany już po wydaniu zarządzenia o odmowie przyjęcia kasacji. Takie postępowanie stanowi naruszenie prawa podejrzanego do obrony i dostępu do Sądu kasacyjnego. Nawet wydanie decyzji odmownej co do wyznaczenia obrońcy z urzędu nie zamykałoby przecież Ł. R. drogi prawnej do kasacji – mógłby wtedy skorzystać z pomocy obrońcy z wyboru. Oczywiście przedmiotem rozpoznawanego przez Sąd Najwyższy zażalenia nie jest (i zgodnie z prawem nie może być) zarządzenie o odmowie wyznaczenia obrońcy z urzędu. Niemniej jednak jest ono ściśle związane z zaskarżonym zarządzeniem o odmowie przyjęcia kasacji do rozpoznania. Wobec tego tylko na marginesie trzeba zauważyć, że odmawiając uwzględnienia wniosku o wyznaczenie obrońcy z urzędu Przewodnicząca IV Wydziału Karnego Sądu Okręgowego w Świdnicy odwołała się do stanu majątkowego podejrzanego, który ten podał w ramach pierwszego przesłuchania w dniu 28 października 2021 r. (k. 100), czyli ponad rok przed odmową wyznaczenia obrońcy z urzędu. Niezrozumiałym jest, dlaczego Sąd odwoławczy podnosi, że podejrzany nie wykazał żadnych nowych okoliczności związanych ze stanem majątkowym, w sytuacji, gdy wniosek podejrzanego został złożony w oparciu o art. 79 § 1 pkt 4 k.p.k. (i zasadnie został potraktowany przez Sąd odwoławczy jako wniosek z art. 78 § 1a k.p.k.) a podejrzany nie został wezwany do jego uzupełnienia, m.in. poprzez 5 przedstawienie swojego aktualnego stanu majątkowego. Nie można też pominąć, że wobec podejrzanego, na mocy prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego, wobec stwierdzenia działania w stanie niepoczytalności, zastosowano najsurowszy środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym, stanowiący w rzeczywistości bezterminowe pozbawienia wolności w związku z jego stanem psychicznym. Niewątpliwie zatem już w momencie wnioskowania o wyznaczenie obrońcy z urzędu jego sytuacja zmieniła się diametralnie. Z uwagi na powyższą argumentację należało uchylić zaskarżone zarządzenie i przekazać sprawę do Sądu Okręgowego w Świdnicy w celu przeprowadzenia dalszych czynności w postępowaniu okołokasacyjnym. Lektura zażalenia podejrzanego niewątpliwie prowadzi do wniosku, że podtrzymuje on swoją wolę korzystania z pomocy obrońcy z urzędu w celu wniesienia kasacji do Sądu Najwyższego. Wobec tego wydanie zarządzenia w przedmiocie dopuszczalności kasacji w kontekście spełnienia wymogu przymusu adwokacko-radcowskiego powinno być poprzedzone prawidłowym rozpoznaniem wniosku podejrzanego o wyznaczenie mu obrońcy z urzędu w celu sporządzenia i wniesienia kasacji. Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej niniejszego postanowienia. [as]